Եղիայան, Արմենակ

Եղիայան, Արմենակ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Աշխատությունը նվիրված է հայոց այբուբենի ծագման, ձևավորման և պատմական ակունքների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրային համակարգի նախապատմությանը, կառուցվածքային առանձնահատկություններին և հնարավոր արտաքին ազդեցություններին։ Հեղինակը պատմալեզվաբանական և համեմատական ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայ գրերի ստեղծման պատմական միջավայրին, նախամաշտոցյան ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի գրավոր հաղորդակցության հնարավոր ձևերին, ինչպես նաև հին աշխարհի տարբեր ժողովուրդների կողմից գործածված գրային համակարգերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Մեսրոպյան այբուբենի տառաձևերի համեմատությունը հին ժողովուրդների գրային նշանների հետ՝ փորձելով բացահայտել դրանց միջև առկա հնարավոր նմանությունները, ընդհանրությունները և պատմական առնչությունները։ Քննության առարկա են դառնում հին արևելյան քաղաքակրթությունների գրային ավանդույթները, դրանց զարգացման առանձնահատկությունները և այն մշակութային միջավայրը, որի շրջանակում ձևավորվել է հայոց ազգային գրի համակարգը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում հայ գրերի ստեղծման նախապատմությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես առանձին լեզվական իրադարձություն, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հոգևոր և մշակութային զարգացման կարևորագույն հանգրվան։ Աշխատության մեջ կարևորվում է Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությունը, նրա մտավոր ու հոգևոր որոնումների նշանակությունը, ինչպես նաև հայոց գրերի ստեղծման գործընթացի պատմական հանգամանքները։ Անդրադարձ է կատարվում հայ մատենագրության վաղ շրջանի վկայություններին և գրերի գյուտի մասին պահպանված պատմական տեղեկություններին՝ հատկապես կարևորելով Կորյունի հաղորդած տվյալները և հետագա հայ պատմիչների ու մատենագիրների ավանդած տեղեկությունները։ Քննարկվում է նաև հայոց այբուբենի ստեղծման կապը հայերեն գրավոր խոսքի զարգացման, Սուրբ Գրքի թարգմանության, քրիստոնեական գաղափարների տարածման և ազգային կրթական համակարգի ձևավորման հետ։ Հեղինակը փորձում է հայոց գրերի պատմությունը դիտարկել ավելի լայն քաղաքակրթական համատեքստում՝ համադրելով լեզվաբանական դիտարկումները, պատմական փաստերը և գրային համակարգերի ուսումնասիրության արդյունքները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնելու, թե ինչպիսի նշանակություն ուներ սեփական այբուբենի ստեղծումը հայ ժողովրդի համար, և ինչպես այն դարձավ ազգային ինքնության պահպանման, գիտելիքի փոխանցման ու մշակութային շարունակականության հիմնասյուներից մեկը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է հայոց գրերի ծագման խնդրին համեմատական տեսանկյունից մոտենալը՝ ընթերցողին ներկայացնելով ոչ միայն Մեսրոպյան այբուբենի պատմությունը, այլև այն ընդհանուր պատմալեզվաբանական միջավայրը, որի շրջանակում կարելի է ուսումնասիրել գրային համակարգերի առաջացումը և փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայոց այբուբենի ինքնատիպությունը՝ որպես հայերենի հնչյունական կառուցվածքին համապատասխանող, ամբողջական և գործնական գրային համակարգ, որը դարերի ընթացքում պահպանել է իր կենսունակությունը՝ դառնալով հայ գրականության, պատմագրության, աստվածաբանության, գիտության և կրթության զարգացման հիմնական միջոցը։ Այն ընդգծում է, որ Մեսրոպյան գրերի ստեղծումը պարզապես նոր նշանների համակարգի ձևավորում չէր, այլ հայ ժողովրդի պատմական զարգացման մեջ խորքային նշանակություն ունեցող մշակութային իրադարձություն, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ ազգային լեզվով գիտելիքի կուտակումը, գրավոր ավանդույթի հաստատումը և սերունդների միջև մտավոր ժառանգության փոխանցումը։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ աշխատությունը հայոց գրերի պատմությունը ներկայացնում է որպես ուսումնասիրության բազմաշերտ բնագավառ, որտեղ լեզվաբանությունը, պատմությունը, հնագույն քաղաքակրթությունների մշակութային ժառանգությունը և հայագիտական հետազոտությունները փոխլրացնում են միմյանց։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է հայագիտությամբ, հայոց լեզվի պատմությամբ, գրերի ծագումնաբանությամբ և հին արևելյան գրային համակարգերով հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր է ուսանողների, հետազոտողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայոց այբուբենի պատմական նշանակության ավելի խոր ըմբռնմանը՝ ընթերցողին մղելով գնահատելու Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծագործական ժառանգությունը ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի անցյալի բացառիկ ձեռքբերում, այլև որպես մինչ օրս կենսունակ ազգային մշակութային արժեք, որի միջոցով պահպանվել և շարունակվել է հայ ժողովրդի լեզվական ու մտավոր ինքնությունը։

Updated: 2026-11-17
Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more