Гафарова, Умеда Абдуллоевна

Гафарова, Умеда Абдуллоевна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Արաբական ճարտասանական արվեստը (խութբա) VI դարից մինչև VIII դարի կեսերը

Աշխատությունը նվիրված է արաբական ճարտասանական արվեստի ձևավորման, զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով VI դարից մինչև VIII դարի կեսերն ընկած պատմական ժամանակաշրջանը։ Կենտրոնական տեղ է հատկացված խութբային՝ արաբական ավանդական հրապարակային խոսքի և ճառախոսության յուրահատուկ ձևին, որը կարևոր դեր է ունեցել արաբական հասարակության քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքում։ Խութբան արաբական բանավոր խոսքի այն նշանակալի ժանրերից է, որի միջոցով արտահայտվել են հասարակական դիրքորոշումներ, փոխանցվել են գաղափարներ, ձևավորվել են հավաքական պատկերացումներ և ազդեցություն գործվել ունկնդիրների մտածողության ու վարքագծի վրա։ Աշխատության ուսումնասիրության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի արաբական հասարակության պատմության մեջ, քանի որ այն ներառում է նախաիսլամական Արաբիայի վերջին շրջանը, իսլամի առաջացումը և արաբական հասարակական ու մշակութային կյանքի արմատական վերափոխումները։ Այս անցումային դարաշրջանում բանավոր խոսքը շարունակում էր պահպանել իր ավանդական նշանակությունը՝ միաժամանակ ձեռք բերելով նոր բովանդակություն և գործառույթներ։ Խութբան աստիճանաբար դառնում էր ոչ միայն խոսքի գեղարվեստական ու համոզիչ արտահայտման միջոց, այլև հասարակական հեղինակության հաստատման, առաջնորդության, քաղաքական դիրքորոշումների ներկայացման և կրոնական գաղափարների տարածման կարևոր գործիք։ Արաբական ճարտասանական արվեստի առանձնահատկություններից են խոսքի կառուցվածքային հստակությունը, արտահայտչականությունը, հուզական ազդեցությունը, պատկերավոր լեզուն, բառային ընտրության ճշգրտությունը և ունկնդրի վրա ներգործելու նպատակային հնարքների կիրառությունը։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև արաբական բանավոր ավանդույթի, պերճախոսության մշակույթի և հասարակական հաղորդակցության պատմական առանձնահատկությունները, որոնց հիման վրա ձևավորվել են հետագա արաբական հռետորաբանության սկզբունքները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ճառախոսությունը ոչ միայն որպես գրական-լեզվական երևույթ, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների, մտավոր կյանքի և մշակութային ինքնարտահայտման կարևոր բաղադրիչ։ Այն արժեքավոր է արաբագիտության, արևելագիտության, գրականագիտության, լեզվաբանության և հռետորաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև արաբական քաղաքակրթության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նյութը նպաստում է արաբական բանավոր խոսքի ավանդույթների, ճարտասանական մտածողության սկզբնավորման և արաբական մշակույթի պատմական զարգացման գործընթացների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Արաբական ճարտասանական արվեստը (խութբա) VI դարից մինչև VIII դարի կեսերը

Free

Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more