Հարությունյան, Շ. Ռ.

Հարությունյան, Շ. Ռ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային Հայաստանի պատմագիտական մտքի զարգացման, գիտական հետազոտությունների ընդլայնման, պատմական գիտելիքի կուտակման և ազգային պատմության ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների քննությանը։ Այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմագիտության զարգացման կարևոր փուլերից մեկը՝ 1964–1988 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանը, երբ հանրապետությունում շարունակվում էր պատմական գիտությունների ինստիտուցիոնալ զարգացումը, ընդլայնվում էին գիտահետազոտական աշխատանքների շրջանակները, ձևավորվում էին պատմական անցյալի ուսումնասիրության նոր թեմատիկ ուղղություններ, իսկ հայ պատմաբանների գործունեությունը կարևոր դեր էր ստանձնում ազգային պատմական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական շրջանառության մեջ դնելու գործում։ Գրքում պատմագիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտություն, այլև որպես հասարակական կյանքի, գաղափարախոսական միջավայրի, գիտական հաստատությունների գործունեության և տվյալ ժամանակաշրջանի մտավոր զարգացումների հետ սերտորեն փոխկապակցված ոլորտ։ Հատուկ նշանակություն ունի խորհրդային պատմագրության մեթոդաբանական հիմքերի, հետազոտական սկզբունքների, գիտական մոտեցումների և գաղափարախոսական սահմանափակումների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ պայմաններում պատմական իրողությունների մեկնաբանությունը հաճախ ենթարկվում էր պաշտոնական գաղափարախոսության ազդեցությանը։ Միաժամանակ հայ պատմագիտական միտքը շարունակում էր ուսումնասիրել հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության առանցքային հիմնահարցերը՝ անդրադառնալով Հայաստանի հին, միջնադարյան և նոր շրջանի պատմությանը, հայ ժողովրդի հասարակական, քաղաքական ու տնտեսական զարգացման ընթացքին, ազգային-ազատագրական շարժումներին, հայ-ռուսական և միջազգային հարաբերություններին, ինչպես նաև Հայաստանի պատմական ճակատագրի հետ կապված տարբեր խնդիրներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պատմագիտական հետազոտությունների թեմատիկ բազմազանության, գիտական հրապարակումների, մենագրությունների, հոդվածների և պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության զարգացման ներկայացումը։ Այս համատեքստում նշանակալի է պատմական փաստաթղթերի, արխիվային նյութերի, սկզբնաղբյուրների և նախորդ պատմագիտական ուսումնասիրությունների կիրառման դերը, քանի որ դրանց համակարգված հետազոտությունը հնարավորություն էր տալիս ընդլայնելու պատմական գիտելիքի շրջանակները և առավել հիմնավորված ներկայացնելու հայ ժողովրդի անցյալի տարբեր ժամանակաշրջանները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև պատմագիտական հաստատությունների, գիտական կազմակերպությունների և պատմաբանների մասնագիտական գործունեության նշանակությանը՝ ընդգծելով գիտական միջավայրի ձևավորման, հետազոտական ավանդույթների շարունակականության և նոր սերնդի մասնագետների պատրաստման կարևորությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմագիտության զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները, գիտական առաջնահերթությունները և գաղափարախոսական պահանջները ներգործում պատմական գիտելիքի ստեղծման ու տարածման գործընթացների վրա։ Հատկապես ուշագրավ է 1960-ականներից մինչև 1980-ականների վերջն ընկած ժամանակահատվածը, երբ խորհրդային հասարակության ներսում տեղի ունեցող փոփոխությունները, գիտական կյանքի զարգացումը և ազգային պատմական ժառանգության նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը տարբեր կերպ էին արտահայտվում նաև պատմագիտական ուսումնասիրություններում։ Այդ տարիների գիտական աշխատանքներում միաժամանակ առկա էին խորհրդային պատմագրությանը բնորոշ տեսական և գաղափարախոսական մոտեցումները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմական ինքնության, պետականության, մշակութային ժառանգության և ազգային պատմության հիմնահարցերի ուսումնասիրության շարունակական ձգտումը։ Ստեղծագործության կարևոր արժեքներից է պատմագիտության զարգացման ընթացքը որպես պատմական ուսումնասիրության առանձին առարկա ներկայացնելը, քանի որ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ճանաչելու ոչ միայն Հայաստանի անցյալը, այլև հասկանալու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես է ձևավորվել այդ անցյալի մասին գիտական պատկերացումը, ինչ հարցեր են առաջնահերթ համարվել, ինչ մեթոդներ են կիրառվել և ինչպիսի ազդեցություն են ունեցել ժամանակի հասարակական ու քաղաքական պայմանները պատմական գիտության վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ պատմագրության պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է գիտական մտքի զարգացման որոշակի փուլ, բացահայտում խորհրդային շրջանի պատմագիտական ժառանգության առանձնահատկությունները և հնարավորություն տալիս գնահատելու այդ ժամանակաշրջանում ստեղծված ուսումնասիրությունների տեղն ու նշանակությունը հայ պատմական գիտության ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Այն արժեքավոր մասնագիտական ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, պատմագրության և պատմական մեթոդաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հայագիտությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար։ Միաժամանակ գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ խորհրդային Հայաստանի գիտական կյանքի պատմությանը, հայ պատմագիտական մտքի զարգացման առանձնահատկություններին և այն մտավոր ու գաղափարական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել են Հայաստանի նորագույն պատմագրության կարևոր ավանդույթները։

Updated: 2026-11-18
Պատմագիտության զարգացումը Խորհրդային Հայաստանում (1964–1988)

Free

Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more