Авдеев, Геннадий Петрович

Авдеев, Геннадий Петрович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Այաթոլլա Մահմուդ Թալեղանիի կյանքն ու գործունեությունը (1911–1979 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է իրանցի նշանավոր շիա աստվածաբան, այաթոլլա, հասարակական և քաղաքական գործիչ Մահմուդ Թալեղանիի կյանքին, գործունեությանը և գաղափարական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է նրա կենսագրական ուղին՝ մանկությունից և կրոնական կրթությունից մինչև Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում ունեցած նշանակալի դերակատարությունը։ Մահմուդ Թալեղանին ծնվել է 1911 թվականին Իրանի Թալեղան շրջանում՝ կրոնական ընտանիքում։ Նրա մտավոր և հոգևոր ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայրը՝ Աբուլ Հասան Թալեղանին, որը նույնպես կրոնական գիտնական և հասարակական ակտիվ գործունեություն ծավալած անձնավորություն էր։ Կրոնական կրթությունը շարունակելով Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնում՝ նա խորապես ուսումնասիրել է իսլամական գիտությունները, շարիաթը և Ղուրանը՝ հետագայում իր գործունեության առանցքում դնելով կրոնական գիտելիքի տարածումը, հասարակության հոգևոր վերափոխումը և իսլամի սկզբունքների կիրառումը հասարակական կյանքում։ Թալեղանին առանձնացել է կրոնական ուսմունքը ժամանակակից հասարակական խնդիրների հետ կապելու իր մոտեցմամբ։ Նրա քարոզչական, կրթական և հասարակական գործունեության կարևոր կենտրոններից է դարձել Թեհրանի Հեդայաթ մզկիթը, որտեղ նա հանդես է եկել դասախոսություններով, մեկնաբանել Ղուրանը և քննարկել ժամանակի քաղաքական, սոցիալական ու բարոյական հիմնախնդիրները։ Նրա գաղափարական հայացքներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել սոցիալական արդարության, հասարակական հավասարության, ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության, շահագործման և անարդարության դեմ պայքարի հարցերը։ Թալեղանին կարևորել է իսլամի հասարակական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես անձնական հավատքի և հոգևոր կյանքի համակարգ, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների, բարոյական պատասխանատվության և պետական կառավարման սկզբունքների ձևավորման հիմք։ Նրա գործունեությունը սերտորեն կապված է եղել Իրանի քսաներորդ դարի քաղաքական զարգացումների, միապետական իշխանության դեմ ընդդիմադիր շարժումների և ազգային ինքնիշխանության համար պայքարի հետ։ Նա աջակցել է Մոհամմադ Մոսադեղի քաղաքական գործունեությանը, քննադատել է բռնապետական կառավարման ձևերը և իր կրոնական հեղինակությունն օգտագործել հասարակական ակտիվության ու քաղաքական գիտակցության խթանման նպատակով։ Իր հայացքների և ընդդիմադիր գործունեության հետևանքով բազմիցս ենթարկվել է հետապնդումների, ձերբակալությունների և բանտարկության, սակայն շարունակել է իր քարոզչական ու հասարակական աշխատանքը։ Նրա մտավոր ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից են իսլամի և սեփականության, տնտեսական արդարության, պետական կառավարման, ժողովրդի մասնակցության և հասարակական պատասխանատվության վերաբերյալ ուսումնասիրություններն ու մեկնաբանությունները։ Թալեղանին ձգտել է համադրել իսլամական ավանդույթը ժամանակակից հասարակական պահանջների հետ՝ կարևորելով խորհրդակցությունը, իրավական կարգավորումները և հասարակության տարբեր խավերի շահերի պաշտպանությունը։ Նա նաև ուշադրություն է դարձրել կրթված երիտասարդության հոգևոր և հասարակական ներգրավվածությանը՝ փորձելով կրոնական մտածողությունը դարձնել ժամանակակից մտավոր ու հասարակական քննարկումների ակտիվ մասնակից։ 1978–1979 թվականների Իրանի իսլամական հեղափոխության ընթացքում նա դարձել է շարժման ճանաչված կրոնական և հասարակական առաջնորդներից մեկը։ Հեղափոխությունից հետո ընդգրկվել է Իսլամական հեղափոխության խորհրդի կազմում, մասնակցել նոր պետական համակարգի ձևավորման գործընթացներին և ընտրվել սահմանադրության մշակմամբ զբաղվող Փորձագետների ժողովի անդամ։ Նա նաև դարձել է Թեհրանի առաջին ուրբաթօրյա աղոթքի առաջնորդը նորաստեղծ Իսլամական Հանրապետության շրջանում՝ իր ելույթներով շարունակելով անդրադառնալ ազգային համերաշխության, հասարակական միասնության և քաղաքական կյանքի կարևոր հարցերին։ 1979 թվականին նրա մահը նշանակալի իրադարձություն էր Իրանի հետհեղափոխական հասարակական կյանքում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրոնական գործչի կենսագրությունը, այլև այն պատմական ու գաղափարական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են ժամանակակից Իրանի կրոնական ու քաղաքական շարժումները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի շիա իսլամի արդիականացման գործընթացների, կրոնական մտքի հասարակական դերի, Իրանի հակամիապետական շարժումների և 1979 թվականի հեղափոխության նախապատմության ուսումնասիրության համար։ Թալեղանիի գործունեության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու կրոնական հեղինակության, քաղաքական ակտիվության և սոցիալական արդարության գաղափարների փոխազդեցությունը իրանական հասարակության մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմությամբ, իսլամագիտությամբ, իրանագիտությամբ, կրոնական փիլիսոփայությամբ և Մերձավոր Արևելքի հասարակական-քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Updated: 2026-11-19
Այաթոլլա Մահմուդ Թալեղանիի կյանքն ու գործունեությունը (1911–1979 թթ.)

Free

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more