Икрамова, Мавлюда Шарифхановна

Икрамова, Мавлюда Шарифхановна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Աֆղանստանում բացարձակ միապետության և լուսավորականության ձևավորման ու զարգացման հիմնահարցերը (1870–1919 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Աֆղանստանի պատմության կարևորագույն ժամանակաշրջաններից մեկում՝ 1870–1919 թվականներին, բացարձակ միապետության ձևավորման և զարգացման, ինչպես նաև լուսավորական գաղափարների առաջացման ու տարածման պատմական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է աֆղանական պետականության ամրապնդման, կենտրոնացված իշխանության հաստատման, միապետական կառավարման համակարգի առանձնահատկությունների և երկրի քաղաքական ու հասարակական կյանքի վերափոխումների հիմնահարցերին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ներքին և արտաքին պատմական պայմաններին, որոնք ազդեցություն են ունեցել Աֆղանստանի պետական կառավարման կառուցվածքի, քաղաքական ինստիտուտների և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է լուսավորականության գաղափարական շարժման զարգացումը, որը կապված էր հասարակության արդիականացման, կրթության տարածման, գիտելիքի արժևորման, պետական կառավարման բարեփոխումների և ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման ձգտումների հետ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ավանդական հասարակական կառուցվածքի և նոր քաղաքական ու մտավոր գաղափարների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև բացահայտելու այն հակասություններն ու դժվարությունները, որոնք ուղեկցել են Աֆղանստանի արդիականացման գործընթացին։ Կարևորվում է միապետական իշխանության և բարեփոխական մտածողության հարաբերակցությունը, քանի որ կենտրոնացված պետական իշխանության ամրապնդումը և լուսավորական գաղափարների տարածումը դարձել են երկրի հետագա քաղաքական զարգացման կարևոր նախադրյալներ։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը նշանակալի էր նաև Աֆղանստանի միջազգային դիրքի ձևավորման տեսանկյունից, քանի որ տարածաշրջանային և աշխարհաքաղաքական զարգացումները, արտաքին տերությունների ազդեցությունը և անկախ պետականության պահպանման ձգտումը անմիջականորեն առնչվում էին երկրի ներքին քաղաքական գործընթացներին։ 1870–1919 թվականների պատմական զարգացումների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Աֆղանստանի պետական կառավարման առանձնահատկությունների, հասարակական վերափոխումների, ազգային քաղաքական մտածողության ձևավորման և արդիականացման առաջին գաղափարական հիմքերի մասին։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի Աֆղանստանի նոր շրջանի պատմության, արևելյան միապետությունների զարգացման օրինաչափությունների, լուսավորական շարժումների և հասարակական-քաղաքական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Կենտրոնական և Հարավային Ասիայի պատմությամբ, Աֆղանստանի պետականության ձևավորման գործընթացներով, քաղաքական համակարգերի զարգացմամբ և արևելյան հասարակությունների արդիականացման պատմական փորձով։

Updated: 2026-11-20
Աֆղանստանում բացարձակ միապետության և լուսավորականության ձևավորման ու զարգացման հիմնահարցերը (1870–1919 թթ.)

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more