Հարությունյան, Շ. Ռ.

Հարությունյան, Շ. Ռ.

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային Հայաստանի պատմագիտական մտքի զարգացման, գիտական հետազոտությունների ընդլայնման, պատմական գիտելիքի կուտակման և ազգային պատմության ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների քննությանը։ Այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմագիտության զարգացման կարևոր փուլերից մեկը՝ 1964–1988 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանը, երբ հանրապետությունում շարունակվում էր պատմական գիտությունների ինստիտուցիոնալ զարգացումը, ընդլայնվում էին գիտահետազոտական աշխատանքների շրջանակները, ձևավորվում էին պատմական անցյալի ուսումնասիրության նոր թեմատիկ ուղղություններ, իսկ հայ պատմաբանների գործունեությունը կարևոր դեր էր ստանձնում ազգային պատմական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական շրջանառության մեջ դնելու գործում։ Գրքում պատմագիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտություն, այլև որպես հասարակական կյանքի, գաղափարախոսական միջավայրի, գիտական հաստատությունների գործունեության և տվյալ ժամանակաշրջանի մտավոր զարգացումների հետ սերտորեն փոխկապակցված ոլորտ։ Հատուկ նշանակություն ունի խորհրդային պատմագրության մեթոդաբանական հիմքերի, հետազոտական սկզբունքների, գիտական մոտեցումների և գաղափարախոսական սահմանափակումների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ պայմաններում պատմական իրողությունների մեկնաբանությունը հաճախ ենթարկվում էր պաշտոնական գաղափարախոսության ազդեցությանը։ Միաժամանակ հայ պատմագիտական միտքը շարունակում էր ուսումնասիրել հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության առանցքային հիմնահարցերը՝ անդրադառնալով Հայաստանի հին, միջնադարյան և նոր շրջանի պատմությանը, հայ ժողովրդի հասարակական, քաղաքական ու տնտեսական զարգացման ընթացքին, ազգային-ազատագրական շարժումներին, հայ-ռուսական և միջազգային հարաբերություններին, ինչպես նաև Հայաստանի պատմական ճակատագրի հետ կապված տարբեր խնդիրներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պատմագիտական հետազոտությունների թեմատիկ բազմազանության, գիտական հրապարակումների, մենագրությունների, հոդվածների և պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության զարգացման ներկայացումը։ Այս համատեքստում նշանակալի է պատմական փաստաթղթերի, արխիվային նյութերի, սկզբնաղբյուրների և նախորդ պատմագիտական ուսումնասիրությունների կիրառման դերը, քանի որ դրանց համակարգված հետազոտությունը հնարավորություն էր տալիս ընդլայնելու պատմական գիտելիքի շրջանակները և առավել հիմնավորված ներկայացնելու հայ ժողովրդի անցյալի տարբեր ժամանակաշրջանները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև պատմագիտական հաստատությունների, գիտական կազմակերպությունների և պատմաբանների մասնագիտական գործունեության նշանակությանը՝ ընդգծելով գիտական միջավայրի ձևավորման, հետազոտական ավանդույթների շարունակականության և նոր սերնդի մասնագետների պատրաստման կարևորությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմագիտության զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները, գիտական առաջնահերթությունները և գաղափարախոսական պահանջները ներգործում պատմական գիտելիքի ստեղծման ու տարածման գործընթացների վրա։ Հատկապես ուշագրավ է 1960-ականներից մինչև 1980-ականների վերջն ընկած ժամանակահատվածը, երբ խորհրդային հասարակության ներսում տեղի ունեցող փոփոխությունները, գիտական կյանքի զարգացումը և ազգային պատմական ժառանգության նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը տարբեր կերպ էին արտահայտվում նաև պատմագիտական ուսումնասիրություններում։ Այդ տարիների գիտական աշխատանքներում միաժամանակ առկա էին խորհրդային պատմագրությանը բնորոշ տեսական և գաղափարախոսական մոտեցումները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմական ինքնության, պետականության, մշակութային ժառանգության և ազգային պատմության հիմնահարցերի ուսումնասիրության շարունակական ձգտումը։ Ստեղծագործության կարևոր արժեքներից է պատմագիտության զարգացման ընթացքը որպես պատմական ուսումնասիրության առանձին առարկա ներկայացնելը, քանի որ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ճանաչելու ոչ միայն Հայաստանի անցյալը, այլև հասկանալու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես է ձևավորվել այդ անցյալի մասին գիտական պատկերացումը, ինչ հարցեր են առաջնահերթ համարվել, ինչ մեթոդներ են կիրառվել և ինչպիսի ազդեցություն են ունեցել ժամանակի հասարակական ու քաղաքական պայմանները պատմական գիտության վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ պատմագրության պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է գիտական մտքի զարգացման որոշակի փուլ, բացահայտում խորհրդային շրջանի պատմագիտական ժառանգության առանձնահատկությունները և հնարավորություն տալիս գնահատելու այդ ժամանակաշրջանում ստեղծված ուսումնասիրությունների տեղն ու նշանակությունը հայ պատմական գիտության ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Այն արժեքավոր մասնագիտական ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, պատմագրության և պատմական մեթոդաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հայագիտությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար։ Միաժամանակ գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ խորհրդային Հայաստանի գիտական կյանքի պատմությանը, հայ պատմագիտական մտքի զարգացման առանձնահատկություններին և այն մտավոր ու գաղափարական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել են Հայաստանի նորագույն պատմագրության կարևոր ավանդույթները։

Обновлено. 2026-11-18
Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее