Տերտերյանց, Ղուկաս

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Ֆրանսիայի ազգային պատմության ամենանշանավոր և խորհրդանշական դեմքերից մեկի՝ Ժաննա դ’Արկի կյանքին, գործունեությանը և պատմական առաքելությանը։ Օռլեանի կույս անունով հայտնի Ժաննա դ’Արկը ֆրանսիական պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում որպես հայրենասիրության, անձնազոհության, հավատքի, խիզախության և ազգային ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ։ Նրա կյանքի պատմությունը ներկայացնում է 15-րդ դարի Ֆրանսիայի քաղաքական ու ռազմական բարդ իրադրությունը, երբ երկիրը գտնվում էր Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև երկարատև պատերազմի՝ Հարյուրամյա պատերազմի վճռորոշ փուլում։ Պատմական այդ ժամանակաշրջանում Ֆրանսիան բաժանված էր ներքին հակամարտություններով, քաղաքական անկայունությամբ և արտաքին ռազմական սպառնալիքներով, իսկ թագավորական իշխանության օրինականության հարցը դարձել էր ազգային կյանքի կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Այս բարդ պայմաններում հանդես եկավ երիտասարդ Ժաննա դ’Արկը՝ գյուղացիական ընտանիքից սերող մի աղջիկ, որի համոզմունքը սեփական աստվածային առաքելության վերաբերյալ վճռորոշ ազդեցություն ունեցավ ֆրանսիական ազատագրական շարժման ընթացքի վրա։ Աշխատության կենտրոնական թեման նրա արտասովոր կյանքի ուղին է՝ համեստ ծագումից մինչև ազգային պայքարի առաջնորդներից մեկի վերածվելը։ Ժաննան իր գործունեությունը կապում էր աստվածային կոչման և հայրենիքի ազատագրման գաղափարի հետ։ Նրա պատմական առաքելության ամենանշանակալի դրվագներից մեկը Օռլեանի պաշարման վերացումն էր, որը դարձավ ֆրանսիական ռազմական և քաղաքական պայքարի կարևոր շրջադարձային իրադարձություն։ Նրա ներկայությունը ոգեշնչեց ֆրանսիական զորքերին, ամրապնդեց ժողովրդի հավատը հաղթանակի հնարավորության նկատմամբ և նպաստեց թագավորական իշխանության դիրքերի ամրապնդմանը։ Ժաննայի գործունեության մյուս կարևոր հանգրվանը Կառլոս Է-ի թագադրության ճանապարհի բացումն էր, որի միջոցով նա նպաստեց Ֆրանսիայի ազգային միասնության և պետական իշխանության վերականգնման գործընթացին։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքում անհատի և պատմության փոխհարաբերությունն է։ Ժաննա դ’Արկի կերպարը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է մեկ մարդու անսասան հավատը, բարոյական համոզմունքը և անձնազոհությունը վճռական ազդեցություն ունենալ ամբողջ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա։ Նրա կյանքը բացահայտում է նաև այն հակասությունները, որոնք առաջանում են անձնական համոզմունքների, կրոնական հեղինակության, քաղաքական շահերի և պետական իշխանության միջև։ Ժաննայի գործունեությունը միաժամանակ կրում էր կրոնական և ազգային բնույթ. նա իր առաքելությունը համարում էր աստվածային կամքի իրականացում, իսկ Ֆրանսիայի ազատագրումը՝ հոգևոր և հայրենասիրական պարտականություն։ Նրա կերպարի միջոցով ընդգծվում են հավատարմության, քաջության, պատասխանատվության, արդարության և սեփական համոզմունքների համար պայքարելու գաղափարները։ Պատմության ողբերգական հանգուցալուծումը՝ Ժաննայի գերեվարությունը, եկեղեցական դատարանի առաջ կանգնելը և մահապատիժը, ստեղծագործությանը հաղորդում է խորապես դրամատիկ ու բարոյախոսական բնույթ։ Նրա դատավարությունն ու մահը ներկայացնում են միջնադարյան Եվրոպայի կրոնական և քաղաքական բարդ հարաբերությունները, ինչպես նաև այն վտանգները, որոնց կարող էր ենթարկվել անհատը՝ իշխանական շահերի և գաղափարական հակամարտությունների պայմաններում։ Ժաննայի կերպարը հետագայում դարձավ անմեղության, արդարության և հավատի համար նահատակության խորհրդանիշ, իսկ նրա պատմությունը շարունակեց ներշնչել գրողներին, պատմաբաններին, արվեստագետներին և հասարակական մտածողներին։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմակենսագրական և բարոյախոսական արձակի ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ է պատմական անձի կյանքի ներկայացումը՝ նրա գործունեության, բնավորության, գաղափարների և ժամանակաշրջանի հասարակական պայմանների համադրությամբ։ Ժաննա դ’Արկի կյանքի պատմությունը հնարավորություն է տալիս միավորելու պատմական իրադարձությունների նկարագրությունը, անհատական ճակատագրի դրամատիզմը և բարոյական խորհրդածությունը։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն ռազմական հաջողություններն ու քաղաքական իրադարձություններն են, այլև հերոսուհու ներքին աշխարհը, հավատքի ուժը և դժվարությունների առաջ նրա ցուցաբերած հաստատակամությունը։ Այս մոտեցումը ստեղծագործությանը հաղորդում է դաստիարակչական նշանակություն՝ ընթերցողին ներկայացնելով պատմական օրինակը որպես մարդկային առաքինությունների ճանաչման միջոց։ Պատմամշակութային տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի և եվրոպական պատմության նկատմամբ հետաքրքրության ուսումնասիրության համար։ Ժաննա դ’Արկի կերպարը 19-րդ դարում արդեն լայն ճանաչում ուներ եվրոպական պատմագրության և գրականության մեջ՝ ընկալվելով որպես ազգային ինքնագիտակցության, ազատության և հայրենասիրության խորհրդանիշ։ Նրա պատմության հայերեն ներկայացումը նպաստում էր եվրոպական պատմական հիշողության և հերոսական կերպարների ճանաչմանը հայ ընթերցողների շրջանում։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը կարևոր դեր ուներ հայ հասարակությանը համաշխարհային պատմության, կենսագրական գրականության և եվրոպական մշակույթի նշանակալի նմուշներին հաղորդակից դարձնելու գործում։ Միաբանության կրթական և գրական ծրագրերում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում ոչ միայն հայոց պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրությունը, այլև համաշխարհային պատմական փորձի ներկայացումը՝ որպես կրթության և հասարակական ինքնագիտակցության ընդլայնման միջոց։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է համաշխարհային պատմության հայերեն մատուցման, պատմակենսագրական գրականության, 19-րդ դարի հայ կրթական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես Ֆրանսիայի միջնադարյան պատմությամբ, Հարյուրամյա պատերազմով, ազգային հերոսների կերպարներով և պատմության մեջ կանանց դերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ժաննա դ’Արկի կյանքի պատմությունը շարունակում է պահպանել իր ընթերցողական արժեքը՝ որպես հավատքի, հայրենասիրության, բարոյական ուժի և անձնազոհության բացառիկ օրինակ, որը բացահայտում է անհատի վճռականության նշանակությունը պատմական մեծ իրադարձությունների ընթացքի մեջ։