Гафарова, Умеда Абдуллоевна

Гафарова, Умеда Абдуллоевна

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Գրականություն

Արաբական ճարտասանական արվեստը (խութբա) VI դարից մինչև VIII դարի կեսերը

Աշխատությունը նվիրված է արաբական ճարտասանական արվեստի ձևավորման, զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով VI դարից մինչև VIII դարի կեսերն ընկած պատմական ժամանակաշրջանը։ Կենտրոնական տեղ է հատկացված խութբային՝ արաբական ավանդական հրապարակային խոսքի և ճառախոսության յուրահատուկ ձևին, որը կարևոր դեր է ունեցել արաբական հասարակության քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքում։ Խութբան արաբական բանավոր խոսքի այն նշանակալի ժանրերից է, որի միջոցով արտահայտվել են հասարակական դիրքորոշումներ, փոխանցվել են գաղափարներ, ձևավորվել են հավաքական պատկերացումներ և ազդեցություն գործվել ունկնդիրների մտածողության ու վարքագծի վրա։ Աշխատության ուսումնասիրության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի արաբական հասարակության պատմության մեջ, քանի որ այն ներառում է նախաիսլամական Արաբիայի վերջին շրջանը, իսլամի առաջացումը և արաբական հասարակական ու մշակութային կյանքի արմատական վերափոխումները։ Այս անցումային դարաշրջանում բանավոր խոսքը շարունակում էր պահպանել իր ավանդական նշանակությունը՝ միաժամանակ ձեռք բերելով նոր բովանդակություն և գործառույթներ։ Խութբան աստիճանաբար դառնում էր ոչ միայն խոսքի գեղարվեստական ու համոզիչ արտահայտման միջոց, այլև հասարակական հեղինակության հաստատման, առաջնորդության, քաղաքական դիրքորոշումների ներկայացման և կրոնական գաղափարների տարածման կարևոր գործիք։ Արաբական ճարտասանական արվեստի առանձնահատկություններից են խոսքի կառուցվածքային հստակությունը, արտահայտչականությունը, հուզական ազդեցությունը, պատկերավոր լեզուն, բառային ընտրության ճշգրտությունը և ունկնդրի վրա ներգործելու նպատակային հնարքների կիրառությունը։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև արաբական բանավոր ավանդույթի, պերճախոսության մշակույթի և հասարակական հաղորդակցության պատմական առանձնահատկությունները, որոնց հիման վրա ձևավորվել են հետագա արաբական հռետորաբանության սկզբունքները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ճառախոսությունը ոչ միայն որպես գրական-լեզվական երևույթ, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, մտավոր կյանքի և մշակութային ինքնարտահայտման կարևոր բաղադրիչ։ Այն արժեքավոր է արաբագիտության, արևելագիտության, գրականագիտության, լեզվաբանության և հռետորաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև արաբական քաղաքակրթության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նյութը նպաստում է արաբական բանավոր խոսքի ավանդույթների, ճարտասանական մտածողության սկզբնավորման և արաբական մշակույթի պատմական զարգացման գործընթացների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-20
Արաբական ճարտասանական արվեստը (խութբա) VI դարից մինչև VIII դարի կեսերը

Անվճար

Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Տեսնել ավելին