Շիրակունի, Թադեոս

Գրականություն

Այս ստեղծագործությունը պատմական երգ է՝ նվիրված 1877–1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ընթացքում Կարսի բերդի պաշարմանը և Ալաջայի լեռան շրջանում ռուսական զորքերի հաղթանակին։ Երկի հիմքում ընկած են 1877 թվականի աշնանը տեղի ունեցած ռազմական գործողությունները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում Հարավային Կովկասի և Արևմտյան Հայաստանի հարակից տարածքների ռազմաքաղաքական պատմության մեջ։ Կարսի բերդը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ամրոց էր, որի գրավման համար մղված պայքարը մեծ ազդեցություն ունեցավ պատերազմի հետագա ընթացքի վրա։ Ալաջայի լեռան շրջանի ռազմական գործողությունները նույնպես վճռորոշ նշանակություն ունեցան ռուսական բանակի առաջխաղացման և Կարսի ուղղությամբ իրականացվող ռազմական արշավի համար։ Ստեղծագործությունը պատմական իրադարձությունները ներկայացնում է երգային ձևով՝ ռազմական գործողությունների հիշողությունը կապելով հաղթանակի, քաջության, զորական տոկունության և պատերազմի նշանակության գաղափարների հետ։ Նմանատիպ պատմական երգերը կարևոր դեր են կատարել հասարակական հիշողության պահպանման գործում՝ ժամանակակից իրադարձությունները վերածելով բանավոր կամ գրավոր պատմողական նյութի, որը փոխանցվել է հետագա սերունդներին։ Երգի ձևը հնարավորություն է տալիս պատմական դեպքերը ներկայացնելու հուզական ու հիշվող կերպով՝ ընդգծելով մարտերի լարվածությունը, զորքերի գործողությունները և հաղթանակի հանրային ընկալումը։ Ստեղծագործության պատմական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն արձագանքում է իր ժամանակաշրջանի կարևոր ռազմական իրադարձություններին և արտացոլում է դրանց նկատմամբ ձևավորված հասարակական վերաբերմունքը։ 19-րդ դարի հայերեն տպագիր գրականության մեջ պատմական երգերն ու դեպքերի մասին պատմողական երկերը նպաստել են ռազմական իրադարձությունների մասին տեղեկությունների տարածմանը, պատմական հիշողության ձևավորմանը և ազգային ու տարածաշրջանային իրադարձությունների գեղարվեստական մեկնաբանությանը։ Այս երգը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես պատերազմի ժամանակակից ընկալման և պատմական դեպքերի գրական արձագանքի օրինակ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ռազմական իրադարձությունները ներկայացվել երգային ստեղծագործություններում և ինչպիսի նշանակություն են ունեցել այդ ստեղծագործությունները հասարակական հիշողության մեջ։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է ռուս-թուրքական պատերազմի պատմությամբ, Կարսի պաշարման և Ալաջայի լեռան ռազմական գործողությունների ուսումնասիրմամբ, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայ պատմական երգի ու տպագիր մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։