Հախնազարյան, Արմեն

Հախնազարյան, Արմեն

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Մշակույթ

Արտազի երեք վանքերը

Աշխատությունը նվիրված է պատմական Արտազ գավառի տարածքում՝ ներկայիս Իրանի Ատրպատական նահանգում գտնվող հայկական երեք նշանավոր հոգևոր և ճարտարապետական կենտրոնների՝ Սուրբ Թադեոս Առաքյալի, Ծործորի Սուրբ Աստվածածնի և Մաղարդայի Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի վանքերի պատմության, ճարտարապետության, մշակութային ժառանգության և պատմական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գիրքը ներկայացնում է հայկական միջնադարյան հոգևոր կյանքի կարևորագույն օջախներից մեկի պատմական զարգացումը՝ բացահայտելով տարածաշրջանում հայ ժողովրդի դարավոր ներկայությունը, քրիստոնեական հավատքի տարածման ու պահպանման ընթացքը, եկեղեցական կառույցների ձևավորման առանձնահատկությունները և վանական հաստատությունների ունեցած դերը ազգային ինքնության ու մշակույթի պահպանման գործում։ Հեղինակը երեք վանքերի ուսումնասիրության միջոցով անդրադառնում է Արտազի պատմական միջավայրին, նրա քաղաքական, հասարակական և կրոնական անցյալին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական իրադարձությունները, իշխանությունների փոփոխությունները, պատերազմները, հալածանքներն ու ավերածությունները ներգործել հայկական հոգևոր կենտրոնների գոյության և զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Սուրբ Թադեոս Առաքյալի վանքին՝ Հայոց եկեղեցական ավանդության մեջ առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնող սրբավայրերից մեկին, որի պատմությունը կապված է Հայաստանում քրիստոնեության վաղ տարածման, առաքելական ավանդության և դարեր շարունակ շարունակվող ուխտագնացությունների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև Ծործորի Սուրբ Աստվածածին վանքը, որի պատմաճարտարապետական ժառանգությունը ներկայացվում է հայկական միջնադարյան եկեղեցաշինության ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ ընդգծելով նրա հոգևոր նշանակությունը, ճարտարապետական հորինվածքի առանձնահատկությունները և տարածաշրջանի մշակութային կյանքում ունեցած դերը։ Մաղարդայի Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի վանքի ուսումնասիրությունը ևս բացահայտում է հայկական ճարտարապետական մտածողության հարուստ ավանդույթները, կրոնական պատկերագրության, քանդակագործության և դեկորատիվ արվեստի արտահայտչաձևերը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում վանական համալիրների ճարտարապետական նկարագրությունը՝ եկեղեցիների հատակագծային և ծավալատարածական լուծումները, շինարարական առանձնահատկությունները, որմնադրության եղանակները, գմբեթների, ճակատների, մուտքերի, լուսամուտների և այլ կառուցվածքային տարրերի ուսումնասիրությունը։ Քննության են առնվում նաև կառույցների արտաքին ու ներքին հարդարանքը, քարարվեստի նմուշները, քանդակազարդումները, խաչքարերը, պատկերաքանդակները և հայկական եկեղեցական արվեստի այլ արժեքավոր դրսևորումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի գեղարվեստական ճաշակի, վարպետության և խորհրդանշական մտածողության մասին։ Հատուկ նշանակություն ունեն վանքերում պահպանված կամ դրանց պատմության հետ առնչվող հայերեն արձանագրությունները, շինարարական և նորոգման հիշատակությունները, նվիրատվական գրությունները և այլ վիմագրական նյութերը, որոնք արժեքավոր սկզբնաղբյուրներ են պատմական իրադարձությունների, վանական կյանքի, եկեղեցական գործիչների, բարերարների, շինարարական աշխատանքների և հայ համայնքների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այս վկայությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու ոչ միայն առանձին կառույցների պատմությունը, այլև տարածաշրջանի հայ բնակչության հասարակական հարաբերությունների, հոգևոր կազմակերպման և մշակութային կյանքի տարբեր կողմերը։ Գրքում ներկայացվող պատմական և ճարտարապետական նյութը կարևոր է նաև Արտազի՝ որպես հայկական պատմամշակութային տարածքի ընկալման համար, քանի որ այս գավառը կապված է հայ ժողովրդի պատմության նշանակալի իրադարձությունների, ազգային հիշողության և հոգևոր ավանդույթների հետ։ Տարածաշրջանի պատմական նշանակությունը լրացուցիչ ընդգծվում է Ավարայրի դաշտի և հայոց ազգային-կրոնական հիշողության հետ ունեցած կապով, ինչպես նաև միջնադարում այստեղ ձևավորված հայկական իշխանական ու եկեղեցական կենտրոնների պատմությամբ։ Հեղինակը վանքերի ուսումնասիրությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես առանձին ճարտարապետական հուշարձանների նկարագրություն, այլև որպես հայկական քաղաքակրթական ներկայության, ստեղծագործական ավանդույթի և հոգևոր շարունակականության վկայությունների ամբողջություն։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է պատմական տեղեկությունների, ճարտարապետական դիտարկումների և հուշարձանագիտական նյութերի համադրմամբ, որոնց շնորհիվ ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ծանոթանալու հայկական մշակութային ժառանգության այնպիսի կարևոր հատվածի, որը ձևավորվել և պահպանվել է Հայաստանի ներկայիս սահմաններից դուրս։ Այն ընդգծում է հայկական վանական ճարտարապետության տարածքային բազմազանությունը, տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված կառույցների գեղարվեստական ինքնատիպությունը և հարակից մշակույթների հետ պատմական փոխազդեցությունների պայմաններում հայկական ավանդույթների պահպանման առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, պատմական աշխարհագրության, միջնադարյան պատմության, եկեղեցագիտության, ճարտարապետության և հնագիտության ուսումնասիրությունների համար՝ միաժամանակ նպաստելով հայկական պատմամշակութային ժառանգության ճանաչմանը, պահպանության անհրաժեշտության գիտակցմանը և ազգային պատմական հիշողության ամրապնդմանը։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, ճարտարապետների, հնագետների, արվեստաբանների, հայագետների, մշակութային ժառանգության մասնագետների, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան պատմությամբ և քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Արտազի երեք վանքերը

Անվճար

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին