Таяри, Муртуа Ахвердович

Таяри, Муртуа Ахвердович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Իրանա-թուրքական ռազմական հակամարտությունները և քրդերը XIX դարի առաջին քառորդում

Աշխատությունն անդրադառնում է XIX դարի առաջին քառորդում Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև տեղի ունեցած ռազմական հակամարտություններին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քրդական բնակչության դերակատարությանը, քաղաքական դիրքորոշմանը և ներգրավվածությանը տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական գործընթացներում։ Այն ներկայացնում է այն պատմական ժամանակաշրջանը, երբ երկու հարևան կայսրությունների միջև սահմանային տարածքների, ազդեցության գոտիների և քաղաքական գերիշխանության շուրջ հակասությունները պարբերաբար վերածվում էին ռազմական բախումների՝ էական ազդեցություն ունենալով Մերձավոր Արևելքի քաղաքական իրավիճակի վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Իրանի և Օսմանյան կայսրության հարաբերությունների բարդ համակարգն է, որտեղ ռազմական գործողությունները պայմանավորված էին ոչ միայն տարածքային ու սահմանային վեճերով, այլև տարածաշրջանի բազմազգ ու բազմաշերտ քաղաքական կառուցվածքով, տեղական իշխանությունների շահերով և տարբեր էթնիկ խմբերի ինքնուրույն քաղաքական ու ռազմական նպատակներով։ Հատուկ տեղ է հատկացվում քրդական ցեղերի և տեղական իշխանությունների դիրքին, քանի որ քրդաբնակ տարածքները զբաղեցնում էին ռազմավարական նշանակություն ունեցող սահմանամերձ շրջաններ և հաճախ հայտնվում էին երկու կայսրությունների մրցակցության կենտրոնում։ Քրդական ցեղային միավորումները, առաջնորդներն ու տեղական ուժերը կարևոր դեր ունեին տարածաշրջանի ռազմական ու քաղաքական հավասարակշռության ձևավորման գործում՝ տարբեր իրավիճակներում համագործակցելով Իրանի կամ Օսմանյան իշխանությունների հետ, պաշտպանելով սեփական տարածքային և տնտեսական շահերը կամ փորձելով պահպանել ինքնուրույնությունը։ Նրանց քաղաքական կողմնորոշման վրա ազդեցություն էին գործում ինչպես երկու պետությունների հետ ունեցած պատմական կապերը, այնպես էլ տեղական իշխանությունների հարաբերությունները, ցեղային ավանդույթները, տարածքային վերահսկողության հարցերը և տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմական իրադրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու իրանա-թուրքական հակամարտությունները ոչ միայն որպես երկու կայսրությունների միջև ընթացող միջպետական պատերազմների ամբողջություն, այլև որպես տարածաշրջանային ավելի լայն գործընթաց, որում տեղական ժողովուրդներն ու քաղաքական ուժերն ունեին սեփական շահերն ու նպատակները։ Պատմական նյութի նման դիտարկումը կարևոր է քրդական գործոնի նշանակությունը հասկանալու համար, քանի որ քրդական բնակչության դիրքորոշումն ու մասնակցությունը կարող էին ազդեցություն ունենալ ռազմական գործողությունների ընթացքի, սահմանամերձ տարածքների վերահսկողության և տարածաշրջանային հարաբերությունների զարգացման վրա։ Թեման առնչվում է նաև Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև սահմանային հարաբերությունների պատմությանը, քրդական ցեղային կառուցվածքների առանձնահատկություններին, տեղական իշխանությունների ինքնուրույնությանը և կենտրոնական իշխանությունների՝ սահմանային շրջանների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու քաղաքականությանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունն արժեքավոր է նրանով, որ համադրում է միջպետական հարաբերությունների և տեղական քաղաքական գործընթացների դիտարկումը՝ ընդգծելով էթնիկ ու ցեղային գործոնների նշանակությունը XIX դարի սկզբի Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ։ Այն նպաստում է տարածաշրջանի պատմական իրողությունների, իրանա-օսմանյան հակամարտությունների բնույթի և քրդական բնակչության քաղաքական ու ռազմական դերակատարության առավել ամբողջական ընկալմանը՝ կարևոր նյութ հանդիսանալով Իրանի, Օսմանյան կայսրության, քրդերի և ընդհանրապես Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Իրանա-թուրքական ռազմական հակամարտությունները և քրդերը XIX դարի առաջին քառորդում

Անվճար

Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Տեսնել ավելին Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Տեսնել ավելին