Ազատ տնտեսական գոտիների ձևավորման նախադրյալները և զարգացման ռազմավարությունը ՀՀ-ում

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XX դարի սկզբի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վերլուծությանը Կովկասի մի տարածաշրջանում, մասնավորապես ուշադրություն դարձնելով բնակչության կենսապայմաններին, գյուղատնտեսական արտադրության վիճակին և պարենային անվտանգության խաթարմանը 1906–1907 թվականների սովի ժամանակաշրջանում։ Աշխատությունում դիտարկվում են տնտեսական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, հողօգտագործման ձևերը, հարկային և վարչական բեռը, ինչպես նաև բնական և սոցիալական գործոնների համակցված ազդեցությունը սննդամթերքի պակասի առաջացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղական տնտեսությունների խոցելիությանը, շուկաների խափանումներին և մատակարարման շղթաների անկայունությանը, որոնք խորացրել են ճգնաժամի սոցիալական հետևանքները։ Քննարկվում են նաև օգնության կազմակերպման փորձերը, տեղական և արտաքին կառույցների արձագանքը, ինչպես նաև ճգնաժամի ազդեցությունը բնակչության ժողովրդագրական և սոցիալական կառուցվածքի վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է քննադատական պատմա-տնտեսագիտական վերլուծություն՝ հիմնված աղբյուրների և վիճակագրական տվյալների համադրության վրա։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների ուսումնասիրմանը հեռահար մեթոդների կիրառմամբ՝ Հայաստանի և Սիրիայի հրաբխային շրջանների օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և կիրառել այնպիսի մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի առանց լայնածավալ հորատման կամ անմիջական դաշտային ուսումնասիրությունների ամբողջությամբ սահմանափակվելու բացահայտել ստորերկրյա ջրերի տարածման օրինաչափությունները, դրանց ձևավորման և կուտակման համար նպաստավոր երկրաբանական ու երկրաձևաբանական պայմանները և ջրային ռեսուրսների հնարավոր հեռանկարային տեղամասերը։ Հրաբխային շրջաններում ստորերկրյա ջրերի ձևավորման գործընթացները սերտորեն կապված են ապարների ճեղքավորվածության, ծակոտկենության, լավային հոսքերի կառուցվածքի, տեկտոնական խզվածքների և մակերևութային ջրերի ներթափանցման պայմանների հետ։ Հրաբխային ապարների տարբեր տեսակներ կարող են ունենալ ջրաթափանցության և ջրատարության էապես տարբեր հատկություններ, իսկ լավային ծածկույթների ներսում ձևավորված ճեղքերը և խոռոչները կարող են հանդես գալ որպես ջրի կուտակման ու տեղաշարժի ուղիներ։ Այդ պատճառով նման տարածքների հիդրոերկրաբանական գնահատումը պահանջում է երկրաբանական, երկրաձևաբանական, հիդրոլոգիական և հեռահար զոնդավորման տվյալների համադրում։ Հետազոտության մեջ հեռահար մեթոդները կարող են ներառել արբանյակային պատկերների և օդատիեզերական տվյալների վերլուծություն, տեղանքի սպեկտրալ առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն, երկրաձևաբանական քարտեզագրում և տարբեր տեղեկատվական շերտերի համադրում։ Դրանց միջոցով հնարավոր է առանձնացնել ապարների և հողերի տարբեր տեսակներ, հայտնաբերել մակերևութային կառուցվածքների առանձնահատկությունները, գծային խախտումները, խզվածքային գոտիները, ջրահավաք ավազանները և այն տեղամասերը, որտեղ բնական պայմանները կարող են նպաստել ստորերկրյա ջրերի կուտակմանը։ Հեռահար մեթոդների առավելություններից է մեծ տարածքների համեմատաբար արագ և միասնական ուսումնասիրության հնարավորությունը։ Սա հատկապես կարևոր է լեռնային և դժվարամատչելի շրջանների համար, որտեղ ավանդական դաշտային հետազոտությունները կարող են պահանջել մեծ ժամանակ և նյութական ռեսուրսներ։ Աշխատության շրջանակում Հայաստանի հրաբխային շրջանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել հրաբխային ռելիեֆի և ջրաերկրաբանական պայմանների փոխկապակցվածությունը։ Հայաստանի տարածքում լայնորեն տարածված հրաբխային ապարները կարևոր դեր ունեն բազմաթիվ ջրատար համակարգերի ձևավորման մեջ, իսկ լեռնային ռելիեֆը, ձնհալը և տեղումները լրացուցիչ պայմաններ են ստեղծում ջրի ներթափանցման և ստորերկրյա հոսքի ձևավորման համար։ Սիրիայի հրաբխային շրջանների ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս կատարել համեմատական ուսումնասիրություն և բացահայտել այն ընդհանուր օրինաչափությունները, որոնք կարող են բնորոշ լինել տարբեր կլիմայական պայմաններում գտնվող հրաբխային տարածքներին։ Համեմատական մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ նույն երկրաբանական տիպի ապարները տարբեր կլիմայական և ջրաբանական միջավայրերում կարող են ձևավորել տարբեր բնույթի ստորերկրյա ջրային համակարգեր։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև երկրաբանական և հեռահար տվյալների համատեղ վերլուծությունը։ Միայն արբանյակային պատկերների հիման վրա ստորերկրյա ջրերի անմիջական հայտնաբերումը սովորաբար հնարավոր չէ, սակայն մակերևութային երկրաբանական, երկրաձևաբանական և հիդրոլոգիական ցուցանիշների միջոցով կարելի է գնահատել ջրատար համակարգերի ձևավորման հավանականությունը։ Այդ պատճառով հեռահար մեթոդները կարող են ծառայել որպես նախնական հետախուզման և հեռանկարային տեղամասերի ընտրության գործիք, որը հետագայում լրացվում է հիդրոերկրաբանական, երկրաֆիզիկական և հորատման