Հեղինակի գրքերը (1)
Գրականություն
Նահապետ Քուչակի դիվանը
Ժողովածուն ներկայացնում է հայ միջնադարյան քնարերգության կարևորագույն ավանդույթներից մեկը՝ Նահապետ Քուչակի անվան հետ կապվող բանաստեղծական ժառանգությունը՝ ընդգրկելով սիրային, խրատական, այլաբանական և պանդխտության թեմաներով երգեր։ Ստեղծագործությունների կենտրոնում մարդկային զգացմունքների բազմազանությունն է՝ սերը, կարոտը, բաժանումը, կյանքի անցողիկության գիտակցումը, հոգևոր արժեքների որոնումը, մարդկային հարաբերությունների բարդությունը և հայրենի միջավայրի նկատմամբ կապվածությունը։ Սիրային երգերում արտահայտվում են սիրահարված մարդու ներաշխարհը, սիրո հմայքն ու տառապանքը, սիրելիի գեղեցկության հանդեպ հիացմունքը, հանդիպման սպասումը, հեռավորության ցավը և փոխադարձ սիրո բաղձանքը։ Այս երգերին բնորոշ է զգացմունքների անմիջականությունը, խոսքի բնականությունը և պատկերների արտահայտչականությունը, որոնց շնորհիվ անձնական ապրումները վերածվում են համամարդկային զգացմունքների գեղարվեստական արտահայտության։ Սիրո թեման ներկայացվում է ոչ միայն որպես քնարական հիացմունքի առարկա, այլև որպես մարդու հոգևոր կյանքի կարևորագույն ուժ, որը կարող է միաժամանակ պարգևել երջանկություն և պատճառել խոր ցավ։ Խրատական և այլաբանական երգերում առաջնային են դառնում կյանքի իմաստի, բարոյական վարքագծի, մարդկային արժանապատվության, խոհեմության, հոգևոր կատարելագործման և աշխարհի փոփոխականության վերաբերյալ մտորումները։ Դրանցում կիրառվող այլաբանական պատկերներն ու խորհրդանշական արտահայտությունները հնարավորություն են տալիս առօրյա երևույթների միջոցով ներկայացնելու ավելի ընդհանրական բարոյափիլիսոփայական գաղափարներ։ Պանդխտության երգերն իրենց հերթին արտացոլում են հայրենիքից հեռու գտնվելու ծանրությունը, հարազատ վայրերի կարոտը, օտարության մեջ ապրող մարդու հոգեբանական վիճակը և տուն վերադառնալու բաղձանքը։ Այս թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայ գրականության մեջ, քանի որ պանդխտությունը հայ ժողովրդի պատմական ու հասարակական կյանքի երկարատև իրողություններից է եղել և իր արտահայտությունն է գտել ժողովրդական երգերում ու բանաստեղծական ստեղծագործություններում։ Ժողովածուի գրական արժեքը պայմանավորված է նաև հայրենների բանաստեղծական ավանդույթի ներկայացմամբ։ Հայրենը հայ ժողովրդական և միջնադարյան քնարերգության ինքնատիպ չափածո ձևերից է, որն առանձնանում է հակիրճ կառուցվածքով, ռիթմական ներդաշնակությամբ, պատկերային խտությամբ և հուզական արտահայտչականությամբ։ Այս բանաստեղծական ձևը հնարավորություն է տալիս սահմանափակ ծավալում արտահայտելու բարդ ապրումներ, խոհեր և կյանքի վերաբերյալ ընդհանրացումներ։ Ստեղծագործություններին բնորոշ են ժողովրդական խոսքին մոտ լեզվական կառուցվածքը, կենդանի պատկերավորությունը, համեմատությունները, փոխաբերությունները, խորհրդանշական արտահայտությունները և բնական հնչերանգը։ Դրանցում միահյուսվում են անհատական քնարական ապրումն ու ժողովրդական ստեղծագործական մտածողությունը, ինչի շնորհիվ բանաստեղծական խոսքը ձեռք է բերում անմիջականություն և ազգային ինքնատիպություն։ Ժողովածուի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև Արշակ Չոպանյանի քննական ուսումնասիրությունը, որի միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են Քուչակի անվան հետ կապվող երգերի գրական, պատմական և բանասիրական հարցերը, դրանց ծագման ու տարածման խնդիրները, ձեռագրային ավանդույթը և հայ միջնադարյան բանաստեղծական ժառանգության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Չոպանյանի ուսումնասիրությունը կարևոր դեր է ունեցել Քուչակի ստեղծագործական ժառանգության հանրայնացման և հայ գրականագիտական մտքի շրջանակներում դրա շուրջ հետաքրքրության ձևավորման գործում։ Միաժամանակ ժողովածուն արժեքավոր է հայ միջնադարյան քնարերգության հեղինակության, բանավոր և գրավոր ավանդույթների փոխհարաբերության, ժողովրդական երգարվեստի ազդեցության և գրական ժառանգության պահպանման խնդիրների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Քուչակի անվան հետ կապվող հայրենների հեղինակային պատկանելության հարցը հետագայում դարձել է հայ գրականագիտության կարևոր քննարկումներից մեկը, ինչը ժողովածուին հաղորդում է նաև բանասիրական և գրականագիտական նշանակություն։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ բանաստեղծական մտածողության այնպիսի առանձնահատկություններին, որոնցում ազգային կենսափորձը, ժողովրդական աշխարհընկալումը, սիրային քնարերգությունը և փիլիսոփայական խոհը միավորվում են գեղարվեստական ամբողջության մեջ։ Գիրքը կարևոր տեղ ունի հայ գրականության պատմության, միջնադարյան բանաստեղծական ժառանգության, հայրենների ուսումնասիրության և հայ ժողովրդական երգարվեստի հետազոտության համար։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է ինչպես հայ դասական գրականությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ բանասիրության, գրականագիտության, հայագիտության և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար՝ բացահայտելով հայ քնարերգության հուզական հարստությունը, լեզվական գեղեցկությունը և դարերի ընթացքում պահպանված բանաստեղծական ավանդույթների կենսունակությունը։
Թարմացվել է՝ 2026-11-18