Էվոյան, Լիա Սամվելի

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1991-2010 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած քաղաքական համագործակցության ուսումնասիրությանը՝ դրա հիմնական փուլերի, շարժառիթների, ուղղությունների և տարածաշրջանային նշանակության համակողմանի վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը դիտարկում է երկու պետությունների հարաբերությունները Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական պայմանների շրջանակում։ Այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվել են՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, ռազմավարական և տարածաշրջանային համագործակցության տարբեր ոլորտներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների ուսումնասիրությունը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք նպաստել են դրանց միջև սերտ կապերի ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պատմամշակութային, լեզվական և էթնոմշակութային ընդհանրությունները, ինչպես նաև փոխադարձ քաղաքական և տնտեսական շահերը, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել երկկողմ հարաբերությունների զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1990-ական թվականների սկզբի քաղաքական գործընթացներին, երբ անկախ Ադրբեջանի համար կարևոր էր միջազգային կապերի և արտաքին քաղաքական հենարանների ձևավորումը, իսկ Թուրքիան ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և ամրապնդել հարաբերությունները նորանկախ թյուրքալեզու պետությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցությանը երկկողմ հարաբերությունների վրա, քանի որ այդ խնդիրը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգերում և էականորեն ազդել է տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմանների և հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության, տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային նախագծերի հարցերը, որոնք 1990-ականների վերջին և 2000-ականներին աստիճանաբար դարձան երկու երկրների ռազմավարական համագործակցության կարևոր բաղադրիչներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի դիրքորոշումների փոխհամաձայնեցման, փոխադարձ քաղաքական աջակցության և արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են երկկողմ հարաբերությունները վերածվել ավելի լայն ռազմավարական գործընկերության և ինչպես են այդ հարաբերությունները ներգործել Հարավային Կովկասի ուժերի դասավորության վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են համագործակցության սահմանափակումներն ու հակասությունները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի այլ պետությունների շահերը, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունների փոփոխվող առաջնահերթությունները։ 1991-2010 թվականների ժամանակահատվածի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների ձևավորման սկզբնական փուլից մինչև ավելի ինստիտուցիոնալացված և բազմաոլորտ համագործակցության անցման գործընթացին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների հետազոտողներին, դիվանագետներին և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների պատմական զարգացման տրամաբանությունը, դրանց քաղաքական ու ռազմավարական հիմքերը և տարածաշրջանային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցությունը հասկանալու տեսանկյունից։