Дилоян, Вальтер Арташесович

Дилоян, Вальтер Арташесович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երրորդում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի առաջին երրորդում Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, պատմական և հասարակական իրավիճակի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ-ռուսական հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Այն ներկայացնում է տարածաշրջանի պատմական իրադրությունը, այն քաղաքական և աշխարհաքաղաքական գործընթացները, որոնք էական ազդեցություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի ճակատագրի վրա, ինչպես նաև Ռուսական կայսրության հետ հայ ժողովրդի հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Հատուկ կարևորություն է տրվում XIX դարի սկզբին Հարավային Կովկասում ձևավորված քաղաքական իրավիճակին, տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության աստիճանական ընդլայնմանը և այդ գործընթացում հայկական բնակչության ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատության շրջանակում հայ-ռուսական հարաբերությունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես երկու ժողովուրդների միջև պատմական կապերի ամբողջություն, այլև որպես քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմավարական նշանակություն ունեցող հարաբերություններ, որոնց զարգացումը պայմանավորված էր ինչպես տարածաշրջանային շահերով, այնպես էլ պատմական հանգամանքներով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Արևելյան Հայաստանի՝ պարսկական տիրապետության ներքո գտնվելու ժամանակաշրջանի քաղաքական ու վարչական պայմաններին, հայ բնակչության սոցիալ-տնտեսական դրությանը, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրներին և արտաքին քաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքին։ Ներկայացվում են նաև Ռուսաստանի հետ մերձեցման պատմական նախադրյալները, հայ քաղաքական և հասարակական շրջանակների ակնկալիքները, ինչպես նաև ռուսական քաղաքականության ազդեցությունը տարածաշրջանի հետագա զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ XIX դարի առաջին երրորդի իրադարձությունները վճռորոշ նշանակություն ունեցան Արևելյան Հայաստանի հետագա քաղաքական ընթացքի և հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի ձևավորման համար։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում մեծ տերությունների մրցակցության, դիվանագիտական հարաբերությունների, քաղաքական շահերի բախման և դրանց հետևանքների մասին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի նոր շրջանի պատմության, հայ-ռուսական պատմական կապերի և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, ուսանողների և հայ ժողովրդի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով XIX դարի սկզբի պատմական իրադարձությունների, դրանց պատճառահետևանքային կապերի և տարածաշրջանի հետագա զարգացման վրա ունեցած ազդեցության առավել խորքային ընկալմանը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-20
Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երրորդում և հայ-ռուսական հարաբերությունները

Անվճար

Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Տեսնել ավելին Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Տեսնել ավելին Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Տեսնել ավելին