Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսնամյակում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Վալտեր Դիլոյանի այս պատմագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի առաջին երեսնամյակում Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և միջազգային հարաբերությունների պատմությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ-ռուսական կապերի ձևավորմանը, զարգացմանը և դրանց ազդեցությանը տարածաշրջանի պատմական ընթացքի վրա։ Աշխատության կենտրոնում այն բարդ ու հակասական ժամանակաշրջանն է, երբ Հարավային Կովկասը դարձել էր Ռուսաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու ռազմավարական շահերի բախման կարևոր տարածք, իսկ Արևելյան Հայաստանը հայտնվել էր տարածաշրջանային ուժերի մրցակցության և միջազգային դիվանագիտական գործընթացների անմիջական ազդեցության ներքո։ Հեղինակը պատմական լայն համատեքստում դիտարկում է հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորումը, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացման նախադրյալները, հայկական հասարակական և հոգևոր շրջանակների ակնկալիքները, ինչպես նաև տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների ազդեցությունը հայության ազգային ու քաղաքական կյանքի վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ռուսական քաղաքականության և հայկական շահերի փոխհարաբերությունների բացահայտումը՝ ներկայացնելով, թե ինչպես էին կայսերական ռազմավարական նպատակները, դիվանագիտական հաշվարկները և ռազմական իրադարձությունները փոխկապակցվում հայ ժողովրդի անվտանգության, ինքնապաշտպանության և պատմական ապագայի խնդիրների հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռուս-պարսկական հակամարտությունների ժամանակաշրջանին, քանի որ դրանք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի քաղաքական ճակատագրի և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխության վրա։ Գրքում հայ-ռուսական հարաբերությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես երկու ժողովուրդների պատմական շփումների ամբողջություն, այլև որպես միջազգային քաղաքականության, դիվանագիտության, աշխարհաքաղաքական շահերի և ազգային ակնկալիքների բարդ փոխազդեցության արդյունք։ Հեղինակը կարևորում է նաև հայ հասարակական ու քաղաքական գործիչների, հոգևորականության և ազդեցիկ շրջանակների գործունեությունը՝ ցույց տալով նրանց դերը ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացներում, արտաքին կողմնորոշումների քննարկման և ազգային շահերի պաշտպանության հարցերում։ Պատմական իրադարձությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Արևելյան Հայաստանի քաղաքական իրավիճակի, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների, տարածաշրջանային հակամարտությունների և հայ ժողովրդի պատմական ընտրությունների մասին։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական գործընթացները փոխկապակցված դիտարկելու մոտեցմամբ․ քաղաքական իրադարձությունները ներկայացվում են իրենց միջազգային, հասարակական և ազգային նախադրյալների համադրությամբ՝ բացահայտելով դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Հատկապես կարևոր է հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ ձևավորվում էին հետագա տասնամյակների քաղաքական զարգացումների հիմքերը, իսկ Արևելյան Հայաստանի ճակատագիրը սերտորեն առնչվում էր տարածաշրջանի մեծ տերությունների հարաբերություններին։ Գիրքը նշանակալի ներդրում է XIX դարի սկզբի հայոց պատմության, հայ-ռուսական պատմական կապերի և Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, պատմագիտության ուսանողների, հայ-ռուսական հարաբերություններով հետաքրքրվողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ Արևելյան Հայաստանի պատմական զարգացումները, հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորման հանգամանքները և տարածաշրջանի պատմության մեջ միջազգային հարաբերությունների ունեցած դերը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսնամյակում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Անվճար

Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Տեսնել ավելին Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին