Books by this author (1)
Linguistics
Մեսրոպյան տառերի ակունքները
Աշխատությունը նվիրված է հայոց այբուբենի ծագման, ձևավորման և պատմական ակունքների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրային համակարգի նախապատմությանը, կառուցվածքային առանձնահատկություններին և հնարավոր արտաքին ազդեցություններին։ Հեղինակը պատմալեզվաբանական և համեմատական ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայ գրերի ստեղծման պատմական միջավայրին, նախամաշտոցյան ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի գրավոր հաղորդակցության հնարավոր ձևերին, ինչպես նաև հին աշխարհի տարբեր ժողովուրդների կողմից գործածված գրային համակարգերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Մեսրոպյան այբուբենի տառաձևերի համեմատությունը հին ժողովուրդների գրային նշանների հետ՝ փորձելով բացահայտել դրանց միջև առկա հնարավոր նմանությունները, ընդհանրությունները և պատմական առնչությունները։ Քննության առարկա են դառնում հին արևելյան քաղաքակրթությունների գրային ավանդույթները, դրանց զարգացման առանձնահատկությունները և այն մշակութային միջավայրը, որի շրջանակում ձևավորվել է հայոց ազգային գրի համակարգը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում հայ գրերի ստեղծման նախապատմությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես առանձին լեզվական իրադարձություն, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հոգևոր և մշակութային զարգացման կարևորագույն հանգրվան։ Աշխատության մեջ կարևորվում է Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությունը, նրա մտավոր ու հոգևոր որոնումների նշանակությունը, ինչպես նաև հայոց գրերի ստեղծման գործընթացի պատմական հանգամանքները։ Անդրադարձ է կատարվում հայ մատենագրության վաղ շրջանի վկայություններին և գրերի գյուտի մասին պահպանված պատմական տեղեկություններին՝ հատկապես կարևորելով Կորյունի հաղորդած տվյալները և հետագա հայ պատմիչների ու մատենագիրների ավանդած տեղեկությունները։ Քննարկվում է նաև հայոց այբուբենի ստեղծման կապը հայերեն գրավոր խոսքի զարգացման, Սուրբ Գրքի թարգմանության, քրիստոնեական գաղափարների տարածման և ազգային կրթական համակարգի ձևավորման հետ։ Հեղինակը փորձում է հայոց գրերի պատմությունը դիտարկել ավելի լայն քաղաքակրթական համատեքստում՝ համադրելով լեզվաբանական դիտարկումները, պատմական փաստերը և գրային համակարգերի ուսումնասիրության արդյունքները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնելու, թե ինչպիսի նշանակություն ուներ սեփական այբուբենի ստեղծումը հայ ժողովրդի համար, և ինչպես այն դարձավ ազգային ինքնության պահպանման, գիտելիքի փոխանցման ու մշակութային շարունակականության հիմնասյուներից մեկը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է հայոց գրերի ծագման խնդրին համեմատական տեսանկյունից մոտենալը՝ ընթերցողին ներկայացնելով ոչ միայն Մեսրոպյան այբուբենի պատմությունը, այլև այն ընդհանուր պատմալեզվաբանական միջավայրը, որի շրջանակում կարելի է ուսումնասիրել գրային համակարգերի առաջացումը և փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայոց այբուբենի ինքնատիպությունը՝ որպես հայերենի հնչյունական կառուցվածքին համապատասխանող, ամբողջական և գործնական գրային համակարգ, որը դարերի ընթացքում պահպանել է իր կենսունակությունը՝ դառնալով հայ գրականության, պատմագրության, աստվածաբանության, գիտության և կրթության զարգացման հիմնական միջոցը։ Այն ընդգծում է, որ Մեսրոպյան գրերի ստեղծումը պարզապես նոր նշանների համակարգի ձևավորում չէր, այլ հայ ժողովրդի պատմական զարգացման մեջ խորքային նշանակություն ունեցող մշակութային իրադարձություն, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ ազգային լեզվով գիտելիքի կուտակումը, գրավոր ավանդույթի հաստատումը և սերունդների միջև մտավոր ժառանգության փոխանցումը։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ աշխատությունը հայոց գրերի պատմությունը ներկայացնում է որպես ուսումնասիրության բազմաշերտ բնագավառ, որտեղ լեզվաբանությունը, պատմությունը, հնագույն քաղաքակրթությունների մշակութային ժառանգությունը և հայագիտական հետազոտությունները փոխլրացնում են միմյանց։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է հայագիտությամբ, հայոց լեզվի պատմությամբ, գրերի ծագումնաբանությամբ և հին արևելյան գրային համակարգերով հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր է ուսանողների, հետազոտողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայոց այբուբենի պատմական նշանակության ավելի խոր ըմբռնմանը՝ ընթերցողին մղելով գնահատելու Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծագործական ժառանգությունը ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի անցյալի բացառիկ ձեռքբերում, այլև որպես մինչ օրս կենսունակ ազգային մշակութային արժեք, որի միջոցով պահպանվել և շարունակվել է հայ ժողովրդի լեզվական ու մտավոր ինքնությունը։
Updated: 2026-11-17