Книги автора (1)

Онлайн

Политология

Իրաքի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը (1980–2010 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է 1980–2010 թվականներին Իրաքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, պետական կառավարման համակարգի, ներքաղաքական զարգացումների և տարածաշրջանային ու միջազգային հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ընդգրկում է Իրաքի նորագույն պատմության բարդ և շրջադարձային երեք տասնամյակները, որոնց ընթացքում երկիրը ենթարկվել է խորքային քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և հասարակական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է Սադամ Հուսեյնի կառավարման շրջանը, Իրաքի և Իրանի միջև երկարատև ու ավերիչ պատերազմը, Քուվեյթի դեմ Իրաքի ռազմական գործողություններն ու դրանց հետևանքով առաջացած միջազգային ճգնաժամը, Պարսից ծոցի պատերազմը, ՄԱԿ-ի սահմանած պատժամիջոցների ժամանակաշրջանը, ինչպես նաև 2003 թվականին ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիայի ռազմական միջամտությունը և դրան հաջորդած քաղաքական վերափոխումները։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է Իրաքի պետական իշխանության կառուցվածքի և քաղաքական համակարգի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով իշխանության կենտրոնացմանը, կուսակցական կառավարման առանձնահատկություններին, պետական հաստատությունների գործունեությանը և երկրի քաղաքական կյանքում ռազմական ու անվտանգության կառույցների ունեցած դերակատարությանը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Բաաս կուսակցության իշխանության ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում Իրաքում ձևավորվեց խիստ կենտրոնացված կառավարման համակարգ՝ ուղեկցվելով պետական գաղափարախոսության ամրապնդմամբ, քաղաքական վերահսկողությամբ և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների կարգավորմամբ։ Ներկայացվող ժամանակաշրջանի առանցքային իրադարձություններից է 1980–1988 թվականների իրանա-իրաքյան պատերազմը, որը խորապես ազդեց երկրի ժողովրդագրական, տնտեսական և հասարակական վիճակի վրա, հանգեցրեց մարդկային մեծ կորուստների, նյութական ավերածությունների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների։ Պատերազմի հետևանքները երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցան Իրաքի պետական քաղաքականության, արտաքին հարաբերությունների և ներքին կայունության վրա։ Հաջորդ կարևոր փուլը կապված է 1990 թվականին Քուվեյթի նկատմամբ Իրաքի իրականացրած ռազմական գործողությունների, միջազգային արձագանքի և 1991 թվականի Պարսից ծոցի պատերազմի հետ։ Այս իրադարձությունները հանգեցրին Իրաքի միջազգային մեկուսացմանը, տնտեսական պատժամիջոցների սահմանմանը և երկրի սոցիալ-տնտեսական համակարգի լուրջ թուլացմանը։ Պատժամիջոցների երկարատև ազդեցությունն անդրադարձավ բնակչության կենսամակարդակի, առողջապահության, կրթության, ենթակառուցվածքների և պետական կառավարման հնարավորությունների վրա՝ խորացնելով հասարակական խնդիրներն ու տնտեսական դժվարությունները։ Աշխատության հաջորդ կարևոր ուղղությունը 2003 թվականի քաղաքական և ռազմական շրջադարձի ուսումնասիրությունն է, որը հանգեցրեց Սադամ Հուսեյնի վարչակարգի տապալմանը և Իրաքի պետական համակարգի արմատական վերակազմավորմանը։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր նոր քաղաքական ինստիտուտների ձևավորմամբ, սահմանադրական փոփոխություններով, խորհրդարանական կառավարման համակարգի հաստատմամբ և իշխանության նոր բաշխմամբ։ Միաժամանակ երկիրը բախվեց անվտանգության լուրջ խնդիրների, զինված բախումների, միջհամայնքային հակասությունների, ահաբեկչական գործողությունների և կենտրոնական իշխանության վերահսկողության սահմանափակումների։ Հասարակական-քաղաքական իրադրության ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է Իրաքի բազմազգ և բազմադավան հասարակության կառուցվածքը։ Երկրի արաբ շիա և սուննի համայնքների, քրդական բնակչության և այլ ազգային ու կրոնական խմբերի հարաբերությունները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել քաղաքական գործընթացների, պետական կառավարման և հասարակական համերաշխության վրա։ Այս համատեքստում կարևոր են ազգային ինքնության, կրոնական պատկանելության, քաղաքական ներկայացվածության, փոքրամասնությունների իրավունքների և տարածքային ինքնակառավարման հարցերը։ Առանձնահատուկ տեղ ունի նաև Իրաքյան Քրդստանի քաղաքական կարգավիճակի և կենտրոնական իշխանության հետ հարաբերությունների զարգացումը, որը կարևոր դեր է ունեցել երկրի հետագա պետական կառուցվածքի ձևավորման գործում։ Տնտեսական առումով Իրաքի պատմությունը դիտարկվում է նավթային պաշարների և դրանցից ստացվող եկամուտների նշանակության, պատերազմների հետևանքով առաջացած տնտեսական ճգնաժամերի, միջազգային պատժամիջոցների ազդեցության և հետպատերազմյան վերականգնման խնդիրների համատեքստում։ Նավթային ոլորտը երկար ժամանակ եղել է երկրի տնտեսության հիմնական հենասյունը և պետական ֆինանսական քաղաքականության կարևորագույն աղբյուրը, ուստի դրա վերահսկողության, կառավարման և միջազգային շուկաների հետ կապերի հարցերը սերտորեն կապված են եղել Իրաքի ներքին ու արտաքին քաղաքականության հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև Իրաքի արտաքին քաղաքականության և տարածաշրջանային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Երկրի հարաբերությունները Իրանի, Թուրքիայի, Քուվեյթի, Սաուդյան Արաբիայի, Սիրիայի, ԱՄՆ-ի և այլ միջազգային դերակատարների հետ ձևավորվել են անվտանգության, տարածքային շահերի, տնտեսական համագործակցության և տարածաշրջանային ազդեցության գործոնների փոխազդեցությամբ։ 1980–2010 թվականների ընթացքում Իրաքը եղել է Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական գործընթացների կարևոր կենտրոններից մեկը, իսկ նրա շուրջ ծավալված հակամարտություններն ու քաղաքական զարգացումները էական ազդեցություն են ունեցել ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգության համակարգի վրա։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է ժամանակակից արևելագիտության, քաղաքական պատմության և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությունների շրջանակին՝ համադրելով պատմական իրադարձությունների, պետական կառավարման, հասարակական կառուցվածքի և աշխարհաքաղաքական գործընթացների դիտարկումը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Իրաքի նորագույն պատմության տարբեր փուլերի միջև պատճառահետևանքային կապերը հասկանալու, քաղաքական համակարգի փոփոխությունները գնահատելու և տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմական նախադրյալները բացահայտելու համար։ Գիրքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է Իրաքի հասարակական-քաղաքական զարգացման, Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության, արաբական աշխարհի քաղաքական գործընթացների և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, քաղաքագետների, արևելագետների, միջազգայնագետների և հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար է ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ, թե ինչպես են պատերազմները, արտաքին միջամտությունները, ներքին քաղաքական հակասությունները, ազգային ու կրոնական բազմազանությունը և տնտեսական գործոնները փոխազդել՝ ձևավորելով ժամանակակից Իրաքի պետական ու հասարակական իրականությունը։

Обновлено. 2026-11-17
Իրաքի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը (1980–2010 թթ.)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее