Книги автора (1)

Онлайн

История

Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսնամյակում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Վալտեր Դիլոյանի այս պատմագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի առաջին երեսնամյակում Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և միջազգային հարաբերությունների պատմությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ-ռուսական կապերի ձևավորմանը, զարգացմանը և դրանց ազդեցությանը տարածաշրջանի պատմական ընթացքի վրա։ Աշխատության կենտրոնում այն բարդ ու հակասական ժամանակաշրջանն է, երբ Հարավային Կովկասը դարձել էր Ռուսաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու ռազմավարական շահերի բախման կարևոր տարածք, իսկ Արևելյան Հայաստանը հայտնվել էր տարածաշրջանային ուժերի մրցակցության և միջազգային դիվանագիտական գործընթացների անմիջական ազդեցության ներքո։ Հեղինակը պատմական լայն համատեքստում դիտարկում է հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորումը, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացման նախադրյալները, հայկական հասարակական և հոգևոր շրջանակների ակնկալիքները, ինչպես նաև տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների ազդեցությունը հայության ազգային ու քաղաքական կյանքի վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ռուսական քաղաքականության և հայկական շահերի փոխհարաբերությունների բացահայտումը՝ ներկայացնելով, թե ինչպես էին կայսերական ռազմավարական նպատակները, դիվանագիտական հաշվարկները և ռազմական իրադարձությունները փոխկապակցվում հայ ժողովրդի անվտանգության, ինքնապաշտպանության և պատմական ապագայի խնդիրների հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռուս-պարսկական հակամարտությունների ժամանակաշրջանին, քանի որ դրանք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի քաղաքական ճակատագրի և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխության վրա։ Գրքում հայ-ռուսական հարաբերությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես երկու ժողովուրդների պատմական շփումների ամբողջություն, այլև որպես միջազգային քաղաքականության, դիվանագիտության, աշխարհաքաղաքական շահերի և ազգային ակնկալիքների բարդ փոխազդեցության արդյունք։ Հեղինակը կարևորում է նաև հայ հասարակական ու քաղաքական գործիչների, հոգևորականության և ազդեցիկ շրջանակների գործունեությունը՝ ցույց տալով նրանց դերը ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացներում, արտաքին կողմնորոշումների քննարկման և ազգային շահերի պաշտպանության հարցերում։ Պատմական իրադարձությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Արևելյան Հայաստանի քաղաքական իրավիճակի, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների, տարածաշրջանային հակամարտությունների և հայ ժողովրդի պատմական ընտրությունների մասին։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական գործընթացները փոխկապակցված դիտարկելու մոտեցմամբ․ քաղաքական իրադարձությունները ներկայացվում են իրենց միջազգային, հասարակական և ազգային նախադրյալների համադրությամբ՝ բացահայտելով դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Հատկապես կարևոր է հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ ձևավորվում էին հետագա տասնամյակների քաղաքական զարգացումների հիմքերը, իսկ Արևելյան Հայաստանի ճակատագիրը սերտորեն առնչվում էր տարածաշրջանի մեծ տերությունների հարաբերություններին։ Գիրքը նշանակալի ներդրում է XIX դարի սկզբի հայոց պատմության, հայ-ռուսական պատմական կապերի և Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, պատմագիտության ուսանողների, հայ-ռուսական հարաբերություններով հետաքրքրվողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ Արևելյան Հայաստանի պատմական զարգացումները, հայ ժողովրդի քաղաքական կողմնորոշումների ձևավորման հանգամանքները և տարածաշրջանի պատմության մեջ միջազգային հարաբերությունների ունեցած դերը։

Обновлено. 2026-11-21
Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսնամյակում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее