Ղոսալմյան, Հայկ Ազատի

Տնտեսագիտություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էլեկտրաէներգետիկ համակարգի տնտեսական և ինստիտուցիոնալ զարգացման, էլեկտրական էներգիայի արտադրության, հաղորդման, բաշխման և մատակարարման ոլորտներում պետական կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև էներգետիկ շուկայի արդյունավետ գործունեության ապահովման հիմնախնդիրների համակողմանի վերլուծությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում էլեկտրաէներգետիկ ոլորտի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման նախադրյալները, շուկայական հարաբերությունների ձևավորման գործընթացները և պետական կառավարման ու կարգավորման մարմինների դերակատարությունը ոլորտի կայուն գործունեության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ համակարգի կազմակերպական կառուցվածքին, արտադրող, հաղորդող, բաշխող և մատակարարող կազմակերպությունների փոխհարաբերություններին, շուկայի մասնակիցների տնտեսական շահերի համադրմանը և մրցակցային միջավայրի ձևավորման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրաէներգիայի շուկայի պետական կարգավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, բնական մենաշնորհների կարգավորման առանձնահատկությունները, սակագնային քաղաքականության սկզբունքները և էներգետիկ ծառայությունների տնտեսական հիմնավորվածության գնահատման մոտեցումները։ Քննարկվում են էլեկտրական էներգիայի արտադրության և մատակարարման ծախսերի կառուցվածքը, սակագների ձևավորման վրա ազդող գործոնները, ներդրումային ծախսերի փոխհատուցման մեխանիզմները, ինչպես նաև սպառողների և էներգետիկ կազմակերպությունների շահերի հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Անդրադարձ է կատարվում պետական կարգավորման իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերին, լիցենզավորման ընթացակարգերին, կարգավորող մարմինների իրավասություններին, շուկայի մասնակիցների պարտավորություններին և վերահսկողության իրականացման սկզբունքներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրաէներգետիկ շուկայի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով արտադրական հզորությունների օգտագործումը, էլեկտրաէներգիայի տեխնիկական և առևտրային կորուստները, մատակարարման հուսալիությունը, ներդրումների արդյունավետությունը և սպառողների համար ծառայությունների հասանելիությունը։ Դիտարկվում են էներգետիկ շուկայի ազատականացման, մրցակցության զարգացման, մեծածախ առևտրի կազմակերպման և շուկայական գնագոյացման մեխանիզմների ներդրման հնարավորություններն ու դրանց հետ կապված կարգավորիչ մարտահրավերները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում էներգետիկ անվտանգության ապահովմանը, էլեկտրաէներգիայի արտադրության աղբյուրների բազմազանեցմանը, ներմուծման և արտահանման հնարավորություններին, տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցությանը և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությանը Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ համակարգի գործունեության վրա։ Քննության են առնվում վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման տնտեսական և կարգավորիչ նախադրյալները, արևային, հողմային և հիդրոէներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները, ինչպես նաև նոր արտադրական հզորությունների ինտեգրման հետ կապված տեխնիկական և ֆինանսական հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են նաև էլեկտրաէներգետիկ ենթակառուցվածքների արդիականացումը, հաղորդման և բաշխման ցանցերի տեխնիկական վերազինումը, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, թվային հաշվառման համակարգերի զարգացումը և ոլորտում ներդրումային միջավայրի բարելավումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են պետական կարգավորման միջազգային մոդելները, տարբեր երկրների էներգետիկ շուկաների կազմակերպման փորձը, կարգավորման տնտեսական գործիքները և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում երկարաժամկետ էներգետիկ պլանավորման, սակագնային քաղաքականության կանխատեսելիության, կարգավորիչ որոշումների թափանցիկության, հանրային հաշվետվողականության և էներգետիկ կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության ապահովման հարցերին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել էլեկտրաէներգետիկ ոլորտի պետական կարգավորման մեթոդաբանության կատարելագործմանը, շուկայի մասնակիցների միջև տնտեսական հարաբերությունների արդյունավետ կազմակերպմանը, էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման խթանմանը և Հայաստանի էներգետիկ համակարգի հուսալիության ու կայունության բարձրացմանն ուղղված գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել էներգետիկայի տնտեսագետների, պետական կառավարման և կարգավորման մասնագետների, էլեկտրաէներգետիկ կազմակերպությունների ղեկավարների, ֆինանսական վերլուծաբանների, էներգետիկ քաղաքականության հետազոտողների, ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական ու տեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։