Խաչատրյան, Արշալույս Կառլենի

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հիփոթեքային վարկավորման էության, զարգացման առանձնահատկությունների և առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիփոթեքային վարկը դիտարկվում է որպես ֆինանսական համակարգի կարևոր գործիք, որը հնարավորություն է տալիս տնային տնտեսություններին երկարաժամկետ ֆինանսավորման միջոցով ձեռք բերել, կառուցել կամ վերանորոգել անշարժ գույք, իսկ ֆինանսական կազմակերպություններին՝ ձևավորել երկարաժամկետ վարկային հարաբերություններ։ Աշխատանքը ներկայացնում է հիփոթեքային վարկավորման տնտեսական նշանակությունը, դրա հիմնական սկզբունքները, մասնակիցների փոխհարաբերությունները և այն առանձնահատկությունները, որոնք տարբերակում են այս տեսակի վարկավորումը ֆինանսական այլ գործիքներից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ՀՀ-ում հիփոթեքային շուկայի ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքի վերլուծությունը, այդ թվում՝ բանկերի և վարկային կազմակերպությունների դերի, վերաֆինանսավորման մեխանիզմների և պետական աջակցության ծրագրերի ուսումնասիրությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիփոթեքային վարկերի պայմաններին՝ վարկի ժամկետին, տոկոսադրույքին, կանխավճարին, գրավադրվող անշարժ գույքի արժեքին, վարկառուի եկամուտների գնահատմանը և վարկունակության որոշմանը։ Աշխատանքը կարող է ներառել ՀՀ հիփոթեքային շուկայի ծավալների և դինամիկայի, վարկերի կառուցվածքի, բնակարանային շուկայի հետ փոխկապակցվածության և ֆինանսական համակարգում դրանց նշանակության վերլուծություն։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի հիփոթեքային վարկավորման հասանելիության խնդիրը, քանի որ բնակարանների գների, տնային տնտեսությունների եկամուտների, տոկոսադրույքների և կանխավճարի չափերի հարաբերակցությունը անմիջականորեն ազդում է բնակչության՝ վարկ ստանալու հնարավորության վրա։ ՀՀ պայմանների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում որպես շուկայի զարգացման խոչընդոտներ առանձնացվել են բնակչության եկամուտների համեմատաբար ցածր մակարդակը, անշարժ գույքի բարձր գները, վարկավորման պայմանների և եկամուտների անհամապատասխանությունը, վարկային ռիսկերը և շուկայի կենտրոնացվածության որոշակի մակարդակը։ Աշխատանքը նաև դիտարկում է հիփոթեքային վարկավորման և բնակարանային շուկայի փոխազդեցությունը․ մատչելի ֆինանսավորման ընդլայնումը կարող է խթանել բնակարանների պահանջարկը և շինարարությունը, սակայն պահանջարկի արագ աճը որոշ պայմաններում կարող է նաև նպաստել անշարժ գույքի գների բարձրացմանը՝ սահմանափակելով մատչելիության աճը։ Կարևոր ուղղություն է հիփոթեքային վարկավորման պետական աջակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ ՀՀ-ում տարբեր ծրագրերի միջոցով պետությունը փորձել է ընդլայնել բնակարան ձեռք բերելու հնարավորությունները որոշակի սոցիալական կամ մասնագիտական խմբերի համար։ Այդպիսի ծրագրերը կարող են ներառել տոկոսադրույքի սուբսիդավորում, կանխավճարի աջակցության մեխանիզմներ և այլ ֆինանսական գործիքներ, որոնք ուղղված են վարկավորման մատչելիության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում նաև հիփոթեքային վարկավորման ռիսկերին՝ ներառյալ տոկոսադրույքային, վարկային, իրացվելիության և անշարժ գույքի շուկայի հետ կապված ռիսկերը։ Երկարաժամկետ վարկերի դեպքում այդ ռիսկերի արդյունավետ կառավարումը կարևոր է ոչ միայն վարկառուի ֆինանսական կայունության, այլև բանկային համակարգի ընդհանուր կայունության համար։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հիփոթեքային վարկերի վերաֆինանսավորման և արժեթղավորման հնարավորություններին, քանի որ երկարաժամկետ ֆինանսավորման աղբյուրների ընդլայնումը կարող է նպաստել շուկայի կայուն զարգացմանը և վարկային ռեսուրսների հասանելիության ավելացմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում միջազգային փորձի ուսումնասիրությանը և դրա կիրառելիության գնահատմանը Հայաստանի պայմաններում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն ֆինանսական և կարգավորող մեխանիզմները, որոնք կարող են նպաստել հիփոթեքային շուկայի արդյունավետության բարձրացմանը։