տվյալներով։ Աշխատության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև գծային կառուցվածքների ուսումնասիրությունը։ Խզվածքները, ճեղքերը և տեկտոնական խախտումները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ստորերկրյա ջրերի շարժման վրա՝ ստեղծելով ջրի ներթափանցման կամ արտահոսքի առավել նպաստավոր ուղիներ։ Դրանց տարածական վերլուծությունը հեռահար տվյալների միջոցով կարող է օգնել առանձնացնել ջրային ռեսուրսների որոնման առավել հեռանկարային գոտիները։ Հնարավոր է նաև օգտագործել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի գործիքներ՝ տարբեր տվյալների շերտերը համադրելու և տարածքային մոդելներ կազմելու նպատակով։ Այդպիսի համակարգերը կարող են միավորել երկրաբանական քարտեզները, ռելիեֆի թվային մոդելները, ջրահավաք ցանցը, խզվածքները, հողածածկը, բուսականության տվյալները և այլ ցուցանիշներ՝ հնարավորություն տալով գնահատել ստորերկրյա ջրերի ձևավորման համար առավել բարենպաստ տարածքները։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է ջրային ռեսուրսների որոնման, գնահատման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման հետ։ Հեռահար մեթոդների կիրառումը կարող է նվազեցնել նախնական հետախուզական աշխատանքների ծախսերը, արագացնել հեռանկարային տեղամասերի ընտրությունը և ապահովել ջրային ռեսուրսների տարածական բաշխման վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում։ Սա հատկապես կարևոր է այն տարածաշրջաններում, որտեղ ջրի պահանջարկը բարձր է, իսկ մակերևութային ջրային ռեսուրսները սահմանափակ են կամ անհավասարաչափ են բաշխված։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հիդրոերկրաբաններին, երկրաբաններին, ջրային ռեսուրսների մասնագետներին, հեռահար զոնդավորման և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի մասնագետներին, բնապահպաններին և տարածքային պլանավորման ոլորտի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է հիդրոերկրաբանությունը, հրաբխային երկրաբանությունը և ժամանակակից հեռահար հետազոտության մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի և Սիրիայի հրաբխային շրջանների ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների տարածական օրինաչափությունները, գնահատել դրանց ձևավորման համար նպաստավոր բնական պայմանները և մշակել ջրային ռեսուրսների որոնման ու գնահատման ավելի արդյունավետ գիտական մոտեցումներ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ջերմամշակմամբ ամրացվող ալյումինային համաձուլվածքների կառուցվածքի և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ձևավորման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ փայլաթիթեղի արտադրության տեխնոլոգիական փուլերի համատեքստում։ Գրքում դիտարկվում են ալյումինային համաձուլվածքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց քիմիական բաղադրության ազդեցությունը, դեֆորմացիայի և ջերմային ազդեցությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև արտադրության տարբեր փուլերում նյութի միկրոկառուցվածքի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմամշակման գործընթացներին, դրանց ռեժիմների ընտրությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ջերմային մշակումը ազդում է համաձուլվածքի ամրության, պլաստիկության, կարծրության և այլ տեխնիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է փայլաթիթեղի ստացման տեխնոլոգիական շղթան՝ ներառյալ ձուլումը, նախապատրաստական մշակումները, գլանվածքը, միջանկյալ և վերջնական ջերմամշակումները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային վիճակի և վերջնական հատկությունների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է դեֆորմացիոն և ջերմային գործընթացների ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխությունները, մասնավորապես՝ պինդ լուծույթի, դիսպերս մասնիկների, վերականգնման, վերաբյուրեղացման և այլ մետալուրգիական երևույթների դերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տեխնոլոգիական պարամետրերի և ստացվող արտադրանքի որակի միջև կապի բացահայտմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել արտադրական գործընթացի օպտիմալ ռեժիմները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել բարձր որակի, պահանջվող մեխանիկական և տեխնոլոգիական հատկություններով ալյումինե փայլաթիթեղի ստացման գործընթացի կատարելագործմանը, ինչպես նաև արտադրական կորուստների նվազեցմանը և նյութի օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը միավորում է նյութագիտության, մետալուրգիայի և արտադրական տեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես են տեխնոլոգիական գործողությունները ձևավորում վերջնական արտադրանքի կառուցվածքն ու հատկությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մետալուրգների, նյութագետների, մեքենաշինության և մետաղամշակման ոլորտների մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ինչպես նաև ալյումինային համաձուլվածքների և գլանվածքային արտադրության տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է կիսահաղորդչային պարաբոլիկ քվանտային հորերում լույսի ներքինզոնային կլանման երևույթի տեսական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են քվանտային սահմանափակման պայմաններում էլեկտրոնային վիճակների ձևավորման առանձնահատկությունները, էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը և օպտիկական անցումների մեխանիզմները։ Քննարկվում են կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում լույսի և նյութի փոխազդեցության տեսական մոդելները, կլանման սպեկտրների ձևավորման վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև արտաքին պայմանների և կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը օպտիկական հատկությունների վրա։ Ներկայացվում են քվանտային հորերի ֆիզիկական բնութագրերի հաշվարկման մեթոդներ և մոտեցումներ, որոնք կարևոր են օպտոէլեկտրոնիկայի, նանոտեխնոլոգիաների և կիսահաղորդչային սարքերի զարգացման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդչային ֆիզիկայի, քվանտային էլեկտրոնիկայի, օպտիկայի և նանոֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական և հումանիտար գիտությունների տարբեր բնագավառներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին և ուսանողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են հասարակական գիտություններին, բանասիրական գիտություններին, լեզվաբանությանը, գրականագիտությանը, պատմական գիտություններին, պատմությանը, աշխարհագրությանը, հնագիտությանը և ազգագրությանը վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ոլորտներում իրականացվող ժամանակակից հետազոտությունները, գիտական քննարկումները և տեսական զարգացումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ գիտահետազոտական, ուսումնական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական ռեսուրս է, որը նպաստում է գիտելիքների տարածմանը, միջգիտակարգային համագործակցության զարգացմանը և հասարակագիտական ու հումանիտար գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։ Հրատ.՝ Հայկական ՍՍՌ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական ռեսպուբլիկական գրադարանի տեղեկատու-մատենագիտական բաժին, Երևան, 0175, 16 էջ [src=123456789/6723] [dspace.nla.am]

Աշխարհագրություն

Այս աշխատությունը նվիրված է լեռնահանքային արտադրության ընթացքում առաջացող լցակույտերի և պոչամբարների կազմավորման, նախագծման, կառավարման և անվտանգ շահագործման գիտատեխնիկական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում հանքարդյունահանման և հանքահարստացման գործընթացների հետևանքով առաջացող թափոնների անվտանգ տեղադրման, պահպանման և վերահսկման խնդիրներն են, որոնք ունեն ինչպես արտադրական, այնպես էլ բնապահպանական և սոցիալական կարևոր նշանակություն։ Աշխատությունում ուշադրություն է դարձվում լցակույտերի և պոչամբարների ձևավորման սկզբունքներին, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկություններին, տեղանքի երկրաբանական և հիդրոերկրաբանական պայմանների գնահատմանը, ապարների ու հանքային թափոնների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հաշվառմանը և համապատասխան ինժեներական լուծումների ընտրությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կառույցների կայունության ապահովումը, քանի որ լցակույտերի կամ պոչամբարների կառուցվածքային խախտումները կարող են հանգեցնել նյութի սահքի, փլուզման, արտահոսքի կամ շրջակա տարածքների աղտոտման։ Այդ պատճառով ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր են լանջերի կայունության հաշվարկները, ջրահեռացման համակարգերի կազմակերպումը, ջրի մակարդակի և ճնշումների վերահսկումը, կառուցվածքային վիճակի մշտադիտարկումը և հնարավոր վթարային իրավիճակների կանխատեսումը։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է պոչամբարների և լցակույտերի շահագործման ընթացքում շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցություններին՝ մասնավորապես հողերի, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի, օդային միջավայրի և հարակից էկոհամակարգերի վրա ազդեցության նվազեցման միջոցառումներին։ Կարևորվում են թափոնների կառավարման արդյունավետ մեթոդները, կառույցների փուլային ձևավորումը, տեխնիկական սպասարկումը, անվտանգության ռեժիմների պահպանումը և վերահսկողության ժամանակակից համակարգերի կիրառումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև ռիսկերի գնահատման և արտակարգ իրավիճակների կառավարման մոտեցումներ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել լեռնահանքային օբյեկտների շահագործման հուսալիությունն ու անվտանգությունը։ Նման համակարգված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համատեղ դիտարկել արտադրական արդյունավետությունը, ինժեներական անվտանգությունը և շրջակա միջավայրի պահպանությունը՝ ձևավորելով լեռնահանքային թափոնների կառավարման առավել կայուն սկզբունքներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեռնային ինժեներներին, երկրաբաններին, հանքարդյունաբերության մասնագետներին, բնապահպաններին, երկրատեխնիկայի ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես լեռնահանքային արտադրության թափոնների անվտանգ կառավարման, պոչամբարների և լցակույտերի տեխնիկական հուսալիության բարձրացման ու դրանց շահագործման ընթացքում բնապահպանական ռիսկերի նվազեցման խնդիրների ուսումնասիրման տեսանկյունից։