Եղիայան, Արմենակ

Եղիայան, Արմենակ

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Լեզվաբանություն

Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Աշխատությունը նվիրված է հայոց այբուբենի ծագման, ձևավորման և պատմական ակունքների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրային համակարգի նախապատմությանը, կառուցվածքային առանձնահատկություններին և հնարավոր արտաքին ազդեցություններին։ Հեղինակը պատմալեզվաբանական և համեմատական ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայ գրերի ստեղծման պատմական միջավայրին, նախամաշտոցյան ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի գրավոր հաղորդակցության հնարավոր ձևերին, ինչպես նաև հին աշխարհի տարբեր ժողովուրդների կողմից գործածված գրային համակարգերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Մեսրոպյան այբուբենի տառաձևերի համեմատությունը հին ժողովուրդների գրային նշանների հետ՝ փորձելով բացահայտել դրանց միջև առկա հնարավոր նմանությունները, ընդհանրությունները և պատմական առնչությունները։ Քննության առարկա են դառնում հին արևելյան քաղաքակրթությունների գրային ավանդույթները, դրանց զարգացման առանձնահատկությունները և այն մշակութային միջավայրը, որի շրջանակում ձևավորվել է հայոց ազգային գրի համակարգը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում հայ գրերի ստեղծման նախապատմությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես առանձին լեզվական իրադարձություն, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հոգևոր և մշակութային զարգացման կարևորագույն հանգրվան։ Աշխատության մեջ կարևորվում է Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությունը, նրա մտավոր ու հոգևոր որոնումների նշանակությունը, ինչպես նաև հայոց գրերի ստեղծման գործընթացի պատմական հանգամանքները։ Անդրադարձ է կատարվում հայ մատենագրության վաղ շրջանի վկայություններին և գրերի գյուտի մասին պահպանված պատմական տեղեկություններին՝ հատկապես կարևորելով Կորյունի հաղորդած տվյալները և հետագա հայ պատմիչների ու մատենագիրների ավանդած տեղեկությունները։ Քննարկվում է նաև հայոց այբուբենի ստեղծման կապը հայերեն գրավոր խոսքի զարգացման, Սուրբ Գրքի թարգմանության, քրիստոնեական գաղափարների տարածման և ազգային կրթական համակարգի ձևավորման հետ։ Հեղինակը փորձում է հայոց գրերի պատմությունը դիտարկել ավելի լայն քաղաքակրթական համատեքստում՝ համադրելով լեզվաբանական դիտարկումները, պատմական փաստերը և գրային համակարգերի ուսումնասիրության արդյունքները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնելու, թե ինչպիսի նշանակություն ուներ սեփական այբուբենի ստեղծումը հայ ժողովրդի համար, և ինչպես այն դարձավ ազգային ինքնության պահպանման, գիտելիքի փոխանցման ու մշակութային շարունակականության հիմնասյուներից մեկը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է հայոց գրերի ծագման խնդրին համեմատական տեսանկյունից մոտենալը՝ ընթերցողին ներկայացնելով ոչ միայն Մեսրոպյան այբուբենի պատմությունը, այլև այն ընդհանուր պատմալեզվաբանական միջավայրը, որի շրջանակում կարելի է ուսումնասիրել գրային համակարգերի առաջացումը և փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայոց այբուբենի ինքնատիպությունը՝ որպես հայերենի հնչյունական կառուցվածքին համապատասխանող, ամբողջական և գործնական գրային համակարգ, որը դարերի ընթացքում պահպանել է իր կենսունակությունը՝ դառնալով հայ գրականության, պատմագրության, աստվածաբանության, գիտության և կրթության զարգացման հիմնական միջոցը։ Այն ընդգծում է, որ Մեսրոպյան գրերի ստեղծումը պարզապես նոր նշանների համակարգի ձևավորում չէր, այլ հայ ժողովրդի պատմական զարգացման մեջ խորքային նշանակություն ունեցող մշակութային իրադարձություն, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ ազգային լեզվով գիտելիքի կուտակումը, գրավոր ավանդույթի հաստատումը և սերունդների միջև մտավոր ժառանգության փոխանցումը։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ աշխատությունը հայոց գրերի պատմությունը ներկայացնում է որպես ուսումնասիրության բազմաշերտ բնագավառ, որտեղ լեզվաբանությունը, պատմությունը, հնագույն քաղաքակրթությունների մշակութային ժառանգությունը և հայագիտական հետազոտությունները փոխլրացնում են միմյանց։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է հայագիտությամբ, հայոց լեզվի պատմությամբ, գրերի ծագումնաբանությամբ և հին արևելյան գրային համակարգերով հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր է ուսանողների, հետազոտողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայոց այբուբենի պատմական նշանակության ավելի խոր ըմբռնմանը՝ ընթերցողին մղելով գնահատելու Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծագործական ժառանգությունը ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի անցյալի բացառիկ ձեռքբերում, այլև որպես մինչ օրս կենսունակ ազգային մշակութային արժեք, որի միջոցով պահպանվել և շարունակվել է հայ ժողովրդի լեզվական ու մտավոր ինքնությունը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Անվճար

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին