Հեղինակի գրքերը (1)
Պատմություն
Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսնամյակում և հայ-ռուսական հարաբերությունները
Վալտեր Դիլոյանի այս պատմագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի առաջին երեսնամյակում Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և միջազգային հարաբերությունների պատմությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ-ռուսական կապերի ձևավորմանը, զարգացմանը և դրանց ազդեցությանը տարածաշրջանի պատմական ընթացքի վրա։ Աշխատության կենտրոնում այն բարդ ու հակասական ժամանակաշրջանն է, երբ Հարավային Կովկասը դարձել էր Ռուսաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու ռազմավարական շահերի բախման կարևոր տարածք, իսկ Արևելյան Հայաստանը հայտնվել էր տարածաշրջանային ուժերի մրցակցության և միջազգային դիվանագիտական գործընթացների անմիջական ազդեցության ներքո։ Հեղինակը պատմական լայն համատեքստում դիտարկում է հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորումը, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացման նախադրյալները, հայկական հասարակական և հոգևոր շրջանակների ակնկալիքները, ինչպես նաև տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների ազդեցությունը հայության ազգային ու քաղաքական կյանքի վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ռուսական քաղաքականության և հայկական շահերի փոխհարաբերությունների բացահայտումը՝ ներկայացնելով, թե ինչպես էին կայսերական ռազմավարական նպատակները, դիվանագիտական հաշվարկները և ռազմական իրադարձությունները փոխկապակցվում հայ ժողովրդի անվտանգության, ինքնապաշտպանության և պատմական ապագայի խնդիրների հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռուս-պարսկական հակամարտությունների ժամանակաշրջանին, քանի որ դրանք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի քաղաքական ճակատագրի և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխության վրա։ Գրքում հայ-ռուսական հարաբերությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես երկու ժողովուրդների պատմական շփումների ամբողջություն, այլև որպես միջազգային քաղաքականության, դիվանագիտության, աշխարհաքաղաքական շահերի և ազգային ակնկալիքների բարդ փոխազդեցության արդյունք։ Հեղինակը կարևորում է նաև հայ հասարակական ու քաղաքական գործիչների, հոգևորականության և ազդեցիկ շրջանակների գործունեությունը՝ ցույց տալով նրանց դերը ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացներում, արտաքին կողմնորոշումների քննարկման և ազգային շահերի պաշտպանության հարցերում։ Պատմական իրադարձությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Արևելյան Հայաստանի քաղաքական իրավիճակի, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների, տարածաշրջանային հակամարտությունների և հայ ժողովրդի պատմական ընտրությունների մասին։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական գործընթացները փոխկապակցված դիտարկելու մոտեցմամբ․ քաղաքական իրադարձությունները ներկայացվում են իրենց միջազգային, հասարակական և ազգային նախադրյալների համադրությամբ՝ բացահայտելով դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Հատկապես կարևոր է հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ ձևավորվում էին հետագա տասնամյակների քաղաքական զարգացումների հիմքերը, իսկ Արևելյան Հայաստանի ճակատագիրը սերտորեն առնչվում էր տարածաշրջանի մեծ տերությունների հարաբերություններին։ Գիրքը նշանակալի ներդրում է XIX դարի սկզբի հայոց պատմության, հայ-ռուսական պատմական կապերի և Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, պատմագիտության ուսանողների, հայ-ռուսական հարաբերություններով հետաքրքրվողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ Արևելյան Հայաստանի պատմական զարգացումները, հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորման հանգամանքները և տարածաշրջանի պատմության մեջ միջազգային հարաբերությունների ունեցած դերը։
Թարմացվել է՝ 2026-11-21