Ազարյան, Լևոն

Ազարյան, Լևոն

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Կիլիկյան մանրանկարչությունը 12–13-րդ դարերում

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայկական կերպարվեստի կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ Կիլիկյան մանրանկարչության ձևավորման, զարգացման, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ 12–13-րդ դարերը Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մեջ առանձնահատուկ ժամանակաշրջան էին, երբ հայկական պետականության, հոգևոր կյանքի, կրթության, գրքարվեստի և մշակութային ավանդույթների զարգացումը նպաստեց ինքնատիպ գեղարվեստական միջավայրի ձևավորմանը։ Այդ ժամանակաշրջանում Կիլիկիան դարձավ հայկական ձեռագրական մշակույթի խոշոր կենտրոններից մեկը, որտեղ ստեղծվեցին բարձրարժեք պատկերազարդ ձեռագրեր, մշակվեցին մանրանկարչական նոր մոտեցումներ և կատարելագործվեցին գրքի գեղարվեստական ձևավորման սկզբունքները։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում հայկական մանրանկարչության այդ նշանակալի դպրոցի գեղագիտական նկարագիրն է՝ իր գունային հարուստ համակարգով, պատկերային արտահայտչականությամբ, հորինվածքային լուծումներով, զարդարվեստի բազմազանությամբ և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններով։ Կիլիկյան մանրանկարչությունը ներկայացվում է որպես ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակաշրջանի մշակութային փոխազդեցությունների ստեղծագործական համադրության արդյունք, որտեղ պահպանվել են հայկական միջնադարյան արվեստին բնորոշ պատկերագրական սկզբունքները՝ միաժամանակ ձեռք բերելով նոր արտահայտչամիջոցներ և գեղարվեստական որակներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ձեռագրի և մանրանկարի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ միջնադարյան հայկական գրքում պատկերազարդումը միայն զարդարական գործառույթ չէր կատարում, այլև լրացնում էր գրավոր խոսքը, տեսանելի դարձնում կրոնական գաղափարները, ընդգծում տեքստի բովանդակային կառուցվածքը և ձևավորում ընթերցողի հոգևոր ու գեղագիտական ընկալումը։ Կիլիկյան վարպետների արվեստում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կերպարների արտահայտչականությունը, շարժումների ու դիրքերի իմաստային նշանակությունը, դեմքերի մշակումը, հագուստների մանրամասները, զարդանախշերի կառուցվածքը և գույների խորհրդանշական կիրառությունը։ Այս առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ոչ միայն առանձին ձեռագրերի գեղարվեստական արժեքը, այլև ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումները, կրոնական աշխարհայացքը և մշակութային ինքնության արտահայտման ձևերը։ Կիլիկյան մանրանկարչության զարգացման ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայկական միջնադարյան արվեստի պատմության ընդհանուր ընթացքը հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է ազգային կերպարվեստի այնպիսի ուղղություն, որը նշանակալի ազդեցություն է ունեցել հետագա ձեռագրական ավանդույթների և մանրանկարչական մտածողության ձևավորման վրա։ Այս արվեստը միաժամանակ արտացոլում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմական միջավայրը, հայկական հոգևոր կենտրոնների գործունեությունը, գրիչների, ծաղկողների և արվեստագետների ստեղծագործական ավանդույթները, ինչպես նաև միջնադարյան տարածաշրջանի տարբեր մշակույթների գեղարվեստական կապերը։ Աշխատությունն արժեքավոր է հայկական արվեստի պատմությամբ, միջնադարյան ձեռագրերով, գրքարվեստով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար, քանի որ նպաստում է Կիլիկյան մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը հայկական և համաշխարհային միջնադարյան արվեստի համատեքստում ընկալելուն։ Այն կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, պատմաբանների, հայագետների, ձեռագրագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայկական գեղարվեստական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի մշակութային կյանքի և ազգային կերպարվեստի ինքնատիպ ավանդույթների ճանաչման կարևոր մասնագիտական նյութ։

Updated: 2026-11-17
Կիլիկյան մանրանկարչությունը 12–13-րդ դարերում

Free

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more