Պողոսյան, Մարուգե Վառնացի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել լեզվի հիմնական օրինաչափությունները, խոսքի կառուցման սկզբունքները և գրավոր ու բանավոր արտահայտման կանոնները։ Այն պատկանում է հայերեն քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի կարևորագույն խնդիրներից էր լեզվի կառուցվածքի համակարգված նկարագրությունը, լեզվական գիտելիքների փոխանցումը և գրագետ խոսքի ձևավորման համար անհրաժեշտ կանոնների մատչելի ներկայացումը։ Քերականությունը դիտարկվում է որպես լեզվի ներքին կառուցվածքը բացահայտող գիտակարգ, որն ուսումնասիրում է բառերի կազմությունը, դրանց ձևափոխությունները, նախադասությունների կառուցման սկզբունքները և խոսքի տարբեր բաղադրիչների փոխհարաբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է հայերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանն առնչվող հիմնարար հարցեր։ Կարևոր տեղ է հատկացվում խոսքի մասերի տարբերակմանը, բառերի քերականական ձևերին, անվանական և բայական համակարգերին, հոլովմանը, խոնարհմանը, քերականական կարգերին և բառերի՝ նախադասության մեջ ունեցած գործառույթներին։ Այսպիսի նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառերի միջև գոյություն ունեցող քերականական կապերը և մտքի արտահայտման համար կիրառվող լեզվական միջոցները։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է հայերեն գրավոր խոսքի կանոնակարգման և լեզվական ճշտության պահպանման գաղափարը։ Քերականական գիտելիքների յուրացումը նպաստում է ճիշտ գրելու, խոսքի կառուցվածքը հասկանալու, բառերի ու նախադասությունների ձևերը տարբերակելու և լեզվական սխալներից խուսափելու կարողությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ քերականությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կանոնների ամբողջություն, այլև որպես լեզվի գիտակցված ուսումնասիրության միջոց, որը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու հայերենի ներքին տրամաբանությունը, արտահայտչական հնարավորությունները և կառուցվածքային հարստությունը։ Լեզվական օրինաչափությունների համակարգված ներկայացումը կարևոր է նաև մայրենի լեզվի ուսուցման գործընթացում, քանի որ այն հիմք է ստեղծում ընթերցանության, գրավոր շարադրանքի, թարգմանության և գրական երկերի ճիշտ ընկալման համար։ Հայերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունն ունի նաև ազգային ու մշակութային նշանակություն։ Լեզուն ժողովրդի պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և մտավոր ժառանգության կարևորագույն կրողներից է, իսկ նրա քերականական համակարգի նկարագրությունն ու ուսուցումը նպաստում են այդ ժառանգության պահպանմանը և փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Տասնիններորդ դարում հայ քերականագիտական գրականության զարգացումը սերտորեն կապված էր կրթական հաստատությունների գործունեության, հայերեն ուսումնական գրքերի տարածման և լեզվական գիտելիքների համակարգման անհրաժեշտության հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերեն քերականությունների ստեղծումը կարևոր դեր էր կատարում գրագիտության բարձրացման, դպրոցական կրթության կազմակերպման և հայերենի ուսուցման միասնական հիմքերի ձևավորման գործում։ Գրական ու գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է նկարագրական և ուսուցողական քերականության ավանդույթին, որտեղ լեզվական նյութը ներկայացվում է կանոնների, սահմանումների և բացատրությունների միջոցով։ Քերականագիտական շարադրանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեզվական երևույթները դիտարկվում են փոխկապակցված համակարգի մեջ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին ոչ միայն մտապահելու առանձին կանոններ, այլև հասկանալու դրանց կիրառության տրամաբանությունը։ Կոստանդնուպոլսի հայ հրատարակչական միջավայրում նման աշխատությունների տարածումը նպաստել է հայերեն կրթական գրականության հարստացմանը և լեզվաբանական գիտելիքների հասանելիության ընդլայնմանը։ Ստեղծագործությունը արժեքավոր է հայ քերականագիտական մտքի պատմության, հայերենի դասավանդման ավանդույթների, տասնիններորդ դարի լեզվական նորմավորման գործընթացների և հայ տպագիր ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, բանասերների, հայոց լեզվի ուսուցիչների, կրթության պատմաբանների և հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն կարող է օգտակար լինել հայերենի պատմական քերականության և տարբեր ժամանակաշրջաններում լեզվական կանոնների ներկայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Իր գիտակրթական նշանակությամբ աշխատությունը վկայում է հայերեն լեզվաբանական գիտելիքների համակարգման, մայրենի լեզվի ուսուցման զարգացման և ազգային լեզվամշակութային ժառանգության պահպանման ուղղությամբ իրականացված մտավոր աշխատանքի մասին։