Книги автора (1)

Онлайн

История

Կիլիկիայի հայերի ազգային-ազատագրական շարժումները 1919–1920 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Կիլիկիայի հայության ազգային-ազատագրական շարժումներին, որոնք ծավալվեցին 1919–1920 թվականներին՝ հայ ժողովրդի պատմության բարդ և վճռորոշ ժամանակաշրջանում։ Այն ներկայացնում է Կիլիկիայի հայ բնակչության քաղաքական, հասարակական և ազգային կյանքի առանձնահատկությունները հետպատերազմյան պայմաններում՝ անդրադառնալով հայրենի բնակավայրեր վերադառնալու, ազգային իրավունքները վերականգնելու, սեփական գոյությունն ու անվտանգությունն ապահովելու և պատմական հայրենիքում ապրելու ձգտումներին։ Աշխատության առանցքում Կիլիկիայի հայության ինքնապաշտպանական և ազատագրական պայքարն է, որը ձևավորվեց տարածաշրջանում ստեղծված անկայուն քաղաքական իրավիճակի, ազգային հակասությունների, արտաքին ուժերի շահերի բախման և հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող բռնությունների պայմաններում։ Հատուկ նշանակություն ունի 1918 թվականի Մուդրոսի զինադադարից հետո ստեղծված իրադրությունը, երբ Կիլիկիայի հայերը հնարավորություն ստացան վերադառնալու իրենց բնակավայրերը, վերակազմակերպելու համայնքային կյանքը և վերականգնելու պատերազմի ու տեղահանության հետևանքով խաթարված ազգային կառույցները։ Սակայն վերադարձի հույսերը բախվեցին քաղաքական և ռազմական լուրջ դժվարությունների, քանի որ տարածաշրջանում շարունակվում էին իշխանության համար պայքարը, թուրքական ազգայնական շարժման ակտիվացումը և հայ բնակչության անվտանգությանն սպառնացող գործողությունները։ Այս իրադարձությունների համատեքստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ֆրանսիական իշխանության հաստատումը Կիլիկիայում, նրա վարած քաղաքականությունը, հայ բնակչության ակնկալիքները և այդ քաղաքականության ու իրականության միջև առաջացած հակասությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես Կիլիկիայի հայությունը, բախվելով իր գոյությանն ուղղված վտանգներին, կազմակերպեց ազգային դիմադրությունը, ձևավորեց ինքնապաշտպանական ուժեր և պայքար ծավալեց սեփական բնակավայրերն ու համայնքները պահպանելու համար։ Քննարկվող ժամանակաշրջանի պատմական պատկերի կարևոր բաղադրիչներից են Մարաշի, Հաճընի, Այնթապի և Կիլիկիայի մյուս հայկական բնակավայրերի շուրջ զարգացած իրադարձությունները, որոնք արտացոլում են հայ բնակչության կազմակերպված դիմադրության, համախմբվածության և ազգային ինքնության պահպանման ձգտման տարբեր դրսևորումները։ Այս պայքարը միայն ռազմական դիմակայություն չէր. այն ներառում էր նաև քաղաքական կազմակերպվածության, ազգային ղեկավարության, հասարակական համախմբման, համայնքային ինքնակառավարման և արտաքին ուժերի հետ հարաբերությունների բարդ խնդիրներ։ Հատկանշական է նաև Կիլիկիայի հայության և Հայաստանի ազգային-քաղաքական խնդիրների փոխկապակցվածությունը, քանի որ տարածաշրջանի հայ բնակչության ճակատագիրը պայմանավորված էր ոչ միայն տեղական իրադարձություններով, այլև հետպատերազմյան միջազգային հարաբերություններով, Օսմանյան կայսրության փլուզմամբ, Մերձավոր Արևելքում ուժերի վերադասավորմամբ և Հայկական հարցի շուրջ ընթացող քաղաքական գործընթացներով։ Ստեղծագործության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության այնպիսի մի դրվագի, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ Կիլիկիայի հայկական համայնքների հետագա ճակատագրի և ազգային-ազատագրական պայքարի ընդհանուր պատմության տեսանկյունից։ Այն օգնում է հասկանալու, թե ինչու հետպատերազմյան կարճ ժամանակահատվածում վերածնված ազգային կյանքի հույսերը չվերածվեցին կայուն ու անվտանգ գոյության, ինչպես փոխվեցին քաղաքական պայմանները և ինչ հետևանքներ ունեցան այդ փոփոխությունները տեղի հայ բնակչության համար։ Աշխատությունը կարևոր է նաև Կիլիկիայի հայության պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության, հայրենիք վերադառնալու գաղափարի և ինքնապաշտպանության ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու 1919–1920 թվականների իրադարձությունների, Կիլիկիայի հայության ազգային պայքարի առանձնահատկությունների, այդ պայքարի քաղաքական ու հասարակական նախադրյալների և հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ դրանց թողած հետքի մասին։ Գիրքը արժեքավոր է հայոց պատմությամբ, Հայկական հարցով, Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի պատմությամբ, Կիլիկիայի հայկական բնակավայրերի անցյալով և Մերձավոր Արևելքի հետպատերազմյան քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն նպաստում է Կիլիկիայի հայության պատմական փորձի ճանաչմանը և ընդգծում ազգային ինքնության, միասնականության ու հայրենիքի պահպանման ձգտման նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրում։

Обновлено. 2026-11-21
Կիլիկիայի հայերի ազգային-ազատագրական շարժումները 1919–1920 թվականներին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее