Հարությունյան, Շ. Ռ.

Հարությունյան, Շ. Ռ.

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային Հայաստանի պատմագիտական մտքի զարգացման, գիտական հետազոտությունների ընդլայնման, պատմական գիտելիքի կուտակման և ազգային պատմության ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների քննությանը։ Այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմագիտության զարգացման կարևոր փուլերից մեկը՝ 1964–1988 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանը, երբ հանրապետությունում շարունակվում էր պատմական գիտությունների ինստիտուցիոնալ զարգացումը, ընդլայնվում էին գիտահետազոտական աշխատանքների շրջանակները, ձևավորվում էին պատմական անցյալի ուսումնասիրության նոր թեմատիկ ուղղություններ, իսկ հայ պատմաբանների գործունեությունը կարևոր դեր էր ստանձնում ազգային պատմական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական շրջանառության մեջ դնելու գործում։ Գրքում պատմագիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտություն, այլև որպես հասարակական կյանքի, գաղափարախոսական միջավայրի, գիտական հաստատությունների գործունեության և տվյալ ժամանակաշրջանի մտավոր զարգացումների հետ սերտորեն փոխկապակցված ոլորտ։ Հատուկ նշանակություն ունի խորհրդային պատմագրության մեթոդաբանական հիմքերի, հետազոտական սկզբունքների, գիտական մոտեցումների և գաղափարախոսական սահմանափակումների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ պայմաններում պատմական իրողությունների մեկնաբանությունը հաճախ ենթարկվում էր պաշտոնական գաղափարախոսության ազդեցությանը։ Միաժամանակ հայ պատմագիտական միտքը շարունակում էր ուսումնասիրել հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության առանցքային հիմնահարցերը՝ անդրադառնալով Հայաստանի հին, միջնադարյան և նոր շրջանի պատմությանը, հայ ժողովրդի հասարակական, քաղաքական ու տնտեսական զարգացման ընթացքին, ազգային-ազատագրական շարժումներին, հայ-ռուսական և միջազգային հարաբերություններին, ինչպես նաև Հայաստանի պատմական ճակատագրի հետ կապված տարբեր խնդիրներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պատմագիտական հետազոտությունների թեմատիկ բազմազանության, գիտական հրապարակումների, մենագրությունների, հոդվածների և պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության զարգացման ներկայացումը։ Այս համատեքստում նշանակալի է պատմական փաստաթղթերի, արխիվային նյութերի, սկզբնաղբյուրների և նախորդ պատմագիտական ուսումնասիրությունների կիրառման դերը, քանի որ դրանց համակարգված հետազոտությունը հնարավորություն էր տալիս ընդլայնելու պատմական գիտելիքի շրջանակները և առավել հիմնավորված ներկայացնելու հայ ժողովրդի անցյալի տարբեր ժամանակաշրջանները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև պատմագիտական հաստատությունների, գիտական կազմակերպությունների և պատմաբանների մասնագիտական գործունեության նշանակությանը՝ ընդգծելով գիտական միջավայրի ձևավորման, հետազոտական ավանդույթների շարունակականության և նոր սերնդի մասնագետների պատրաստման կարևորությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմագիտության զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները, գիտական առաջնահերթությունները և գաղափարախոսական պահանջները ներգործում պատմական գիտելիքի ստեղծման ու տարածման գործընթացների վրա։ Հատկապես ուշագրավ է 1960-ականներից մինչև 1980-ականների վերջն ընկած ժամանակահատվածը, երբ խորհրդային հասարակության ներսում տեղի ունեցող փոփոխությունները, գիտական կյանքի զարգացումը և ազգային պատմական ժառանգության նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը տարբեր կերպ էին արտահայտվում նաև պատմագիտական ուսումնասիրություններում։ Այդ տարիների գիտական աշխատանքներում միաժամանակ առկա էին խորհրդային պատմագրությանը բնորոշ տեսական և գաղափարախոսական մոտեցումները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմական ինքնության, պետականության, մշակութային ժառանգության և ազգային պատմության հիմնահարցերի ուսումնասիրության շարունակական ձգտումը։ Ստեղծագործության կարևոր արժեքներից է պատմագիտության զարգացման ընթացքը որպես պատմական ուսումնասիրության առանձին առարկա ներկայացնելը, քանի որ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ճանաչելու ոչ միայն Հայաստանի անցյալը, այլև հասկանալու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես է ձևավորվել այդ անցյալի մասին գիտական պատկերացումը, ինչ հարցեր են առաջնահերթ համարվել, ինչ մեթոդներ են կիրառվել և ինչպիսի ազդեցություն են ունեցել ժամանակի հասարակական ու քաղաքական պայմանները պատմական գիտության վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ պատմագրության պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է գիտական մտքի զարգացման որոշակի փուլ, բացահայտում խորհրդային շրջանի պատմագիտական ժառանգության առանձնահատկությունները և հնարավորություն տալիս գնահատելու այդ ժամանակաշրջանում ստեղծված ուսումնասիրությունների տեղն ու նշանակությունը հայ պատմական գիտության ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Այն արժեքավոր մասնագիտական ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, պատմագրության և պատմական մեթոդաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հայագիտությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար։ Միաժամանակ գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ խորհրդային Հայաստանի գիտական կյանքի պատմությանը, հայ պատմագիտական մտքի զարգացման առանձնահատկություններին և այն մտավոր ու գաղափարական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել են Հայաստանի նորագույն պատմագրության կարևոր ավանդույթները։

Թարմացվել է՝ 2026-11-18
Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Անվճար

Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին