Չուխաջյան, Մատթեոս

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական Սուրբ Եկեղեցու հոգևոր էությանը, աստվածային շնորհներին, սրբազան նշաններին և խորհուրդներին՝ նպատակ ունենալով մատաղ սերնդին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնադրույթներին, եկեղեցական կյանքի նշանակությանը և ուղղափառ դավանանքի հիմնական սկզբունքներին։ Այն ներկայացնում է կրոնական-դաստիարակչական բնույթի աշխատություն, որի առանցքում եկեղեցու հոգևոր առաքելության բացատրությունն է և քրիստոնեական վարդապետության ուսուցումը մատչելի ու խորհրդածական ձևով։ Գրքի հիմնական նպատակն է ընթերցողի մեջ ձևավորել գիտակցված վերաբերմունք եկեղեցու, նրա սրբազան խորհուրդների, պաշտամունքային արարողությունների և հոգևոր արժեքների նկատմամբ՝ միաժամանակ նպաստելով քրիստոնեական բարոյական դաստիարակությանը։ Աշխատության բովանդակային առանցքը քրիստոնեական եկեղեցու՝ որպես հավատացյալների հոգևոր միավորման, աստվածային շնորհների հաղորդման և փրկագործության ճանապարհի հաստատության ընկալումն է։ Քրիստոնեական ավանդության համաձայն՝ եկեղեցին միայն հավատացյալների հավաքականություն կամ պաշտամունքային շինություն չէ, այլ Քրիստոսի խորհրդավոր մարմինը, որի մեջ միավորվում են հոգևորականներն ու հավատացյալները՝ ընդհանուր հավատքի, աղոթքի և հաղորդության միջոցով։ Եկեղեցին կոչված է պահպանելու առաքելական վարդապետությունը, փոխանցելու աստվածային հայտնությունը, առաջնորդելու մարդուն դեպի հոգևոր կատարելություն և նպաստելու նրա բարոյական վերափոխմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է եկեղեցու դերը անհատի և հասարակության կյանքում՝ ներկայացնելով այն որպես քրիստոնեական հավատի, հոգևոր դաստիարակության և բարոյական արժեքների պահպանման հիմնարար միջավայր։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է աստվածային շնորհի գաղափարը։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ շնորհը դիտարկվում է որպես Աստծո անվճար պարգև, որի միջոցով մարդը ստանում է հոգևոր օգնություն, զորություն և փրկության հնարավորություն։ Շնորհի գաղափարը սերտորեն կապված է աստվածային սիրո, ողորմության, ներման և մարդու հոգևոր վերածննդի հետ։ Եկեղեցին իր խորհուրդների և պաշտամունքային կյանքի միջոցով ծառայում է որպես աստվածային շնորհի հաղորդման միջավայր՝ հավատացյալին հնարավորություն տալով մասնակցելու քրիստոնեական հոգևոր կյանքին։ Շնորհի մասին խորհրդածությունը նպաստում է այն գիտակցության ձևավորմանը, որ քրիստոնեական կյանքը հիմնված է ոչ միայն արտաքին կրոնական պարտականությունների կատարման, այլև ներքին հավատի, խոնարհության, ապաշխարության և աստվածային կամքին հետևելու վրա։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նաև քրիստոնեական եկեղեցու նշանների և խորհրդանիշների թեման։ Եկեղեցական ավանդության մեջ սրբազան նշանները կարևոր դեր են կատարում հավատքի ճշմարտությունների տեսանելի արտահայտման գործում։ Խաչը, որպես քրիստոնեության գլխավոր խորհրդանիշ, հիշեցնում է Հիսուս Քրիստոսի զոհաբերությունը, փրկագործությունը և հաղթանակը մահվան նկատմամբ։ Սրբապատկերները, եկեղեցական առարկաները, պաշտամունքային զգեստները և ծիսական գործողությունները նույնպես ունեն հոգևոր նշանակություն և ծառայում են քրիստոնեական վարդապետության գաղափարների արտահայտմանը։ Դրանց ճանաչումն ու իմաստի ըմբռնումը հնարավորություն են տալիս հավատացյալին ավելի գիտակցաբար մասնակցելու եկեղեցական կյանքին և ընկալելու պաշտամունքի արտաքին ձևերի ներքին բովանդակությունը։ Աշխատության կենտրոնական թեմատիկ ուղղություններից է նաև քրիստոնեական յոթ խորհուրդների նշանակության բացահայտումը։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ խորհուրդները դիտարկվում են որպես աստվածային շնորհի փոխանցման սրբազան միջոցներ, որոնց միջոցով հավատացյալը հաղորդակցվում է Աստծո հետ և ընդգրկվում եկեղեցու հոգևոր կյանքի մեջ։ Մկրտությունը հանդիսանում է քրիստոնեական կյանքի սկզբնավորումը՝ խորհրդանշելով մեղքի լվացումը և նոր հոգևոր ծնունդը։ Դրոշմը կապված է Սուրբ Հոգու շնորհների ընդունման հետ, իսկ Սուրբ Հաղորդությունը քրիստոնեական հավատքի կենտրոնական խորհուրդն է, որի միջոցով հավատացյալը հաղորդակցվում է Քրիստոսի մարմնին և արյանը։ Ապաշխարությունը նպաստում է մեղքերի գիտակցմանը, զղջմանը և հոգևոր վերականգնմանը։ Պսակի խորհուրդը սրբագործում է ամուսնական միությունը՝ այն ներկայացնելով որպես փոխադարձ սիրո, հավատարմության և պատասխանատվության վրա հիմնված քրիստոնեական ընտանիք։ Կարգը վերաբերում է եկեղեցական ծառայության և հոգևորականության հաստատմանը, իսկ Հիվանդաց օծումը նպատակ ունի հոգևոր մխիթարություն և աստվածային օգնություն պարգևելու հիվանդներին։ Այս խորհուրդների ճանաչումը կարևոր է քրիստոնեական դաստիարակության համար, քանի որ դրանց միջոցով բացահայտվում են մարդու կյանքի տարբեր փուլերում եկեղեցու հոգևոր առաքելությունն ու հավատացյալի պատասխանատվությունը։ Աշխատության դաստիարակչական ուղղվածությունն արտահայտվում է նաև քրիստոնեական բարոյական արժեքների ներկայացման մեջ։ Հավատը, հույսը, սերը, խոնարհությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունը, ճշմարտախոսությունը և հնազանդությունը դիտարկվում են որպես քրիստոնյայի կյանքի հիմնարար սկզբունքներ։ Հոգևոր դաստիարակությունը նպատակ ունի ոչ միայն փոխանցելու կրոնական գիտելիքներ, այլև նպաստելու անհատի բնավորության ձևավորմանը, բարոյական գիտակցության զարգացմանը և հասարակության մեջ պատասխանատու վարքագծի հաստատմանը։ Այս առումով աշխատությունը կրոնական ուսուցումը կապում է առօրյա կյանքի հետ՝ կարևորելով քրիստոնեական պատվիրանների գործնական կիրառությունը։ Այն ընդգծում է, որ եկեղեցական պատկանելությունը պետք է արտահայտվի ոչ միայն պաշտամունքային արարողություններին մասնակցությամբ, այլև մարդու վերաբերմունքով իր ընտանիքի, մերձավորների և հասարակության նկատմամբ։ Գրական և մանկավարժական առումով հրատարակությունը պատկանում է քրիստոնեական ուսուցողական ու խորհրդածական գրականության ժանրին։ Նրան բնորոշ է աստվածաբանական հասկացությունների բացատրությունը, եկեղեցական խորհրդանիշների իմաստավորման և կրոնական գիտելիքների դաստիարակչական նպատակներով ներկայացման մոտեցումը։ Երիտասարդ ընթերցողների համար նախատեսված բնույթը ենթադրում է հավատքի հիմնական դրույթների համակարգված ուսուցում և հոգևոր հարցերի շուրջ մտածելու խրախուսում։ Խորհրդածական բնույթը կարևորում է ոչ միայն տեղեկության փոխանցումը, այլև ընթերցողի ներքին մասնակցությունը՝ նրան մղելով խորհելու հավատքի, աստվածային շնորհի, եկեղեցու և քրիստոնեական կյանքի իմաստի շուրջ։ Այսպիսի գրականությունը մեծ նշանակություն է ունեցել հայ կրթական միջավայրում, որտեղ կրոնական ուսուցումը հաճախ զուգակցվել է լեզվական, բարոյական և ընդհանուր մտավոր դաստիարակության հետ։ Պատմական և մշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ հոգևոր-կրթական կյանքի ուսումնասիրության շրջանակում։ Կոստանդնուպոլիսը հայ համայնքի խոշորագույն մշակութային և տպագրական կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին ազգային դպրոցները, եկեղեցական հաստատությունները և հայերեն կրթական գրականությունը։ Հովհաննես Մյուհենտիսյանի տպարանի գործունեությունը նպաստել է հայերեն կրոնական, կրթական և դաստիարակչական գրականության տարածմանը։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ հասարակական կյանքի կարևոր խնդիրներից էր մատաղ սերնդի կրթության կազմակերպումը, ազգային և եկեղեցական ինքնության պահպանումը և քրիստոնեական արժեքների փոխանցումը։ Այս պայմաններում նման աշխատությունները ծառայում էին որպես ուսումնական և դաստիարակչական նյութեր՝ նպաստելով եկեղեցական գիտելիքների համակարգմանը և հավատքի վերաբերյալ գիտակցված պատկերացումների ձևավորմանը։ Հրատարակությունը նաև արտացոլում է հայ եկեղեցական գրականության այն ուղղությունը, որը ձգտում էր աստվածաբանական բարդ հասկացությունները ներկայացնել երիտասարդ սերնդին հասկանալի և ուսուցողական եղանակով։ Այն արժեքավոր է հայ կրոնական մանկավարժության, եկեղեցագիտության, քրիստոնեական դավանաբանության, հայ եկեղեցական գրականության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայագետներին, պատմաբաններին, կրոնական կրթության մասնագետներին, մանկավարժներին և Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր ու դավանաբանական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական և ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական եկեղեցու շնորհների, նշանների և խորհուրդների վերաբերյալ գիտելիքների տարածման, երիտասարդ սերնդի հոգևոր դաստիարակության և ազգային եկեղեցական ավանդության պահպանման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Այն ներկայացնում է հայ կրոնական կրթության այն կարևոր ժառանգությունը, որտեղ աստվածաբանական գիտելիքը, բարոյական դաստիարակությունը և եկեղեցական ինքնագիտակցությունը միավորվում են՝ նպաստելով քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորմանն ու սերունդների միջև հոգևոր արժեքների շարունակական փոխանցմանը։