Հայաստանի Հանրապետության գետերի նվազագույն հոսքը և հաշվարկը

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ փիլիսոփայական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչ Հովհան Որոտնեցու մեկնողական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հատկապես Արիստոտելի երկերի ընկալման, բացատրության և հայկական մտավոր միջավայրում վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում նրա մեկնաբանական մեթոդն է, փիլիսոփայական հասկացությունների մեկնությունը և արիստոտելյան տրամաբանության ու իմացաբանական սկզբունքների յուրացումը։ Քննվում է, թե ինչպես է մեկնիչը բացատրում բարդ փիլիսոփայական դրույթները, սահմանում հիմնական հասկացությունները, պարզաբանում դրանց փոխհարաբերությունները և դրանք ներառում միջնադարյան հայկական կրթական ու գիտական ավանդույթի մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տրամաբանական կատեգորիաների, դատողության, ապացուցման, պատճառականության, էության և հատկության վերաբերյալ գաղափարների մեկնաբանությանը։ Կարևորվում է նաև մեկնության կառուցվածքը՝ բնագրի առանձին դրույթների պարզաբանումից մինչև դրանց գաղափարական նշանակության ավելի լայն բացահայտումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե որքանով է մեկնիչը հետևում նախորդ մեկնողական ավանդույթներին և որտեղ է դրսևորում ինքնուրույն փիլիսոփայական մոտեցում։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են անտիկ փիլիսոփայության և միջնադարյան քրիստոնեական աշխարհայացքի փոխհարաբերությունները, քանի որ Արիստոտելի գաղափարների ընկալումը տեղի էր ունենում արդեն ձևավորված աստվածաբանական և փիլիսոփայական միջավայրում։ Քննվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես են անտիկ փիլիսոփայական հասկացությունները հարմարեցվել հայերեն գիտական լեզվին, ինչ տերմինաբանական միջոցներ են կիրառվել դրանց իմաստային ճշգրտությունը պահպանելու համար և ինչ դեր է այդ աշխատանքը կատարել հայ փիլիսոփայական բառապաշարի զարգացման գործում։ Առանձին նշանակություն ունի մեկնողական ժառանգության կրթական գործառույթը․ նման աշխատությունները ծառայել են ոչ միայն որպես փիլիսոփայական տեքստերի բացատրություններ, այլև որպես տրամաբանական մտածողության, բանավեճի և գիտելիքի համակարգված յուրացման միջոցներ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու նաև հայ միջնադարյան դպրոցներում արիստոտելյան փիլիսոփայության տարածման առանձնահատկությունները և մեկնողական գրականության դերը գիտական գիտելիքի փոխանցման գործում։ Համեմատական քննությունը կարող է բացահայտել կապերը հունական փիլիսոփայական սկզբնաղբյուրների, նախորդ մեկնիչների ավանդույթի և հայկական մեկնողական դպրոցի միջև։ Այսպիսով, աշխատանքը նպաստում է միջնադարյան հայ փիլիսոփայության պատմության, տրամաբանական մտքի զարգացման և անտիկ գիտական ժառանգության հայկական ընկալման առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով մեկնիչին որպես տարբեր մտավոր ավանդույթների միջև գիտական ու մշակութային կապի կարևոր ներկայացուցիչ։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է գեղարվեստական հուշագրության զարգացմանը 1920–30-ական թվականների հայ արձակում՝ այն դիտարկելով որպես ժամանակի սոցիալ-քաղաքական իրականության և անհատի փորձառության գեղարվեստական վերարտադրության յուրահատուկ ձև։ Նյութում վերլուծվում են հիշողության, ինքնակենսագրության և վավերագրական տարրերի փոխկապակցվածությունը հայ գրողների ստեղծագործություններում, որտեղ անհատական ճակատագիրը հաճախ միահյուսվում է պատմական բուռն իրադարձությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Եղիշե Չարենցի, Գուրգեն Մահարու, Վահան Թոթովենցի և Եղիսաբեթ Եսայանի արձակին, որտեղ հուշագրական ձևերը ծառայում են ոչ միայն անձնական հիշողության արտահայտման, այլ նաև ժամանակի սոցիալ-մշակութային իրականության քննադատական վերլուծության նպատակին։ Քննարկվում են նաև ժանրային առանձնահատկությունները՝ փաստագրական նյութի և գեղարվեստական պատկերավորման համադրությունը, ժամանակային կառուցվածքի ազատությունը և հեղինակային «ես»-ի բազմաշերտ դրսևորումները։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ 1920–30-ականների հայ արձակում գեղարվեստական հուշագրությունը ձևավորվում է որպես ինքնուրույն ժանրային երևույթ՝ արտահայտելով ինչպես անհատի ներաշխարհը, այնպես էլ ժամանակի պատմական դրամատիզմը և մշակութային վերափոխումները։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է արագընթաց նավամոդելների շարժման դինամիկայի և դրանց կրող կառուցվածքային տարրերի ամրության տեսական ու հաշվարկային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ջրային միջավայրում բարձր արագությամբ շարժվող մոդելի վրա ազդող հիդրադինամիկական, իներցիոն և մեխանիկական գործոնների փոխկապակցված գնահատումն է։ Նավամոդելը դիտարկվում է որպես բարդ դինամիկական համակարգ, որի շարժման բնութագրերը պայմանավորված են կորպուսի երկրաչափությամբ, զանգվածի և ծանրության կենտրոնի բաշխմամբ, շարժման արագությամբ, ջրի դիմադրությամբ և արտաքին ազդեցություններով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման կայունությանը, երկայնական և լայնական տատանումներին, արագացման ընթացքում առաջացող անցումային գործընթացներին և կառուցվածքային տարրերի վրա փոխանցվող փոփոխական բեռնվածքներին։ Ուսումնասիրվում են նաև այն մեխանիկական լարումները և դեֆորմացիաները, որոնք կարող են առաջանալ կորպուսի ու հիմնական կրող հանգույցների տարբեր հատվածներում դինամիկական ազդեցությունների պայմաններում։ Ամրության գնահատման ժամանակ կարևոր է կառուցվածքային նյութերի մեխանիկական հատկությունների, տարրերի երկրաչափական ձևի, միացումների և բեռնվածքների բաշխման համատեղ դիտարկումը։ Մաթեմատիկական մոդելավորման և հաշվարկային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր կառուցվածքային տարբերակների վարքը, համեմատել դրանց բնութագրերը և բացահայտել առավել նշանակալի գործոնները։ Կարևոր խնդիրներից է զանգվածի նվազեցման և բավարար կառուցվածքային ամրության միջև հավասարակշռության ապահովումը, քանի որ արագընթաց մոդելների համար փոքր զանգվածը կարող է նպաստել շարժողական ցուցանիշների բարելավմանը, մինչդեռ կրող տարրերը պետք է պահպանեն անհրաժեշտ կոշտությունն ու հուսալիությունը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև հաշվարկային արդյունքների և փորձարարական տվյալների համադրումը՝ ընտրված մոդելների համապատասխանությունը գնահատելու նպատակով։ Դինամիկական և ամրային խնդիրների միասնական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նավամոդելի կառուցվածքի և շարժման միջև փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նավերի շարժման մեխանիկայի, հիդրոդինամիկայի, նյութերի դիմադրության և կառուցվածքային մեխանիկայի մոտեցումները՝ արագընթաց նավամոդելների շարժողական բնութագրերի ու կրող տարրերի հուսալիության գնահատման նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մարզերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման տարածքային անհամաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց նվազեցման հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում տարածքային զարգացումը դիտարկվում է որպես երկրի ընդհանուր տնտեսական և սոցիալական առաջընթացի կարևոր բաղադրիչ՝ հաշվի առնելով մարզերի միջև առկա տարբերությունները տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, եկամուտների, ներդրումների, արտադրության, ենթակառուցվածքների, ժողովրդագրական իրավիճակի և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության մակարդակներում։ Ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու մարզերի զարգացման անհամաչափությունների առաջացման հիմնական պատճառներն ու դրանց խորացմանը նպաստող գործոնները՝ անդրադառնալով բնական և աշխարհագրական պայմաններին, տնտեսական մասնագիտացման առանձնահատկություններին, բնակչության տեղաբաշխմանը, մարդկային կապիտալի ներուժին, ենթակառուցվածքների զարգացման մակարդակին և ներդրումային միջավայրին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարզերի սոցիալ-տնտեսական ներուժի գնահատմանը և դրանց զարգացման հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համեմատական դիտարկման միջոցով բացահայտելու մարզերի միջև զարգացման տարբերությունները և որոշելու այն ոլորտները, որոնցում նպատակային պետական և տեղական քաղաքականության իրականացումը կարող է նպաստել տարածքային հավասարակշռության բարձրացմանը։ Քննարկվում են տնտեսական գործունեության տարածքային դիվերսիֆիկացման, տեղական ձեռնարկատիրության խթանման, ներդրումների ներգրավման, աշխատատեղերի ստեղծման, ենթակառուցվածքների բարելավման, կրթության և առողջապահության հասանելիության ընդլայնման, ինչպես նաև մարդկային կապիտալի զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, մարզերի զարգացման ծրագրերի կատարելագործմանը և պետական աջակցության ավելի հասցեական մեխանիզմների կիրառմանը։ Ուսումնասիրությունը շեշտադրում է այն մոտեցումը, որ տարածքային անհամաչափությունների նվազեցումը չի ենթադրում մարզերի զարգացման պայմանների ամբողջական նույնականացում, այլ պահանջում է յուրաքանչյուր տարածքի տնտեսական, սոցիալական և բնական առանձնահատկություններին համապատասխան զարգացման ռազմավարությունների ձևավորում։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել Հայաստանի մարզերի համաչափ և կայուն զարգացմանն ուղղված տնտեսական քաղաքականության և տարածաշրջանային ծրագրերի մշակման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, տարածաշրջանային զարգացման մասնագետներին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի տարածքային զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հեռուստատեսային հաղորդումների ազդեցության ուսումնասիրությանը հասարակական գիտակցության, սոցիալական պատկերացումների, արժեքային համակարգերի և բարոյաքաղաքական դիրքորոշումների ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են զանգվածային հաղորդակցության այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով հեռուստատեսային բովանդակությունը կարող է ներգործել մարդկանց ընկալումների, գնահատականների, վարքագծային կողմնորոշումների և հասարակական երևույթների վերաբերյալ պատկերացումների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվության ներկայացման ձևերին, թեմաների ընտրությանը, հաղորդումների կառուցվածքին, կրկնվող ուղերձներին և հուզական ազդեցության միջոցներին, որոնք կարող են նպաստել որոշակի կարծրատիպերի կամ իրականությանը ոչ լիարժեք համապատասխանող պատկերացումների տարածմանը։ Քննարկվում են հեռուստատեսության տեղեկատվական, կրթական և հասարակական գործառույթները, ինչպես նաև մեդիաազդեցության հնարավոր հետևանքները տարբեր սոցիալական խմբերի համար։ Ուսումնասիրվում է անհատական և խմբային ընկալումների փոխկապակցվածությունը մեդիա միջավայրի հետ, հասարակական կարծիքի ձևավորման գործընթացը և հեռուստատեսային տեղեկատվության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղեկատվության ընտրության, մեկնաբանման և ներկայացման եղանակների ազդեցությանը սոցիալական ու բարոյական գնահատականների ձևավորման վրա։ Կարևորվում են մեդիագրագիտությունը, տեղեկատվության բազմակողմանի գնահատումը և տարբեր աղբյուրների համադրումը՝ որպես մեդիաազդեցության գիտակցված ընկալմանը նպաստող գործոններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, մեդիա և հաղորդակցության ոլորտի հետազոտողների, լրագրողների, հոգեբանների, դասախոսների և հասարակական հաղորդակցության գործընթացներն ուսումնասիրող ուսանողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը գրաբարի՝ հայոց լեզվի դասական գրավոր ձևի ուսուցման համար նախատեսված ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է լեզվի ուսումնասիրման առաջին փուլի համար։ Այն միտված է սովորողներին ծանոթացնելու գրաբարի հիմնական առանձնահատկություններին, լեզվական կառուցվածքին և գրավոր խոսքի ավանդույթներին՝ հիմք ստեղծելով հետագա խորացված ուսումնասիրության համար։ Գրաբարը հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական երկերի, փիլիսոփայական աշխատությունների և միջնադարյան գիտական գրականության կարևոր լեզուն է, ուստի դրա իմացությունը հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն առնչվելու հայ մշակութային ու մտավոր ժառանգության բազմաթիվ սկզբնաղբյուրների հետ։ Սկզբնական դասընթացի շրջանակում գրաբարի ուսումնասիրությունը ենթադրում է լեզվի քերականական կառուցվածքի, բառապաշարի, բառաձևերի, հոլովման ու խոնարհման համակարգերի և նախադասության կառուցման առանձնահատկությունների աստիճանական յուրացում։ Նման ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել լեզվի ուսուցումը համակարգված դարձնելու, տեսական գիտելիքները գործնական վարժությունների հետ համադրելու և սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի հմտությունները զարգացնելու գործում։ Գրաբարի ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև ժամանակակից հայերենի պատմական շերտերի ավելի խոր ըմբռնմանը, լեզվական փոփոխությունների ճանաչմանը և հայերենի զարգացման տարբեր փուլերի համեմատական դիտարկմանը։ Ձեռնարկը կարող է օգտակար լինել հայագիտական կրթություն ստացողների, լեզվաբանների, բանասերների, պատմաբանների և հայ հին գրականությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն ներկայացնում է հայոց լեզվի դասական ավանդույթի ուսուցման պատմության կարևոր կողմերից մեկը և արժեք ունի գրաբարի դասավանդման մեթոդների, հայերեն լեզվաբանական ձեռնարկների ու տասնիններորդ դարի հայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։