Մարաբյան, Սերգեյ Ռուբիկի

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության շրջանակներում քաղաքացիական հայցի ինստիտուտի ուսումնասիրությանը, դրա իրավական բնույթին, կիրառման առանձնահատկություններին և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն իրավիճակներն են, երբ հանցագործության հետևանքով անձին, կազմակերպությանը կամ այլ իրավատիրոջ պատճառված գույքային կամ այլ վնասի հատուցման պահանջը ներկայացվում և քննվում է քրեական վարույթի շրջանակում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են քաղաքացիական հայցի ներկայացման հիմքերը, հայցվոր և պատասխանող կողմերի դատավարական կարգավիճակը, նրանց իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև հայցի ընդունման, ապահովման, քննության և լուծման հետ կապված ընթացակարգային հարցերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քրեական գործով հանցագործության և դրա հետևանքով պատճառված վնասի միջև պատճառահետևանքային կապի հաստատմանը, վնասի բնույթի և չափի որոշմանը, ինչպես նաև համապատասխան ապացույցների ձեռքբերման և գնահատման խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է նաև քրեական և քաղաքացիական իրավական հարաբերությունների փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են տարբեր իրավական ոլորտների նորմերը համադրվել մեկ դատավարական գործընթացի շրջանակում։ Առանձին կարևորություն է տրվում քաղաքացիական հայցի ապահովման միջոցներին, վնասի փոխհատուցման արդյունավետությանը և տուժողի իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև այն գործնական իրավիճակները, երբ քրեական վարույթի դադարեցումը, արդարացման դատավճիռը, հանցագործության իրավական որակավորման փոփոխությունը կամ այլ դատավարական հանգամանքներ ազդեցություն են ունենում քաղաքացիական հայցի հետագա ընթացքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավակիրառ պրակտիկայի խնդիրներին՝ կապված դատական մարմինների կողմից քաղաքացիական պահանջների քննության միասնականության, վնասի ապացուցման չափանիշների և դատավարական երաշխիքների արդյունավետության հետ։ Ուսումնասիրության նպատակներից է բացահայտել գործող կարգավորման բացերը և առաջարկել դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ ապահովելու վնաս կրած անձանց իրավունքների առավել արդյունավետ պաշտպանությունը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ քաղաքացիական հայցի արդյունավետ կիրառումը կարող է նպաստել քրեական վարույթի շրջանակում տուժողի իրավունքների ամբողջական վերականգնմանը և առանձին քաղաքացիական դատավարության անհրաժեշտության նվազեցմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավաբան-հետազոտողների, դասախոսների և քրեական ու քաղաքացիական դատավարության ոլորտներն ուսումնասիրող ուսանողների համար։