Վարդանյան, Թրահել Գերասիմի

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գետերի նվազագույն հոսքի (low flow) ձևավորման օրինաչափությունների, հաշվարկային մեթոդների և գործնական կիրառությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են գետային հոսքի սեզոնային և բազմամյա փոփոխությունները, նվազագույն ջրատվության ձևավորման հիդրոկլիմայական գործոնները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը տեղումների, գոլորշացման, ջրհավաք ավազանի կառուցվածքի և մարդկային ազդեցության աստիճանից։ Հեղինակը վերլուծում է նվազագույն հոսքի գնահատման տարբեր մեթոդներ՝ ներառյալ վիճակագրական շարքեր, հավանականային բաշխումներ, ինդեքսային և մոդելային մոտեցումներ, որոնք կիրառվում են ջրային ռեսուրսների կառավարման և նախագծման խնդիրներում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գետերի ջրային ռեժիմի խոցելիությանը կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում և ջրօգտագործման աճող պահանջների ազդեցությանը նվազագույն հոսքի վրա։ Ներկայացվում են հաշվարկային օրինակներ, տարածաշրջանային տվյալների վերլուծություններ և մեթոդական առաջարկություններ՝ ուղղված ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարմանը և ջրամատակարարման համակարգերի նախագծման օպտիմալացմանը։ Գիրքը նախատեսված է հիդրոլոգների, ջրային ռեսուրսների ինժեներների, բնապահպանների, հետազոտողների և ջրային համակարգերի պլանավորման ոլորտի մասնագետների համար։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գետերի հոսքի փոփոխականության, դրա ձևավորման հիմնական օրինաչափությունների և գլոբալ կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում ապագա զարգացումների կանխատեսման համապարփակ ուսումնասիրությանը։ Աշխատության առանցքում ջրային ռեսուրսների կարևորագույն բաղադրիչներից մեկի՝ գետային հոսքի երկարաժամկետ փոփոխությունների բացահայտումն է, որը հատկապես նշանակալի է Հայաստանի նման լեռնային երկրի համար, որտեղ ջրային պաշարների ձևավորման և բաշխման վրա մեծ ազդեցություն ունեն տեղումների ռեժիմը, օդի ջերմաստիճանը, ձյան կուտակումը և հալոցքը, գետավազանների բարձրությունը, ռելիեֆը և այլ բնական գործոններ։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում գետերի հոսքի բազմամյա տատանումներին, դրանց սեզոնային և տարեկան առանձնահատկություններին, բարձր և ցածր ջրայնության ժամանակաշրջանների հերթագայությանը, ինչպես նաև տարբեր գետավազաններում հոսքի փոփոխությունների տարածական տարբերություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կլիմայական գործոնների և գետային հոսքի փոխկապակցվածության վերլուծությանը՝ պարզելու համար, թե ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխություններն ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ ջրային ռեժիմի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գլոբալ կլիմայի փոփոխության հնարավոր հետևանքների գնահատումը, քանի որ ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է փոխել ձյան կուտակման և հալման ժամկետները, գարնանային հոսքի ձևավորման բնույթը, գոլորշիացման ինտենսիվությունը և տարվա ընթացքում ջրի բնական բաշխումը։ Աշխատության մեջ կիրառվող վերլուծական և կանխատեսման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս գնահատել ոչ միայն արդեն արձանագրված փոփոխությունները, այլև ապագայում գետային հոսքի հնարավոր վարքը տարբեր կլիմայական պայմանների դեպքում։ Կանխատեսումները կարևոր են հատկապես ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ կառավարման համար, քանի որ գետերի հոսքի քանակական և սեզոնային փոփոխությունները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ խմելու և ոռոգման ջրամատակարարման, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, էկոհամակարգերի պահպանության և ջրային անվտանգության վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի ջրային համակարգերի խոցելիության և կլիմայական փոփոխությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի մասին՝ ընդգծելով հիդրոլոգիական դիտարկումների շարունակականության, տվյալների գիտական վերլուծության և կանխատեսման մեթոդների կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել ջրային ռեսուրսների կառավարման ռազմավարությունների մշակման, կլիմայի փոփոխությանը հարմարվողականության միջոցառումների պլանավորման, ջրային հաշվեկշռի գնահատման, հիդրոէներգետիկ և գյուղատնտեսական ծրագրերի հիմնավորման, ինչպես նաև Հայաստանի գետային էկոհամակարգերի պահպանության գործընթացներում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հիդրոլոգների, կլիմայագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, բնապահպանների, աշխարհագրագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։