Авдеев, Геннадий Петрович

Авдеев, Геннадий Петрович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Այաթոլլա Մահմուդ Թալեղանիի կյանքն ու գործունեությունը (1911–1979 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է իրանցի նշանավոր շիա աստվածաբան, այաթոլլա, հասարակական և քաղաքական գործիչ Մահմուդ Թալեղանիի կյանքին, գործունեությանը և գաղափարական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է նրա կենսագրական ուղին՝ մանկությունից և կրոնական կրթությունից մինչև Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում ունեցած նշանակալի դերակատարությունը։ Մահմուդ Թալեղանին ծնվել է 1911 թվականին Իրանի Թալեղան շրջանում՝ կրոնական ընտանիքում։ Նրա մտավոր և հոգևոր ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայրը՝ Աբուլ Հասան Թալեղանին, որը նույնպես կրոնական գիտնական և հասարակական ակտիվ գործունեություն ծավալած անձնավորություն էր։ Կրոնական կրթությունը շարունակելով Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնում՝ նա խորապես ուսումնասիրել է իսլամական գիտությունները, շարիաթը և Ղուրանը՝ հետագայում իր գործունեության առանցքում դնելով կրոնական գիտելիքի տարածումը, հասարակության հոգևոր վերափոխումը և իսլամի սկզբունքների կիրառումը հասարակական կյանքում։ Թալեղանին առանձնացել է կրոնական ուսմունքը ժամանակակից հասարակական խնդիրների հետ կապելու իր մոտեցմամբ։ Նրա քարոզչական, կրթական և հասարակական գործունեության կարևոր կենտրոններից է դարձել Թեհրանի Հեդայաթ մզկիթը, որտեղ նա հանդես է եկել դասախոսություններով, մեկնաբանել Ղուրանը և քննարկել ժամանակի քաղաքական, սոցիալական ու բարոյական հիմնախնդիրները։ Նրա գաղափարական հայացքներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել սոցիալական արդարության, հասարակական հավասարության, ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության, շահագործման և անարդարության դեմ պայքարի հարցերը։ Թալեղանին կարևորել է իսլամի հասարակական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես անձնական հավատքի և հոգևոր կյանքի համակարգ, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների, բարոյական պատասխանատվության և պետական կառավարման սկզբունքների ձևավորման հիմք։ Նրա գործունեությունը սերտորեն կապված է եղել Իրանի քսաներորդ դարի քաղաքական զարգացումների, միապետական իշխանության դեմ ընդդիմադիր շարժումների և ազգային ինքնիշխանության համար պայքարի հետ։ Նա աջակցել է Մոհամմադ Մոսադեղի քաղաքական գործունեությանը, քննադատել է բռնապետական կառավարման ձևերը և իր կրոնական հեղինակությունն օգտագործել հասարակական ակտիվության ու քաղաքական գիտակցության խթանման նպատակով։ Իր հայացքների և ընդդիմադիր գործունեության հետևանքով բազմիցս ենթարկվել է հետապնդումների, ձերբակալությունների և բանտարկության, սակայն շարունակել է իր քարոզչական ու հասարակական աշխատանքը։ Նրա մտավոր ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից են իսլամի և սեփականության, տնտեսական արդարության, պետական կառավարման, ժողովրդի մասնակցության և հասարակական պատասխանատվության վերաբերյալ ուսումնասիրություններն ու մեկնաբանությունները։ Թալեղանին ձգտել է համադրել իսլամական ավանդույթը ժամանակակից հասարակական պահանջների հետ՝ կարևորելով խորհրդակցությունը, իրավական կարգավորումները և հասարակության տարբեր խավերի շահերի պաշտպանությունը։ Նա նաև ուշադրություն է դարձրել կրթված երիտասարդության հոգևոր և հասարակական ներգրավվածությանը՝ փորձելով կրոնական մտածողությունը դարձնել ժամանակակից մտավոր ու հասարակական քննարկումների ակտիվ մասնակից։ 1978–1979 թվականների Իրանի իսլամական հեղափոխության ընթացքում նա դարձել է շարժման ճանաչված կրոնական և հասարակական առաջնորդներից մեկը։ Հեղափոխությունից հետո ընդգրկվել է Իսլամական հեղափոխության խորհրդի կազմում, մասնակցել նոր պետական համակարգի ձևավորման գործընթացներին և ընտրվել սահմանադրության մշակմամբ զբաղվող Փորձագետների ժողովի անդամ։ Նա նաև դարձել է Թեհրանի առաջին ուրբաթօրյա աղոթքի առաջնորդը նորաստեղծ Իսլամական Հանրապետության շրջանում՝ իր ելույթներով շարունակելով անդրադառնալ ազգային համերաշխության, հասարակական միասնության և քաղաքական կյանքի կարևոր հարցերին։ 1979 թվականին նրա մահը նշանակալի իրադարձություն էր Իրանի հետհեղափոխական հասարակական կյանքում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրոնական գործչի կենսագրությունը, այլև այն պատմական ու գաղափարական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են ժամանակակից Իրանի կրոնական ու քաղաքական շարժումները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի շիա իսլամի արդիականացման գործընթացների, կրոնական մտքի հասարակական դերի, Իրանի հակամիապետական շարժումների և 1979 թվականի հեղափոխության նախապատմության ուսումնասիրության համար։ Թալեղանիի գործունեության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու կրոնական հեղինակության, քաղաքական ակտիվության և սոցիալական արդարության գաղափարների փոխազդեցությունը իրանական հասարակության մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմությամբ, իսլամագիտությամբ, իրանագիտությամբ, կրոնական փիլիսոփայությամբ և Մերձավոր Արևելքի հասարակական-քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Updated: 2026-11-19
Այաթոլլա Մահմուդ Թալեղանիի կյանքն ու գործունեությունը (1911–1979 թթ.)

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more