Հայերենի քերականություն

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է անգլերեն դարձվածաբանության լեզվամշակութաբանական առանձնահատկությունների և դրանց թարգմանության ընթացքում առաջացող խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Ջոն Գոլսուորթիի ստեղծագործությունների և դրանց ռուսերեն ու հայերեն թարգմանությունների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում են դարձվածային միավորները՝ որպես լեզվի այնպիսի արտահայտչամիջոցներ, որոնց իմաստային կառուցվածքում արտացոլվում են ոչ միայն բառային նշանակություններ, այլև տվյալ լեզվական հանրության պատմական փորձը, մշակութային պատկերացումները, արժեքային համակարգը, ավանդույթները և աշխարհընկալման առանձնահատկությունները։ Քննվում է, թե ինչպես են անգլերեն բնագրերում կիրառված դարձվածքները մասնակցում կերպարների բնութագրմանը, խոսքի հուզական և ոճական երանգավորմանը, հեղինակային վերաբերմունքի արտահայտմանը և ստեղծագործության ընդհանուր գեղարվեստական միջավայրի ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դժվարություններին, որոնք առաջանում են մշակութային առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող դարձվածային միավորները մեկ այլ լեզվով փոխանցելիս։ Համեմատվում են ռուսերեն և հայերեն թարգմանություններում կիրառված լուծումները՝ դիտարկելով դարձվածային համարժեքների ընտրությունը, բառացի կամ նկարագրական փոխանցումը, փոխարինումը, իմաստային հարմարեցումը և այլ թարգմանական ռազմավարություններ։ Վերլուծվում են այն դեպքերը, երբ թիրախային լեզվում գոյություն ունի համապատասխան դարձվածային համարժեք, ինչպես նաև այն իրավիճակները, երբ մշակութային կամ լեզվական տարբերությունների պատճառով անհրաժեշտ է կիրառել այլ միջոցներ՝ պահպանելու բնագրի հիմնական իմաստը, արտահայտչականությունը և հաղորդակցական ազդեցությունը։ Կարևորվում է լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությունը, քանի որ դարձվածքների ճիշտ մեկնաբանությունը հաճախ պահանջում է ոչ միայն բառային նշանակությունների, այլև դրանց պատմամշակութային ենթատեքստի ըմբռնում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են բացահայտվել նաև ռուսերեն և հայերեն թարգմանությունների միջև եղած տարբերությունները, որոնք պայմանավորված են տվյալ լեզուների դարձվածաբանական համակարգերով, մշակութային ավանդույթներով և թարգմանական մոտեցումներով։ Անդրադարձ է կատարվում համարժեքության, ազգային-մշակութային առանձնահատկությունների պահպանման, ոճական համապատասխանության և թարգմանական կորուստների ու փոխհատուցման խնդիրներին։ Նման համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել, թե ինչպես է նույն անգլերեն դարձվածային միավորը վերարտադրվում երկու տարբեր լեզվամշակութային համակարգերում և ինչ փոփոխությունների կարող է ենթարկվել դրա իմաստային կամ ոճական բաղադրիչը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել լեզվաբանության, թարգմանագիտության, դարձվածաբանության, լեզվամշակութաբանության, անգլերենի ուսումնասիրության և հայերեն ու ռուսերեն գեղարվեստական թարգմանության խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Литература

Այս գրականագիտական աշխատանքը նվիրված է ռուսական կլասիցիզմի գրական ավանդույթների շարունակականության և դրանց հետագա դարաշրջաններում վերափոխված դրսևորումների ուսումնասիրությանը՝ XIX դարից մինչև XX դարի սկիզբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են կլասիցիզմի ձևավորման շրջանում հաստատված գեղագիտական սկզբունքները, ժանրային համակարգը, կերպարների կառուցման եղանակները, լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունները շարունակել իրենց ազդեցությունը ռուս գրականության հետագա զարգացման վրա։ Աշխատանքը դիտարկում է գրական գործընթացը ոչ թե որպես միմյանցից ամբողջովին անջատ ուղղությունների հաջորդականություն, այլ որպես փոխկապակցված զարգացում, որի ընթացքում նախորդ շրջանի գաղափարներն ու գեղարվեստական ձևերը կարող են պահպանվել, վերաիմաստավորվել կամ հակադրվել նոր գեղագիտական պահանջներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կլասիցիզմին բնորոշ բանականության, կարգի, պարտքի, բարոյական ընտրության, քաղաքացիական պատասխանատվության և հասարակական իդեալի գաղափարներին, ինչպես նաև դրանց հետագա գրական վերափոխումներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննվել տարբեր ժանրերի՝ դրամատուրգիայի, պոեզիայի, երգիծանքի, ներբողի և այլ ձևերի զարգացումը և դրանցում կլասիցիստական ավանդույթի հետքերը։ Կարևոր է նաև գրական լեզվի և ոճի փոփոխության հարցը, քանի որ XIX դարի գրականությունը աստիճանաբար ձևավորում է նոր արտահայտչական հնարավորություններ՝ պահպանելով նախորդ դարաշրջանից ժառանգված որոշ կառուցվածքային և գաղափարական տարրեր։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև այն հեղինակներին, որոնց ստեղծագործություններում նկատելի են կլասիցիստական ավանդույթների շարունակությունն ու վերաիմաստավորումը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դասական սկզբունքները փոխազդում ռոմանտիզմի, ռեալիզմի, սիմվոլիզմի և այլ գրական ուղղությունների հետ։ Այս համատեքստում հատկապես հետաքրքիր է հակադրության և ժառանգականության միաժամանակյա առկայությունը․ նոր գրական ուղղությունները հաճախ ձևավորվում են նախորդ գեղագիտական համակարգի դեմ, սակայն նույնիսկ այդ հակադրության պայմաններում շարունակում են օգտագործել կամ վերափոխել դրա առանձին գաղափարներն ու ձևերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ռուս գրականության պատմական զարգացման տրամաբանության մասին՝ ընդգծելով ավանդույթի պահպանման, փոփոխության և ստեղծագործական վերաիմաստավորման գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ռուսական կլասիցիզմի ազդեցությունը չի սահմանափակվել իր պատմական դարաշրջանով, այլ տարբեր ձևերով շարունակվել է XIX դարի և XX դարի սկզբի գրականության մեջ՝ դառնալով հետագա գեղարվեստական որոնումների, ժանրային փոխակերպումների և գրական ավանդույթի զարգացման կարևոր բաղադրիչ։

История

Հին աշխարհի ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմությանը նվիրված բազմահատորյա պատմագիտական աշխատության վեցերորդ հատորն է, որն ընդգրկում է մարդկության հնագույն պատմության կարևորագույն քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության ընդհանուր բովանդակային ուղղվածությունն է ներկայացնել հին ժողովուրդների ծագումը, պատմական զարգացումը, պետական կազմավորումների ձևավորումը, քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունները, կրոնական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունները և մշակութային նվաճումները՝ բացահայտելով նրանց ունեցած դերը համաշխարհային քաղաքակրթության ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Մակեդոնիայի և Հունաստանի պատմական ավանդույթները։ Այս քաղաքակրթություններից յուրաքանչյուրն ունեցել է ինքնատիպ պետական համակարգ, հասարակական կառուցվածք, կրոնական աշխարհայացք և մշակութային ժառանգություն, որոնք նշանակալի ազդեցություն են թողել հետագա պատմական զարգացումների վրա։ Հին Եգիպտոսի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Նեղոսի հովտում քաղաքակրթության ձևավորմանը, փարավոնական իշխանության հաստատմանը, կրոնական համակարգին, հուշարձանային ճարտարապետությանը, գրային մշակույթին և գիտական գիտելիքների զարգացմանը։ Կարթագենի պատմությունը կարևոր է Միջերկրական ծովի առևտրական ու քաղաքական հարաբերությունների, փյունիկյան գաղութացման, ծովային հզորության և Հռոմի հետ երկարատև հակամարտությունների ուսումնասիրության համար։ Ասորեստանի և Բաբելոնի պատմական ժառանգությունը ներկայացնում է Միջագետքի հնագույն պետական կազմավորումների զարգացումը, կենտրոնացված իշխանության ամրապնդումը, իրավական ու վարչական համակարգերը, կրոնական ավանդույթները և գրավոր մշակույթի բարձր մակարդակը։ Մարերի և պարսիկների պատմությունը կապված է Իրանական բարձրավանդակի քաղաքական միավորման, հզոր կայսրությունների ձևավորման, վարչական կառավարման համակարգերի կատարելագործման և Արևելքի ու Արևմուտքի միջև պատմական փոխհարաբերությունների զարգացման հետ։ Մակեդոնիայի և Հունաստանի պատմությունը, իր հերթին, բացահայտում է անտիկ աշխարհի քաղաքական ու մշակութային այն գործընթացները, որոնք հանգեցրին հունական քաղաք-պետությունների զարգացմանը, մակեդոնական հզորության հաստատմանը և հելլենիստական մշակույթի տարածմանը։ Այս քաղաքակրթությունների պատմական համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նրանց միջև առկա մշակութային փոխազդեցությունները, պատերազմների ու նվաճումների հետևանքները, առևտրական կապերի նշանակությունը և քաղաքական գաղափարների տարածման ուղիները։ Աշխատության կարևոր գիտաճանաչողական արժեքներից է պատմությունը տարբեր ժողովուրդների զարգացման փոխկապակցված գործընթացների տեսանկյունից դիտարկելու մոտեցումը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հասկանալու, որ հին աշխարհի քաղաքակրթությունները մեկուսացված պատմական երևույթներ չեն եղել, այլ մշտապես փոխազդել են միմյանց հետ՝ փոխանցելով գիտելիքներ, կրոնական պատկերացումներ, գեղարվեստական ձևեր, պետական կառավարման փորձ և հասարակական կազմակերպման սկզբունքներ։ Հնախոսական ուսումնասիրության շրջանակը կարևորում է նաև պատմական հիշողության, հնագույն ավանդությունների, գրավոր վկայությունների և նյութական մշակույթի նշանակությունը անցյալի վերակազմության գործում։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական նկարագրության և համեմատական ուսումնասիրության ավանդույթին, որտեղ փաստերի, պատմական իրադարձությունների և քաղաքակրթական առանձնահատկությունների ներկայացումը միտված է ընթերցողի գիտելիքների ընդլայնմանը և պատմական մտածողության ձևավորմանը։ XIX դարում նման աշխատությունները մեծ դեր ունեին համաշխարհային պատմության նկատմամբ հետաքրքրության տարածման և հին աշխարհի մասին եվրոպական գիտական ու կրթական պատկերացումները հայ ընթերցողին ներկայացնելու գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության գիտական և հրատարակչական ժառանգության համատեքստում։ Սուրբ Ղազարի միաբանությունը հայ իրականության մեջ դարձավ համաշխարհային պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և հնագիտական գիտելիքների ուսումնասիրման ու տարածման կարևոր կենտրոն։ Նման բազմահատորյա աշխատությունների հրատարակումը նպաստել է հայերեն գիտական գրականության զարգացմանը, հայ ընթերցողի պատմական աշխարհայացքի ընդլայնմանը և համաշխարհային քաղաքակրթական ժառանգության հետ անմիջական հաղորդակցությանը։ Գիրքը արժեքավոր սկզբնաղբյուր և ուսումնասիրության նյութ է հայ պատմագիտական մտքի, XIX դարի գիտակրթական գործունեության, հին աշխարհի պատմության ընկալման և Մխիթարյանների մատենագիտական ժառանգության հետազոտության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հնագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, հայագետների, ուսուցիչների և հին քաղաքակրթությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հին աշխարհի ժողովուրդների պատմական փորձն ու մշակութային նվաճումները համընդհանուր պատմության շրջանակում ճանաչելու արժեքավոր աշխատություն։

Право

Այս աշխատանքը նվիրված է բարձրագույն դատական ատյանների կողմից իրավական ակտերի մեկնաբանման առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ իրավահամեմատական մոտեցմամբ, որտեղ դիտարկվում են տարբեր իրավական համակարգերում դատական մեկնաբանության դերը, մեթոդաբանությունը և ազդեցությունը իրավունքի զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են սահմանադրական և գերագույն դատարանները ձևավորում իրավական նորմերի կիրառման միասնականություն՝ ապահովելով իրավական որոշակիություն, կանխատեսելիություն և օրենքի գերակայություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեկնաբանության հիմնական մեթոդներին՝ բառացի, համակարգային, նպատակային և պատմական, ինչպես նաև դրանց կիրառման տարբերություններին մայրցամաքային և անգլոսաքսոնական իրավական ավանդույթներում։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է նաև դատական նախադեպի դերը իրավական ակտերի մեկնաբանման գործընթացում, հատկապես այն համակարգերում, որտեղ նախադեպային իրավունքը հանդիսանում է իրավաստեղծ աղբյուր։ Ներկայացվում է բարձրագույն դատարանների ազդեցությունը ստորադաս ատյանների պրակտիկայի վրա՝ որպես իրավունքի միատեսակ կիրառման ապահովման գործիք։ Շեշտվում է, որ իրավական ակտերի մեկնաբանությունը ոչ միայն տեխնիկական գործընթաց է, այլ նաև իրավական քաղաքականության և իրավական զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորում է պետության իրավական համակարգի դինամիկան և կայունությունը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր սթրեսային գործոնների ազդեցության պայմաններում խմորասնկերի սպիտակուցային ֆրակցիաներում և ԴՆԹ-ում տեղի ունեցող փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են բջիջների պատասխան ռեակցիաները շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմանների նկատմամբ և դրանց ազդեցությունը կենսաքիմիական ու մոլեկուլային գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր սպիտակուցային խմբերի քանակական և որակական փոփոխություններին, սթրեսային պայմաններում նոր սպիտակուցների առաջացման կամ առանձին ֆրակցիաների հարաբերակցության փոփոխության հնարավորություններին։ Վերլուծվում են նաև ԴՆԹ-ի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, բջջային գենետիկական նյութի կայունությունը և վնասող ազդեցությունների նկատմամբ պաշտպանական մեխանիզմները։ Քննարկվում է ջերմաստիճանի փոփոխության, քիմիական նյութերի, օքսիդացնող միջավայրի և այլ սթրեսային գործոնների հնարավոր ազդեցությունը խմորասնկերի կենսագործունեության, աճի և նյութափոխանակության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բջջային հարմարվողականության մեխանիզմներին, սթրեսային սպիտակուցների նշանակությանը և գենետիկական նյութի պահպանման գործընթացներին։ Տարբեր պայմաններում ստացված տվյալների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել առանձին սթրեսային գործոնների ազդեցության աստիճանը և բացահայտել բջիջների դիմադրողականության ձևավորման օրինաչափությունները։ Հետազոտությունը նպաստում է էուկարիոտ բջիջների սթրեսային պատասխանի կենսաքիմիական և մոլեկուլային հիմքերի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաբանների, կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, մանրէաբանների, կենսատեխնոլոգների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Математика

Сборник задач и упражнений по математическому анализу աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի կարևոր ուսումնական խնդիրների ժողովածու է, որը նախատեսված է մաթեմատիկական անալիզի տեսական նյութը գործնական մակարդակում ամրապնդելու համար և ընդգրկում է սահմանների, շարունակականության, ածանցման և ինտեգրման հիմնական բաժինները, այն ներկայացնում է մեկ և բազմաչափ ֆունկցիաների վերլուծության վարժություններ, շարքերի և հաջորդականությունների կոնվերգենցիայի խնդիրներ, ինչպես նաև Տեյլորի և Ֆուրիեի շարքերի կիրառական առաջադրանքներ, գիրքը ընդգրկում է տարբեր բարդության խնդիրներ՝ սկսած հիմնական հաշվարկներից մինչև խորացված ապացուցողական և վերլուծական առաջադրանքներ, միաժամանակ նպաստելով տրամաբանական մտածողության և մաթեմատիկական ինտուիցիայի զարգացմանը, ինչը այն դարձնում է կարևոր գործիք ուսանողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են բարձրագույն մաթեմատիկա, ֆիզիկա և ինժեներական գիտություններ։