Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Կիլիկիայի հայերի ազգային-ազատագրական շարժումները 1919–1920 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Կիլիկիայի հայության ազգային-ազատագրական շարժումներին, որոնք ծավալվեցին 1919–1920 թվականներին՝ հայ ժողովրդի պատմության բարդ և վճռորոշ ժամանակաշրջանում։ Այն ներկայացնում է Կիլիկիայի հայ բնակչության քաղաքական, հասարակական և ազգային կյանքի առանձնահատկությունները հետպատերազմյան պայմաններում՝ անդրադառնալով հայրենի բնակավայրեր վերադառնալու, ազգային իրավունքները վերականգնելու, սեփական գոյությունն ու անվտանգությունն ապահովելու և պատմական հայրենիքում ապրելու ձգտումներին։ Աշխատության առանցքում Կիլիկիայի հայության ինքնապաշտպանական և ազատագրական պայքարն է, որը ձևավորվեց տարածաշրջանում ստեղծված անկայուն քաղաքական իրավիճակի, ազգային հակասությունների, արտաքին ուժերի շահերի բախման և հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող բռնությունների պայմաններում։ Հատուկ նշանակություն ունի 1918 թվականի Մուդրոսի զինադադարից հետո ստեղծված իրադրությունը, երբ Կիլիկիայի հայերը հնարավորություն ստացան վերադառնալու իրենց բնակավայրերը, վերակազմակերպելու համայնքային կյանքը և վերականգնելու պատերազմի ու տեղահանության հետևանքով խաթարված ազգային կառույցները։ Սակայն վերադարձի հույսերը բախվեցին քաղաքական և ռազմական լուրջ դժվարությունների, քանի որ տարածաշրջանում շարունակվում էին իշխանության համար պայքարը, թուրքական ազգայնական շարժման ակտիվացումը և հայ բնակչության անվտանգությանն սպառնացող գործողությունները։ Այս իրադարձությունների համատեքստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ֆրանսիական իշխանության հաստատումը Կիլիկիայում, նրա վարած քաղաքականությունը, հայ բնակչության ակնկալիքները և այդ քաղաքականության ու իրականության միջև առաջացած հակասությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես Կիլիկիայի հայությունը, բախվելով իր գոյությանն ուղղված վտանգներին, կազմակերպեց ազգային դիմադրությունը, ձևավորեց ինքնապաշտպանական ուժեր և պայքար ծավալեց սեփական բնակավայրերն ու համայնքները պահպանելու համար։ Քննարկվող ժամանակաշրջանի պատմական պատկերի կարևոր բաղադրիչներից են Մարաշի, Հաճընի, Այնթապի և Կիլիկիայի մյուս հայկական բնակավայրերի շուրջ զարգացած իրադարձությունները, որոնք արտացոլում են հայ բնակչության կազմակերպված դիմադրության, համախմբվածության և ազգային ինքնության պահպանման ձգտման տարբեր դրսևորումները։ Այս պայքարը միայն ռազմական դիմակայություն չէր. այն ներառում էր նաև քաղաքական կազմակերպվածության, ազգային ղեկավարության, հասարակական համախմբման, համայնքային ինքնակառավարման և արտաքին ուժերի հետ հարաբերությունների բարդ խնդիրներ։ Հատկանշական է նաև Կիլիկիայի հայության և Հայաստանի ազգային-քաղաքական խնդիրների փոխկապակցվածությունը, քանի որ տարածաշրջանի հայ բնակչության ճակատագիրը պայմանավորված էր ոչ միայն տեղական իրադարձություններով, այլև հետպատերազմյան միջազգային հարաբերություններով, Օսմանյան կայսրության փլուզմամբ, Մերձավոր Արևելքում ուժերի վերադասավորմամբ և Հայկական հարցի շուրջ ընթացող քաղաքական գործընթացներով։ Ստեղծագործության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության այնպիսի մի դրվագի, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ Կիլիկիայի հայկական համայնքների հետագա ճակատագրի և ազգային-ազատագրական պայքարի ընդհանուր պատմության տեսանկյունից։ Այն օգնում է հասկանալու, թե ինչու հետպատերազմյան կարճ ժամանակահատվածում վերածնված ազգային կյանքի հույսերը չվերածվեցին կայուն ու անվտանգ գոյության, ինչպես փոխվեցին քաղաքական պայմանները և ինչ հետևանքներ ունեցան այդ փոփոխությունները տեղի հայ բնակչության համար։ Աշխատությունը կարևոր է նաև Կիլիկիայի հայության պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության, հայրենիք վերադառնալու գաղափարի և ինքնապաշտպանության ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու 1919–1920 թվականների իրադարձությունների, Կիլիկիայի հայության ազգային պայքարի առանձնահատկությունների, այդ պայքարի քաղաքական ու հասարակական նախադրյալների և հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ դրանց թողած հետքի մասին։ Գիրքը արժեքավոր է հայոց պատմությամբ, Հայկական հարցով, Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի պատմությամբ, Կիլիկիայի հայկական բնակավայրերի անցյալով և Մերձավոր Արևելքի հետպատերազմյան քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն նպաստում է Կիլիկիայի հայության պատմական փորձի ճանաչմանը և ընդգծում ազգային ինքնության, միասնականության ու հայրենիքի պահպանման ձգտման նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրում։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Կիլիկիայի հայերի ազգային-ազատագրական շարժումները 1919–1920 թվականներին

Անվճար

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին