Սամվելյան, Կարինե

Սամվելյան, Կարինե

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Քաղաքագիտություն

Իրաքի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը (1980–2010 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է 1980–2010 թվականներին Իրաքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, պետական կառավարման համակարգի, ներքաղաքական զարգացումների և տարածաշրջանային ու միջազգային հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ընդգրկում է Իրաքի նորագույն պատմության բարդ և շրջադարձային երեք տասնամյակները, որոնց ընթացքում երկիրը ենթարկվել է խորքային քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և հասարակական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է Սադամ Հուսեյնի կառավարման շրջանը, Իրաքի և Իրանի միջև երկարատև ու ավերիչ պատերազմը, Քուվեյթի դեմ Իրաքի ռազմական գործողություններն ու դրանց հետևանքով առաջացած միջազգային ճգնաժամը, Պարսից ծոցի պատերազմը, ՄԱԿ-ի սահմանած պատժամիջոցների ժամանակաշրջանը, ինչպես նաև 2003 թվականին ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիայի ռազմական միջամտությունը և դրան հաջորդած քաղաքական վերափոխումները։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է Իրաքի պետական իշխանության կառուցվածքի և քաղաքական համակարգի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով իշխանության կենտրոնացմանը, կուսակցական կառավարման առանձնահատկություններին, պետական հաստատությունների գործունեությանը և երկրի քաղաքական կյանքում ռազմական ու անվտանգության կառույցների ունեցած դերակատարությանը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Բաաս կուսակցության իշխանության ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում Իրաքում ձևավորվեց խիստ կենտրոնացված կառավարման համակարգ՝ ուղեկցվելով պետական գաղափարախոսության ամրապնդմամբ, քաղաքական վերահսկողությամբ և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների կարգավորմամբ։ Ներկայացվող ժամանակաշրջանի առանցքային իրադարձություններից է 1980–1988 թվականների իրանա-իրաքյան պատերազմը, որը խորապես ազդեց երկրի ժողովրդագրական, տնտեսական և հասարակական վիճակի վրա, հանգեցրեց մարդկային մեծ կորուստների, նյութական ավերածությունների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների։ Պատերազմի հետևանքները երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցան Իրաքի պետական քաղաքականության, արտաքին հարաբերությունների և ներքին կայունության վրա։ Հաջորդ կարևոր փուլը կապված է 1990 թվականին Քուվեյթի նկատմամբ Իրաքի իրականացրած ռազմական գործողությունների, միջազգային արձագանքի և 1991 թվականի Պարսից ծոցի պատերազմի հետ։ Այս իրադարձությունները հանգեցրին Իրաքի միջազգային մեկուսացմանը, տնտեսական պատժամիջոցների սահմանմանը և երկրի սոցիալ-տնտեսական համակարգի լուրջ թուլացմանը։ Պատժամիջոցների երկարատև ազդեցությունն անդրադարձավ բնակչության կենսամակարդակի, առողջապահության, կրթության, ենթակառուցվածքների և պետական կառավարման հնարավորությունների վրա՝ խորացնելով հասարակական խնդիրներն ու տնտեսական դժվարությունները։ Աշխատության հաջորդ կարևոր ուղղությունը 2003 թվականի քաղաքական և ռազմական շրջադարձի ուսումնասիրությունն է, որը հանգեցրեց Սադամ Հուսեյնի վարչակարգի տապալմանը և Իրաքի պետական համակարգի արմատական վերակազմավորմանը։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր նոր քաղաքական ինստիտուտների ձևավորմամբ, սահմանադրական փոփոխություններով, խորհրդարանական կառավարման համակարգի հաստատմամբ և իշխանության նոր բաշխմամբ։ Միաժամանակ երկիրը բախվեց անվտանգության լուրջ խնդիրների, զինված բախումների, միջհամայնքային հակասությունների, ահաբեկչական գործողությունների և կենտրոնական իշխանության վերահսկողության սահմանափակումների։ Հասարակական-քաղաքական իրադրության ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է Իրաքի բազմազգ և բազմադավան հասարակության կառուցվածքը։ Երկրի արաբ շիա և սուննի համայնքների, քրդական բնակչության և այլ ազգային ու կրոնական խմբերի հարաբերությունները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել քաղաքական գործընթացների, պետական կառավարման և հասարակական համերաշխության վրա։ Այս համատեքստում կարևոր են ազգային ինքնության, կրոնական պատկանելության, քաղաքական ներկայացվածության, փոքրամասնությունների իրավունքների և տարածքային ինքնակառավարման հարցերը։ Առանձնահատուկ տեղ ունի նաև Իրաքյան Քրդստանի քաղաքական կարգավիճակի և կենտրոնական իշխանության հետ հարաբերությունների զարգացումը, որը կարևոր դեր է ունեցել երկրի հետագա պետական կառուցվածքի ձևավորման գործում։ Տնտեսական առումով Իրաքի պատմությունը դիտարկվում է նավթային պաշարների և դրանցից ստացվող եկամուտների նշանակության, պատերազմների հետևանքով առաջացած տնտեսական ճգնաժամերի, միջազգային պատժամիջոցների ազդեցության և հետպատերազմյան վերականգնման խնդիրների համատեքստում։ Նավթային ոլորտը երկար ժամանակ եղել է երկրի տնտեսության հիմնական հենասյունը և պետական ֆինանսական քաղաքականության կարևորագույն աղբյուրը, ուստի դրա վերահսկողության, կառավարման և միջազգային շուկաների հետ կապերի հարցերը սերտորեն կապված են եղել Իրաքի ներքին ու արտաքին քաղաքականության հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև Իրաքի արտաքին քաղաքականության և տարածաշրջանային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Երկրի հարաբերությունները Իրանի, Թուրքիայի, Քուվեյթի, Սաուդյան Արաբիայի, Սիրիայի, ԱՄՆ-ի և այլ միջազգային դերակատարների հետ ձևավորվել են անվտանգության, տարածքային շահերի, տնտեսական համագործակցության և տարածաշրջանային ազդեցության գործոնների փոխազդեցությամբ։ 1980–2010 թվականների ընթացքում Իրաքը եղել է Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական գործընթացների կարևոր կենտրոններից մեկը, իսկ նրա շուրջ ծավալված հակամարտություններն ու քաղաքական զարգացումները էական ազդեցություն են ունեցել ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգության համակարգի վրա։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է ժամանակակից արևելագիտության, քաղաքական պատմության և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությունների շրջանակին՝ համադրելով պատմական իրադարձությունների, պետական կառավարման, հասարակական կառուցվածքի և աշխարհաքաղաքական գործընթացների դիտարկումը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Իրաքի նորագույն պատմության տարբեր փուլերի միջև պատճառահետևանքային կապերը հասկանալու, քաղաքական համակարգի փոփոխությունները գնահատելու և տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմական նախադրյալները բացահայտելու համար։ Գիրքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է Իրաքի հասարակական-քաղաքական զարգացման, Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության, արաբական աշխարհի քաղաքական գործընթացների և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, քաղաքագետների, արևելագետների, միջազգայնագետների և հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար է ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ, թե ինչպես են պատերազմները, արտաքին միջամտությունները, ներքին քաղաքական հակասությունները, ազգային ու կրոնական բազմազանությունը և տնտեսական գործոնները փոխազդել՝ ձևավորելով ժամանակակից Իրաքի պետական ու հասարակական իրականությունը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Իրաքի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը (1980–2010 թթ.)

Անվճար

Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Տեսնել ավելին Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին