Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Գրաբարի համառոտ քերականություն

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի՝ հայոց հին գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել դասական հայերենի լեզվական առանձնահատկություններին, քերականական կանոններին և գրավոր խոսքի կառուցման սկզբունքներին։ Գրաբարը հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի հիմնարար լեզուն է, որի միջոցով ստեղծվել և պահպանվել են հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության, մեկնողական գրականության և գիտական մտքի բազմաթիվ կարևոր երկեր։ Այն ձևավորվել է հայ գրերի ստեղծումից հետո՝ դառնալով հայ կրթության, եկեղեցական կյանքի և ազգային գրական ավանդույթի հիմնական լեզվական միջոցը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային ժառանգության անմիջական ճանաչման համար։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը գրաբարի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգի ներկայացումն է։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոսքի մասերը, բառերի կազմությունն ու փոփոխությունը, գոյականի հոլովական համակարգը, թվի և հոլովի կարգերը, դերանունների տեսակները, բայի խոնարհման ձևերը, ժամանակների և եղանակների արտահայտությունը, ինչպես նաև ածականների, մակբայների, նախդիրների և շաղկապների կիրառության առանձնահատկությունները։ Լեզվի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի քերականական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները, բառերի ձևափոխության սկզբունքները և նախադասության անդամների փոխկապակցման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի միջև եղած լեզվական տարբերությունների ընկալումը, քանի որ դասական հայերենի քերականական համակարգը մի շարք էական առանձնահատկություններով տարբերվում է աշխարհաբարի կառուցվածքից։ Այդ տարբերությունների իմացությունը կարևոր նախապայման է հին հայկական բնագրերի ճիշտ ընթերցման, բառերի ու արտահայտությունների իմաստային մեկնաբանման և պատմական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական նյութի համառոտ ներկայացման սկզբունքով, որը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ծանոթանալու լեզվի հիմնական կանոններին՝ առանց ուսումնասիրությունը սահմանափակելու միայն առանձին բառաձևերի կամ քերականական սահմանումների անգիր յուրացմամբ։ Նման ձեռնարկները նպաստում են լեզվական օրինաչափությունների գիտակցված ընկալմանը, գրաբարյան տեքստերի ինքնուրույն վերլուծության կարողության զարգացմանը և դասական հայերենի գրավոր ժառանգության հետ աշխատելու հմտությունների ձևավորմանը։ Պատմական ու մշակութային առումով աշխատությունը կապված է հայոց լեզվի ուսուցման և դասական մատենագրության ուսումնասիրության ավանդույթի հետ։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ կրթական հաստատությունների, վանական դպրոցների և գիտական միջավայրի հիմնական լեզուներից մեկը, իսկ նրա քերականության համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր դեր է ունեցել ազգային լեզվաբանական գիտելիքի պահպանման ու փոխանցման գործում։ 20-րդ դարասկզբին Վաղարշապատը շարունակում էր մնալ հայ հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, ուստի այնտեղ քերականական ձեռնարկի հրատարակությունը ներկայացնում է գրաբարի ուսուցման և դասական լեզվական ժառանգության պահպանման նկատմամբ շարունակվող հետաքրքրությունը։ Գիրքը կարևոր արժեք ունի հայ լեզվաբանության պատմության, գրաբարի դասավանդման մեթոդների և հայագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին, բանասերներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, աստվածաբաններին և հայ հին մատենագրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել գրաբարի քերականական հիմքերի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում, զարգացնել դասական հայերեն բնագրեր կարդալու և մեկնաբանելու կարողությունը և ավելի խորությամբ ճանաչել հայ ժողովրդի բազմադարյա գրավոր ու մտավոր ժառանգությունը։

Обновлено. 2026-11-17
Գրաբարի համառոտ քերականություն

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее