Կարագյոզյան, Հովհաննես

Կարագյոզյան, Հովհաննես

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Սեպագիր տեղանունները Այրարատում և հարակից նահանգներում․ Հայկական լեռնաշխարհը սեպագիր աղբյուրներում, հատոր 1, գիրք 1

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի, մասնավորապես՝ Այրարատ աշխարհի և նրան հարակից պատմական նահանգների տեղանունների ուսումնասիրությանը՝ հնագույն սեպագիր աղբյուրների հիման վրա։ Այն կարևոր ուսումնասիրություն է Հայաստանի հին պատմական աշխարհագրության, տեղանունների ծագման, դրանց լեզվական առանձնահատկությունների և հնագույն պետությունների վարչատարածքային ու բնակավայրային համակարգերի վերակազմության տեսանկյունից։ Աշխատության հիմնական նպատակն է սեպագիր արձանագրություններում պահպանված աշխարհագրական անունների հավաքագրումը, նույնականացումը, մեկնաբանումը և դրանց համապատասխանեցումը Հայկական լեռնաշխարհի պատմական ու աշխարհագրական տարածքներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Այրարատին և հարակից նահանգներին, որոնք հնագույն ժամանակներից եղել են քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային կարևոր նշանակություն ունեցող տարածքներ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի պատմական բնակեցման պատկերը, բնակավայրերի աշխարհագրական դիրքը, վարչական կենտրոնների տեղաբաշխումը, տարածքային միավորների սահմանները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները։ Սեպագիր աղբյուրները, հատկապես Վանի թագավորության՝ Ուրարտուի ժամանակաշրջանի արքայական արձանագրությունները, բացառիկ տեղեկություններ են պարունակում Հայկական լեռնաշխարհի բնակավայրերի, ամրոցների, քաղաքների, գետերի, լճերի, լեռնային տարածքների և տարբեր վարչական միավորների մասին։ Դրանցում հիշատակվող աշխարհագրական անունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն առանձին տեղանունների բացահայտման, այլև հնագույն Հայաստանի տարածքային կազմակերպման և պատմական միջավայրի ամբողջական պատկերի վերականգնման համար։ Աշխատության գիտական բովանդակության կարևոր ուղղություններից է հնագույն սեպագիր տեղանունների և դրանց հնարավոր ժամանակակից աշխարհագրական համապատասխանությունների բացահայտումը։ Այս գործընթացը պահանջում է պատմական, լեզվաբանական, հնագիտական և աշխարհագրական տվյալների համադրում, քանի որ հազարամյակների ընթացքում բազմաթիվ բնակավայրերի անուններ փոփոխվել են, որոշները վերացել, իսկ մյուսները պահպանվել են տարբեր հնչյունական և լեզվական ձևերով։ Տեղանունների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անվանումների պատմական զարգացումը, դրանց հնչյունական կառուցվածքը, հնարավոր ստուգաբանությունները և տարբեր լեզվական շերտերի փոխազդեցությունը։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն լեզվական միջավայրի, տեղանվանական ժառանգության և պատմական հիշողության ուսումնասիրության համար։ Այրարատ աշխարհի առանձնահատուկ տեղը պայմանավորված է նրա աշխարհագրական դիրքով և պատմական նշանակությամբ․ այն ընդգրկել է Հայկական լեռնաշխարհի կարևորագույն տարածքներից մեկը և տարբեր ժամանակաշրջաններում եղել է քաղաքական ու վարչական կենտրոնների, բնակավայրերի և հաղորդակցական ուղիների հանգույց։ Հարակից նահանգների տեղանունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի պատմական սահմանների, բնակավայրերի փոխկապակցվածության և հարևան տարածքների հետ ունեցած հարաբերությունների մասին։ Գիտական մոտեցման տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է սկզբնաղբյուրների քննությունը և հնագույն գրավոր վկայությունների համադրումը պատմական աշխարհագրության տվյալների հետ։ Սեպագիր արձանագրություններում պահպանված անունները դիտարկվում են որպես պատմական իրականության վերակազմության կարևոր վկայություններ, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հնագույն բնակավայրերի տեղադրության, քաղաքական ենթակայության, ռազմական արշավանքների, շինարարական գործունեության և վարչական կազմակերպման մասին։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սեպագիր գրավոր ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես հնագույն պետությունների քաղաքական պատմության աղբյուր, այլև որպես Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրական և բնակավայրային պատմության ճանաչման կարևոր միջոց։ Աշխատությունն առանձնահատուկ արժեք ունի ուրարտագիտության և հայագիտության համար, քանի որ նպաստում է Վանի թագավորության տարածքային ընդգրկման, պատմական աշխարհագրության և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակավայրերի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների հստակեցմանը։ Այն կարևոր է նաև հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքի աշխարհագրության, հնագույն բնակավայրերի տեղադրության և տարածաշրջանի տեղանվանական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հնագետներին, ուրարտագետներին, լեզվաբաններին, աշխարհագրագետներին և հնագույն գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն գիտական նշանակություն ունեցող նյութ է՝ ուղղված սեպագիր սկզբնաղբյուրների միջոցով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության բացահայտմանը և հնագույն տեղանունների համակարգված ուսումնասիրությանը։

Обновлено. 2026-11-17
Սեպագիր տեղանունները Այրարատում և հարակից նահանգներում․ Հայկական լեռնաշխարհը սեպագիր աղբյուրներում, հատոր 1, գիրք 1

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее