Книги автора (1)
История
Այաթոլլա Մահմուդ Թալեղանիի կյանքն ու գործունեությունը (1911–1979 թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է իրանցի նշանավոր շիա աստվածաբան, այաթոլլա, հասարակական և քաղաքական գործիչ Մահմուդ Թալեղանիի կյանքին, գործունեությանը և գաղափարական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է նրա կենսագրական ուղին՝ մանկությունից և կրոնական կրթությունից մինչև Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում ունեցած նշանակալի դերակատարությունը։ Մահմուդ Թալեղանին ծնվել է 1911 թվականին Իրանի Թալեղան շրջանում՝ կրոնական ընտանիքում։ Նրա մտավոր և հոգևոր ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայրը՝ Աբուլ Հասան Թալեղանին, որը նույնպես կրոնական գիտնական և հասարակական ակտիվ գործունեություն ծավալած անձնավորություն էր։ Կրոնական կրթությունը շարունակելով Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնում՝ նա խորապես ուսումնասիրել է իսլամական գիտությունները, շարիաթը և Ղուրանը՝ հետագայում իր գործունեության առանցքում դնելով կրոնական գիտելիքի տարածումը, հասարակության հոգևոր վերափոխումը և իսլամի սկզբունքների կիրառումը հասարակական կյանքում։ Թալեղանին առանձնացել է կրոնական ուսմունքը ժամանակակից հասարակական խնդիրների հետ կապելու իր մոտեցմամբ։ Նրա քարոզչական, կրթական և հասարակական գործունեության կարևոր կենտրոններից է դարձել Թեհրանի Հեդայաթ մզկիթը, որտեղ նա հանդես է եկել դասախոսություններով, մեկնաբանել Ղուրանը և քննարկել ժամանակի քաղաքական, սոցիալական ու բարոյական հիմնախնդիրները։ Նրա գաղափարական հայացքներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել սոցիալական արդարության, հասարակական հավասարության, ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության, շահագործման և անարդարության դեմ պայքարի հարցերը։ Թալեղանին կարևորել է իսլամի հասարակական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես անձնական հավատքի և հոգևոր կյանքի համակարգ, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների, բարոյական պատասխանատվության և պետական կառավարման սկզբունքների ձևավորման հիմք։ Նրա գործունեությունը սերտորեն կապված է եղել Իրանի քսաներորդ դարի քաղաքական զարգացումների, միապետական իշխանության դեմ ընդդիմադիր շարժումների և ազգային ինքնիշխանության համար պայքարի հետ։ Նա աջակցել է Մոհամմադ Մոսադեղի քաղաքական գործունեությանը, քննադատել է բռնապետական կառավարման ձևերը և իր կրոնական հեղինակությունն օգտագործել հասարակական ակտիվության ու քաղաքական գիտակցության խթանման նպատակով։ Իր հայացքների և ընդդիմադիր գործունեության հետևանքով բազմիցս ենթարկվել է հետապնդումների, ձերբակալությունների և բանտարկության, սակայն շարունակել է իր քարոզչական ու հասարակական աշխատանքը։ Նրա մտավոր ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից են իսլամի և սեփականության, տնտեսական արդարության, պետական կառավարման, ժողովրդի մասնակցության և հասարակական պատասխանատվության վերաբերյալ ուսումնասիրություններն ու մեկնաբանությունները։ Թալեղանին ձգտել է համադրել իսլամական ավանդույթը ժամանակակից հասարակական պահանջների հետ՝ կարևորելով խորհրդակցությունը, իրավական կարգավորումները և հասարակության տարբեր խավերի շահերի պաշտպանությունը։ Նա նաև ուշադրություն է դարձրել կրթված երիտասարդության հոգևոր և հասարակական ներգրավվածությանը՝ փորձելով կրոնական մտածողությունը դարձնել ժամանակակից մտավոր ու հասարակական քննարկումների ակտիվ մասնակից։ 1978–1979 թվականների Իրանի իսլամական հեղափոխության ընթացքում նա դարձել է շարժման ճանաչված կրոնական և հասարակական առաջնորդներից մեկը։ Հեղափոխությունից հետո ընդգրկվել է Իսլամական հեղափոխության խորհրդի կազմում, մասնակցել նոր պետական համակարգի ձևավորման գործընթացներին և ընտրվել սահմանադրության մշակմամբ զբաղվող Փորձագետների ժողովի անդամ։ Նա նաև դարձել է Թեհրանի առաջին ուրբաթօրյա աղոթքի առաջնորդը նորաստեղծ Իսլամական Հանրապետության շրջանում՝ իր ելույթներով շարունակելով անդրադառնալ ազգային համերաշխության, հասարակական միասնության և քաղաքական կյանքի կարևոր հարցերին։ 1979 թվականին նրա մահը նշանակալի իրադարձություն էր Իրանի հետհեղափոխական հասարակական կյանքում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրոնական գործչի կենսագրությունը, այլև այն պատմական ու գաղափարական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են ժամանակակից Իրանի կրոնական ու քաղաքական շարժումները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի շիա իսլամի արդիականացման գործընթացների, կրոնական մտքի հասարակական դերի, Իրանի հակամիապետական շարժումների և 1979 թվականի հեղափոխության նախապատմության ուսումնասիրության համար։ Թալեղանիի գործունեության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու կրոնական հեղինակության, քաղաքական ակտիվության և սոցիալական արդարության գաղափարների փոխազդեցությունը իրանական հասարակության մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմությամբ, իսլամագիտությամբ, իրանագիտությամբ, կրոնական փիլիսոփայությամբ և Մերձավոր Արևելքի հասարակական-քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-11-19
Бесплатно
Бесплатно