Պետրով, Գր. (Պետրօվ)

Գրականություն

«Նոր լույս» խորագրով այս հրատարակությունը պատկանում է 20-րդ դարասկզբի հայ տպագիր ժառանգությանը և իր վերնագրով արտահայտում է նորացման, լուսավորության, գիտելիքի տարածման ու հասարակական առաջընթացի գաղափարները։ «Նոր լույս» հասկացությունը հայ գրական և հասարակական մտածողության մեջ ունի խորհրդանշական նշանակություն՝ կապվելով մտավոր արթնացման, կրթության զարգացման, աշխարհայացքի ընդլայնման և անհատի ու հասարակության հոգևոր վերափոխման ձգտումների հետ։ Լույսի խորհրդանիշը հայ մշակութային ավանդույթում հաճախ հանդես է գալիս որպես գիտության, ճշմարտության, իմաստության և բարոյական կատարելության արտահայտություն, իսկ նորի գաղափարը՝ որպես ժամանակի պահանջներին համապատասխան փոփոխությունների, առաջադիմության և հասարակական կյանքի վերակազմավորման նշան։ Այս տեսանկյունից հրատարակության վերնագիրը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու ժամանակաշրջանի հայ մտավոր ու մշակութային կյանքի ընդհանուր համատեքստում, երբ կրթության, ազգային ինքնագիտակցության, լեզվի, գրականության և հասարակական զարգացման հարցերը մեծ նշանակություն էին ձեռք բերել։ 20-րդ դարի սկզբի հայ իրականությունը բնորոշվում էր մտավոր շարժումների աշխուժացմամբ, կրթական ու մշակութային նախաձեռնությունների ընդլայնմամբ և ազգային կյանքի տարբեր ոլորտներում նոր գաղափարների տարածմամբ։ Տարբեր քաղաքներում գործող հայկական տպագրական կենտրոնները կարևոր դեր էին կատարում այդ գործընթացներում՝ ընթերցող հանրությանը ներկայացնելով գրական, գիտական, կրթական և հասարակական բնույթի հրատարակություններ։ Սանկտ Պետերբուրգը, որպես Ռուսական կայսրության կարևոր գիտական ու մշակութային կենտրոն, հայ մտավորականների և հրատարակիչների գործունեության նշանակալի միջավայրերից էր։ Այստեղ լույս տեսած հայերեն գրքերը նպաստում էին հայկական մշակույթի ներկայությանը եվրոպական ու ռուսական գիտակրթական միջավայրում և ընդլայնում հայերեն տպագիր խոսքի տարածման աշխարհագրությունը։ Հրատարակության կարևորությունը կարելի է դիտարկել նաև հայ տպագրական մշակույթի զարգացման տեսանկյունից, քանի որ 20-րդ դարասկզբին տպագիր խոսքը հասարակական կարծիքի ձևավորման, գիտելիքի տարածման և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր միջոցներից էր։ Այսպիսի հրատարակությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժամանակաշրջանի ընթերցողական հետաքրքրությունները, տպագրական նախաձեռնությունների աշխարհագրությունը և հայերեն գրավոր մշակույթի բազմազանությունը։ Ստեղծագործության վերնագրի խորհրդանշական բովանդակությունը կարող է կապվել լուսավորական աշխարհայացքի, մտավոր առաջընթացի, բարոյական արժեքների վերարժևորման և ապագայի նկատմամբ լավատեսական վերաբերմունքի հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակական ու մշակութային կյանքով, Սանկտ Պետերբուրգի հայկական տպագրական միջավայրով և հայերեն հրատարակությունների տարածման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Գիրքը նաև արժեքավոր նյութ է հայ տպագիր ժառանգության մատենագիտական ուսումնասիրության և ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի ընդհանուր պատկերի ամբողջացման տեսանկյունից։