Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Մշակույթ

Կիլիկյան մանրանկարչությունը 12–13-րդ դարերում

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայկական կերպարվեստի կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ Կիլիկյան մանրանկարչության ձևավորման, զարգացման, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ 12–13-րդ դարերը Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մեջ առանձնահատուկ ժամանակաշրջան էին, երբ հայկական պետականության, հոգևոր կյանքի, կրթության, գրքարվեստի և մշակութային ավանդույթների զարգացումը նպաստեց ինքնատիպ գեղարվեստական միջավայրի ձևավորմանը։ Այդ ժամանակաշրջանում Կիլիկիան դարձավ հայկական ձեռագրական մշակույթի խոշոր կենտրոններից մեկը, որտեղ ստեղծվեցին բարձրարժեք պատկերազարդ ձեռագրեր, մշակվեցին մանրանկարչական նոր մոտեցումներ և կատարելագործվեցին գրքի գեղարվեստական ձևավորման սկզբունքները։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում հայկական մանրանկարչության այդ նշանակալի դպրոցի գեղագիտական նկարագիրն է՝ իր գունային հարուստ համակարգով, պատկերային արտահայտչականությամբ, հորինվածքային լուծումներով, զարդարվեստի բազմազանությամբ և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններով։ Կիլիկյան մանրանկարչությունը ներկայացվում է որպես ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակաշրջանի մշակութային փոխազդեցությունների ստեղծագործական համադրության արդյունք, որտեղ պահպանվել են հայկական միջնադարյան արվեստին բնորոշ պատկերագրական սկզբունքները՝ միաժամանակ ձեռք բերելով նոր արտահայտչամիջոցներ և գեղարվեստական որակներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ձեռագրի և մանրանկարի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ միջնադարյան հայկական գրքում պատկերազարդումը միայն զարդարական գործառույթ չէր կատարում, այլև լրացնում էր գրավոր խոսքը, տեսանելի դարձնում կրոնական գաղափարները, ընդգծում տեքստի բովանդակային կառուցվածքը և ձևավորում ընթերցողի հոգևոր ու գեղագիտական ընկալումը։ Կիլիկյան վարպետների արվեստում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կերպարների արտահայտչականությունը, շարժումների ու դիրքերի իմաստային նշանակությունը, դեմքերի մշակումը, հագուստների մանրամասները, զարդանախշերի կառուցվածքը և գույների խորհրդանշական կիրառությունը։ Այս առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ոչ միայն առանձին ձեռագրերի գեղարվեստական արժեքը, այլև ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումները, կրոնական աշխարհայացքը և մշակութային ինքնության արտահայտման ձևերը։ Կիլիկյան մանրանկարչության զարգացման ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայկական միջնադարյան արվեստի պատմության ընդհանուր ընթացքը հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է ազգային կերպարվեստի այնպիսի ուղղություն, որը նշանակալի ազդեցություն է ունեցել հետագա ձեռագրական ավանդույթների և մանրանկարչական մտածողության ձևավորման վրա։ Այս արվեստը միաժամանակ արտացոլում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմական միջավայրը, հայկական հոգևոր կենտրոնների գործունեությունը, գրիչների, ծաղկողների և արվեստագետների ստեղծագործական ավանդույթները, ինչպես նաև միջնադարյան տարածաշրջանի տարբեր մշակույթների գեղարվեստական կապերը։ Աշխատությունն արժեքավոր է հայկական արվեստի պատմությամբ, միջնադարյան ձեռագրերով, գրքարվեստով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար, քանի որ նպաստում է Կիլիկյան մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը հայկական և համաշխարհային միջնադարյան արվեստի համատեքստում ընկալելուն։ Այն կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, պատմաբանների, հայագետների, ձեռագրագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայկական գեղարվեստական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի մշակութային կյանքի և ազգային կերպարվեստի ինքնատիպ ավանդույթների ճանաչման կարևոր մասնագիտական նյութ։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Կիլիկյան մանրանկարչությունը 12–13-րդ դարերում

Անվճար

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Տեսնել ավելին Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին