Եղիազարյան, Արտակ Արմենակի

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է դեֆորմացված միաբյուրեղներում ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի հետ կապված տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն երևույթի վերլուծությունը, թե ինչպես են բյուրեղի կառուցվածքում առաջացած դեֆորմացիաները, լարվածությունները և ցանցի պարբերականության փոփոխությունները ազդում ռենտգենյան ճառագայթների տարածման և դիֆրակցիոն պատկերի ձևավորման վրա։ Միաբյուրեղային նյութերի դեպքում ատոմների խիստ կարգավորված դասավորությունը ստեղծում է դիֆրակցիայի համար անհրաժեշտ պայմաններ, սակայն արտաքին ազդեցությունների կամ ներքին կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետևանքով այդ կարգավորվածությունը կարող է փոփոխվել, ինչի արդյունքում փոխվում են դիֆրակցիոն առավելությունների դիրքը, ինտենսիվությունը, ձևը և լայնությունը։ Աշխատանքը դիտարկում է այն մաթեմատիկական և ֆիզիկական խնդիրները, որոնք առաջանում են նման դեֆորմացված բյուրեղներում ռենտգենյան փնջերի դիֆրակցիան նկարագրելիս։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բյուրեղային ցանցի դեֆորմացիայի և ռենտգենյան ալիքների փոխազդեցության մեխանիզմներին, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնց դեպքում հնարավոր է դիֆրակցիոն տվյալներից տեղեկություն ստանալ բյուրեղի ներքին կառուցվածքի և դեֆորմացիայի բնույթի վերաբերյալ։ Նման ուսումնասիրությունները պահանջում են ինչպես բյուրեղագիտության և պինդ մարմնի ֆիզիկայի հիմնարար հասկացությունների կիրառում, այնպես էլ ալիքային դիֆրակցիայի և ռենտգենյան ճառագայթների տարածման մաթեմատիկական նկարագրություն։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ բյուրեղային նյութերի կառուցվածքային ախտորոշման համար, քանի որ դիֆրակցիոն պատկերի փոփոխությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել բյուրեղում առկա լարվածությունները, դեֆորմացիաները և կառուցվածքային անկատարությունները։ Թեման հատկապես կարևոր է նյութագիտության և պինդ մարմնի ֆիզիկայի համար, որտեղ նյութերի մեխանիկական հատկությունները հաճախ անմիջականորեն կապված են դրանց միկրոկառուցվածքի և բյուրեղային ցանցի վիճակի հետ։ Դեֆորմացված միաբյուրեղների ռենտգենյան դիֆրակցիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել դիտվող փորձարարական պատկերների և բյուրեղի իրական կառուցվածքային վիճակի միջև՝ նպաստելով ինչպես դիֆրակցիոն մեթոդների տեսական կատարելագործմանը, այնպես էլ դրանց կիրառական օգտագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բարդ ֆիզիկական համակարգ, որտեղ ռենտգենյան ճառագայթների ալիքային հատկությունները, բյուրեղային կառուցվածքը և մեխանիկական դեֆորմացիաները փոխկապակցված են, իսկ դրանց համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ դեֆորմացված բյուրեղներում տեղի ունեցող դիֆրակցիոն գործընթացները։