Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Աշխատությունը նվիրված է հայոց այբուբենի ծագման, ձևավորման և պատմական ակունքների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրային համակարգի նախապատմությանը, կառուցվածքային առանձնահատկություններին և հնարավոր արտաքին ազդեցություններին։ Հեղինակը պատմալեզվաբանական և համեմատական ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է հայ գրերի ստեղծման պատմական միջավայրին, նախամաշտոցյան ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի գրավոր հաղորդակցության հնարավոր ձևերին, ինչպես նաև հին աշխարհի տարբեր ժողովուրդների կողմից գործածված գրային համակարգերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Մեսրոպյան այբուբենի տառաձևերի համեմատությունը հին ժողովուրդների գրային նշանների հետ՝ փորձելով բացահայտել դրանց միջև առկա հնարավոր նմանությունները, ընդհանրությունները և պատմական առնչությունները։ Քննության առարկա են դառնում հին արևելյան քաղաքակրթությունների գրային ավանդույթները, դրանց զարգացման առանձնահատկությունները և այն մշակութային միջավայրը, որի շրջանակում ձևավորվել է հայոց ազգային գրի համակարգը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում հայ գրերի ստեղծման նախապատմությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես առանձին լեզվական իրադարձություն, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հոգևոր և մշակութային զարգացման կարևորագույն հանգրվան։ Աշխատության մեջ կարևորվում է Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությունը, նրա մտավոր ու հոգևոր որոնումների նշանակությունը, ինչպես նաև հայոց գրերի ստեղծման գործընթացի պատմական հանգամանքները։ Անդրադարձ է կատարվում հայ մատենագրության վաղ շրջանի վկայություններին և գրերի գյուտի մասին պահպանված պատմական տեղեկություններին՝ հատկապես կարևորելով Կորյունի հաղորդած տվյալները և հետագա հայ պատմիչների ու մատենագիրների ավանդած տեղեկությունները։ Քննարկվում է նաև հայոց այբուբենի ստեղծման կապը հայերեն գրավոր խոսքի զարգացման, Սուրբ Գրքի թարգմանության, քրիստոնեական գաղափարների տարածման և ազգային կրթական համակարգի ձևավորման հետ։ Հեղինակը փորձում է հայոց գրերի պատմությունը դիտարկել ավելի լայն քաղաքակրթական համատեքստում՝ համադրելով լեզվաբանական դիտարկումները, պատմական փաստերը և գրային համակարգերի ուսումնասիրության արդյունքները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնելու, թե ինչպիսի նշանակություն ուներ սեփական այբուբենի ստեղծումը հայ ժողովրդի համար, և ինչպես այն դարձավ ազգային ինքնության պահպանման, գիտելիքի փոխանցման ու մշակութային շարունակականության հիմնասյուներից մեկը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է հայոց գրերի ծագման խնդրին համեմատական տեսանկյունից մոտենալը՝ ընթերցողին ներկայացնելով ոչ միայն Մեսրոպյան այբուբենի պատմությունը, այլև այն ընդհանուր պատմալեզվաբանական միջավայրը, որի շրջանակում կարելի է ուսումնասիրել գրային համակարգերի առաջացումը և փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայոց այբուբենի ինքնատիպությունը՝ որպես հայերենի հնչյունական կառուցվածքին համապատասխանող, ամբողջական և գործնական գրային համակարգ, որը դարերի ընթացքում պահպանել է իր կենսունակությունը՝ դառնալով հայ գրականության, պատմագրության, աստվածաբանության, գիտության և կրթության զարգացման հիմնական միջոցը։ Այն ընդգծում է, որ Մեսրոպյան գրերի ստեղծումը պարզապես նոր նշանների համակարգի ձևավորում չէր, այլ հայ ժողովրդի պատմական զարգացման մեջ խորքային նշանակություն ունեցող մշակութային իրադարձություն, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ ազգային լեզվով գիտելիքի կուտակումը, գրավոր ավանդույթի հաստատումը և սերունդների միջև մտավոր ժառանգության փոխանցումը։ Հատկապես արժեքավոր է այն հանգամանքը, որ աշխատությունը հայոց գրերի պատմությունը ներկայացնում է որպես ուսումնասիրության բազմաշերտ բնագավառ, որտեղ լեզվաբանությունը, պատմությունը, հնագույն քաղաքակրթությունների մշակութային ժառանգությունը և հայագիտական հետազոտությունները փոխլրացնում են միմյանց։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է հայագիտությամբ, հայոց լեզվի պատմությամբ, գրերի ծագումնաբանությամբ և հին արևելյան գրային համակարգերով հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր է ուսանողների, հետազոտողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայոց այբուբենի պատմական նշանակության ավելի խոր ըմբռնմանը՝ ընթերցողին մղելով գնահատելու Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծագործական ժառանգությունը ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի անցյալի բացառիկ ձեռքբերում, այլև որպես մինչ օրս կենսունակ ազգային մշակութային արժեք, որի միջոցով պահպանվել և շարունակվել է հայ ժողովրդի լեզվական ու մտավոր ինքնությունը։

Обновлено. 2026-11-17
Մեսրոպյան տառերի ակունքները

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее