Նադարյան, Նարե Թաթուլի

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայ անվանի քանդակագործ և նկարիչ Խաչատուր Մարտիրոսի Իսկանդարյանի բազմաբնույթ ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է արվեստագետի ստեղծագործական ուղին, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և նրա ներդրումը 20-րդ դարի երկրորդ կեսի ու 21-րդ դարի սկզբի հայկական կերպարվեստի զարգացման գործում։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նրա քանդակագործական, գեղանկարչական, գրաֆիկական և կերամիկական աշխատանքներին՝ բացահայտելով դրանցում առկա թեմատիկ, ոճական և արտահայտչական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Իսկանդարյանի արվեստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդը՝ իր առօրյա կյանքով, մասնագիտությամբ, բնավորությամբ և սոցիալական միջավայրով, ինչի շնորհիվ նրա փոքրածավալ ժանրային կոմպոզիցիաները առանձնանում են կենսականությամբ, դիտողականությամբ և մարդկային ջերմությամբ։ Հատուկ նշանակություն ունի հին Երևանի կյանքին նվիրված ստեղծագործությունների շարքը, որտեղ արվեստագետը պատկերում է քաղաքի անցյալի կերպարները, փողոցային տեսարանները, արհեստավորներին, առևտրականներին, երաժիշտներին և այլ կերպարներ։ Այս աշխատանքները ոչ միայն ունեն գեղարվեստական արժեք, այլև պահպանել են հին Երևանի կենցաղի, սովորույթների ու քաղաքային միջավայրի վերաբերյալ կարևոր ազգագրական տեղեկություններ։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև նրա մոնումենտալ քանդակագործությանը, որի շրջանակում արվեստագետը ստեղծել է մի շարք հուշարձաններ և դիմաքանդակներ՝ անդրադառնալով հայ մշակույթի, գրականության, գիտության և արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչների կերպարներին։ Նրա հեղինակած գործերից են Արմեն Տիգրանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հակոբ Մեղապարտի և այլ մշակութային գործիչների հուշարձաններն ու քանդակները։ Առանձին ուշադրության է արժանի Իսկանդարյանի գործունեությունը որպես նկարիչ և գրաֆիկ․ այդ բնագավառում նրա ստեղծագործության մեջ հատկապես արտահայտված է բնանկարի ժանրը, ինչը ցույց է տալիս արվեստագետի հետաքրքրությունը ոչ միայն մարդկային կերպարի, այլև բնության ու միջավայրի գեղարվեստական մեկնաբանության նկատմամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս արվեստագետի ժառանգությունը դիտարկել ամբողջական համատեքստում՝ նրա ստեղծագործական զարգացումը կապելով ժամանակաշրջանի գեղարվեստական գործընթացների, հայկական քանդակագործության ավանդույթների և քաղաքային մշակույթի հետ։ Հեղինակը կարևորում է նաև Իսկանդարյանի մասնակցությունը ցուցահանդեսներին և մրցույթներին, նրա ստացած պարգևներն ու ճանաչումը, որոնք վկայում են արվեստագետի նշանակալի դերակատարության մասին հայկական մշակութային կյանքում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է հայկական քանդակագործության պատմությամբ, 20-րդ դարի հայ կերպարվեստով, հին Երևանի մշակութային միջավայրով և Խաչատուր Իսկանդարյանի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և արվեստասեր ընթերցողների համար։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է որպես Նարե Նադարյանի արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսություն՝ 2018 թվականին, 26 էջ ծավալով։