Таяри, Муртуа Ахвердович

Таяри, Муртуа Ахвердович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Իրանա-թուրքական ռազմական հակամարտությունները և քրդերը XIX դարի առաջին քառորդում

Աշխատությունն անդրադառնում է XIX դարի առաջին քառորդում Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև տեղի ունեցած ռազմական հակամարտություններին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քրդական բնակչության դերակատարությանը, քաղաքական դիրքորոշմանը և ներգրավվածությանը տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական գործընթացներում։ Այն ներկայացնում է այն պատմական ժամանակաշրջանը, երբ երկու հարևան կայսրությունների միջև սահմանային տարածքների, ազդեցության գոտիների և քաղաքական գերիշխանության շուրջ հակասությունները պարբերաբար վերածվում էին ռազմական բախումների՝ էական ազդեցություն ունենալով Մերձավոր Արևելքի քաղաքական իրավիճակի վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Իրանի և Օսմանյան կայսրության հարաբերությունների բարդ համակարգն է, որտեղ ռազմական գործողությունները պայմանավորված էին ոչ միայն տարածքային ու սահմանային վեճերով, այլև տարածաշրջանի բազմազգ ու բազմաշերտ քաղաքական կառուցվածքով, տեղական իշխանությունների շահերով և տարբեր էթնիկ խմբերի ինքնուրույն քաղաքական ու ռազմական նպատակներով։ Հատուկ տեղ է հատկացվում քրդական ցեղերի և տեղական իշխանությունների դիրքին, քանի որ քրդաբնակ տարածքները զբաղեցնում էին ռազմավարական նշանակություն ունեցող սահմանամերձ շրջաններ և հաճախ հայտնվում էին երկու կայսրությունների մրցակցության կենտրոնում։ Քրդական ցեղային միավորումները, առաջնորդներն ու տեղական ուժերը կարևոր դեր ունեին տարածաշրջանի ռազմական ու քաղաքական հավասարակշռության ձևավորման գործում՝ տարբեր իրավիճակներում համագործակցելով Իրանի կամ Օսմանյան իշխանությունների հետ, պաշտպանելով սեփական տարածքային և տնտեսական շահերը կամ փորձելով պահպանել ինքնուրույնությունը։ Նրանց քաղաքական կողմնորոշման վրա ազդեցություն էին գործում ինչպես երկու պետությունների հետ ունեցած պատմական կապերը, այնպես էլ տեղական իշխանությունների հարաբերությունները, ցեղային ավանդույթները, տարածքային վերահսկողության հարցերը և տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմական իրադրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու իրանա-թուրքական հակամարտությունները ոչ միայն որպես երկու կայսրությունների միջև ընթացող միջպետական պատերազմների ամբողջություն, այլև որպես տարածաշրջանային ավելի լայն գործընթաց, որում տեղական ժողովուրդներն ու քաղաքական ուժերն ունեին սեփական շահերն ու նպատակները։ Պատմական նյութի նման դիտարկումը կարևոր է քրդական գործոնի նշանակությունը հասկանալու համար, քանի որ քրդական բնակչության դիրքորոշումն ու մասնակցությունը կարող էին ազդեցություն ունենալ ռազմական գործողությունների ընթացքի, սահմանամերձ տարածքների վերահսկողության և տարածաշրջանային հարաբերությունների զարգացման վրա։ Թեման առնչվում է նաև Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև սահմանային հարաբերությունների պատմությանը, քրդական ցեղային կառուցվածքների առանձնահատկություններին, տեղական իշխանությունների ինքնուրույնությանը և կենտրոնական իշխանությունների՝ սահմանային շրջանների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու քաղաքականությանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունն արժեքավոր է նրանով, որ համադրում է միջպետական հարաբերությունների և տեղական քաղաքական գործընթացների դիտարկումը՝ ընդգծելով էթնիկ ու ցեղային գործոնների նշանակությունը XIX դարի սկզբի Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ։ Այն նպաստում է տարածաշրջանի պատմական իրողությունների, իրանա-օսմանյան հակամարտությունների բնույթի և քրդական բնակչության քաղաքական ու ռազմական դերակատարության առավել ամբողջական ընկալմանը՝ կարևոր նյութ հանդիսանալով Իրանի, Օսմանյան կայսրության, քրդերի և ընդհանրապես Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Обновлено. 2026-11-21
Իրանա-թուրքական ռազմական հակամարտությունները և քրդերը XIX դարի առաջին քառորդում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее