Ավտոմոբիլային տրանսպորտի գազային արտանետումների հետազոտումը և դրանց նվազեցման միջոցների մշակումը (Երևան քաղաքի օրինակի վրա)

Գյուղատնտեսություն

Պիզենգոլց Մ.Զ.-ն գրքում ներկայացնում է գյուղատնտեսական տնտեսությունների հաշվապահական հաշվառման մոդելները՝ սկսած հիմնական միջոցների և նյութական ավանդների հաշվառումից մինչև արտադրական ծախսերի և եկամուտների վերլուծություն։ Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է գյուղատնտեսության յուրահատուկ ակտիվների (օրինակ՝ գյուղմթերքների պահեստներ, կենդանիների հաշվառում) հաշվառման առանձնահատկությունները և դրանց վարձավճարային, բաշխիչ և ֆինանսական գործառնությունների ազդեցությունը հաշվապահական հաշվառման վրա։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև գյուղատնտեսական արտադրության հաշիվների կազմմանը, գյուղատնտեսական արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկման մեթոդներին և արտադրության արդյունքի գնահատման համախմբված մոտեցումներին։ Աշխատության մեջ համարվում են նաև հարկային, ֆինանսական և հաշվապահական ստանդարտները, որոնք հատուկ են գյուղատնտեսությանը և ազդում են հաշվառման գործընթացի վրա՝ ներկայացնելով դրանց համապատասխանությունը միջազգային պահանջներին։ Գիրքը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական ուղեցույցները՝ հնարավորություն տալով տնտեսվարողներին, հաշվապահներին և մասնագետներին ճիշտ մոտեցումներ կիրառել գյուղատնտեսական հաշվապահության մեջ։ Այն հատկապես օգտակար է գյուղատնտեսության ոլորտի հաշվապահական հաշվառման և ֆինանսների մասնագետների, ինչպես նաև ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Economics in English-ը մասնագիտական անգլերենի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է տնտեսագիտություն ուսումնասիրող ուսանողների համար և նպատակ ունի զարգացնել անգլերենով տնտեսական բովանդակության ընկալման և արտահայտման կարողությունները, աշխատությունում ներկայացվում են տնտեսագիտության հիմնական հասկացությունները՝ առաջարկ և պահանջարկ, շուկայի կառուցվածքներ, գնաճ, գործազրկություն, տնտեսական աճ և միջազգային առևտուր, միաժամանակ ընդգրկվում է մասնագիտական բառապաշար, որը կիրառվում է տնտեսական վերլուծություններում և ակադեմիական գրականության մեջ, հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական տեքստերի ընթերցման, վերլուծման և մեկնաբանման հմտությունների զարգացմանը, ինչպես նաև տվյալների և գրաֆիկների նկարագրությանը անգլերեն լեզվով, աշխատությունը ներառում է գործնական վարժություններ, քննարկման թեմաներ և իրական տնտեսական իրավիճակների օրինակներ, նպատակ ունենալով պատրաստել ուսանողներին միջազգային ակադեմիական և մասնագիտական միջավայրում արդյունավետ հաղորդակցման համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է քլորոպրենի պոլիմերացման գործընթացի ուսումնասիրմանը մոնոմեր–ջուր ստատիկ հետերոգեն համակարգերում՝ առանց էմուլգատորների կիրառման։ Հետազոտության կենտրոնում պոլիմերացման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափություններն են, ռեակցիայի ընթացքի վրա համակարգի փուլային կառուցվածքի ազդեցությունը և այն պայմանները, որոնցում հնարավոր է իրականացնել պոլիմերի առաջացումը երկու փոխադարձաբար սահմանափակ խառնելիություն ունեցող միջավայրերի սահմանում կամ դրանց առանձին հատվածներում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե ինչպես է պոլիմերացման մեխանիզմը փոխվում սովորական էմուլսիոն համակարգերի համեմատությամբ, երբ բացակայում են միջփուլային մակերևույթը կայունացնող մակերևութային ակտիվ նյութերը։ Այս պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում մոնոմերի և ջրային փուլի հարաբերակցությունը, փուլերի սահմանային մակերևույթի հատկությունները, նախաձեռնման պայմանները, ջերմաստիճանը, ռեակցիայի տևողությունը և առաջացող պոլիմերային մասնիկների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քլորոպրենը դիտարկվում է որպես արդյունաբերական նշանակություն ունեցող դիենային մոնոմեր, որի պոլիմերացման արդյունքում ձևավորվող նյութերը բնութագրվում են արժեքավոր ֆիզիկական և քիմիական հատկություններով։ Այդ պատճառով դրա պոլիմերացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես բարձրամոլեկուլային միացությունների հիմնարար քիմիայի, այնպես էլ համապատասխան նյութերի ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման տեսանկյունից։ Առանց էմուլգատորի իրականացվող գործընթացը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել համակարգի վարքագիծը այնպիսի պայմաններում, երբ մակերևութային ակտիվ նյութերի ազդեցությունը բացառված է, և ավելի հստակ կարող են դրսևորվել մոնոմերի, ջրային միջավայրի, նախաձեռնող համակարգի և միջփուլային սահմանների անմիջական փոխազդեցությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հետերոգեն համակարգի կառուցվածքին։ Մոնոմերային և ջրային փուլերի միջև սահմանը կարող է կարևոր դեր կատարել պոլիմերացման սկզբնական փուլերում՝ ազդելով ակտիվ կենտրոնների առաջացման, մոնոմերի տեղափոխման և պոլիմերային մասնիկների ձևավորման վրա։ Ստատիկ պայմաններում համակարգի բաղադրիչների ինտենսիվ մեխանիկական խառնումը բացակայում է կամ նվազագույն է, ինչի շնորհիվ հնարավոր է ուսումնասիրել փուլերի բնական դասավորության և միջփուլային գործընթացների ազդեցությունը ռեակցիայի կինետիկայի վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել մեխանիկական դիսպերսմամբ պայմանավորված երևույթները հենց քիմիական և ֆիզիկաքիմիական գործընթացներից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պոլիմերացման կինետիկայի ուսումնասիրությունը։ Գնահատվում է մոնոմերի փոխարկման աստիճանի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, ռեակցիայի արագությունը և դրա կախվածությունը համակարգի հիմնական պարամետրերից։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե գործընթացի որ փուլերն են սահմանափակում ընդհանուր արագությունը և ինչ դեր ունեն նախաձեռնման, շղթայի աճի ու ավարտի ռեակցիաները։ Հետերոգեն միջավայրում կինետիկական օրինաչափությունները կարող են էապես տարբերվել համասեռ լուծույթում ընթացող պոլիմերացումից, քանի որ ակտիվ մասնիկների և մոնոմերի տեղաբաշխումը տարբեր փուլերում ստեղծում է զանգվածափոխանակության լրացուցիչ գործոններ։ Կարևորվում է նախաձեռնող համակարգի բնույթի և կոնցենտրացիայի ազդեցության գնահատումը։ Ազատ ռադիկալային պոլիմերացման դեպքում ակտիվ կենտրոնների առաջացման արագությունը կարող է որոշիչ ազդեցություն ունենալ ամբողջ գործընթացի վրա։ Հետերոգեն համակարգում կարևոր է նաև այն հարցը, թե որ փուլում են հիմնականում առաջանում ակտիվ մասնիկները և ինչպես են դրանք հասնում մոնոմերային հատվածներին։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել պոլիմերային մասնիկների առաջացման սկզբնական մեխանիզմների վերաբերյալ և պարզել, թե ինչպես են տարբեր պայմանները ազդում դրանց քանակի, չափերի ու հետագա աճի վրա։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա է ջերմաստիճանի ազդեցությունը։ Ջերմաստիճանի փոփոխությունը կարող է ազդել նախաձեռնողի քայքայման արագության, մոնոմերի ռեակցունակության, դիֆուզիոն գործընթացների և ձևավորվող մակրոմոլեկուլների կառուցվածքի վրա։ Տարբեր ջերմաստիճաններում իրականացվող փորձերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել գործընթացի կինետիկական բնութագրերը և ընտրել այնպիսի պայմաններ, որոնցում հնարավոր է ստանալ կանխատեսելի հատկություններով պոլիմերային նյութ։ Միաժամանակ չափազանց ինտենսիվ ռեակցիան կամ կողմնակի գործընթացների ակտիվացումը կարող են ազդել վերջնական նյութի կառուցվածքի և հատկությունների վրա, ուստի օպտիմալ պայմանների որոշումը դառնում է հետազոտության կարևոր խնդիր։ Մեծ նշանակություն ունի մոնոմեր–ջուր հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Փուլերի ծավալային հարաբերակցությունը որոշում է միջփուլային մակերևույթի հարաբերական նշանակությունը, մոնոմերի հասանելիությունը և պոլիմերային մասնիկների ձևավորման միջավայրը։ Ջրային փուլի քանակի փոփոխությունը կարող է ազդել ինչպես ռեակցիայի արագության, այնպես էլ ստացված դիսպերս համակարգի հատկությունների վրա։ Այս պարամետրի համակարգված փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գործընթացի այն պայմանները, որոնցում առավել հստակ արտահայտվում են միջփուլային պոլիմերացման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պոլիմերային մասնիկների առաջացման և կայունացման մեխանիզմներին։ Սովորական էմուլսիոն պոլիմերացման ժամանակ մակերևութային ակտիվ նյութերը կարևոր դեր են կատարում մասնիկների կայունացման և դրանց միաձուլման կանխարգելման գործում։ Էմուլգատորի բացակայության պայմաններում անհրաժեշտ է պարզել, թե ինչ գործոններ են ապահովում ձևավորվող մասնիկների հարաբերական կայունությունը։ Դրանց թվում կարող են նշանակություն ունենալ մասնիկների մակերևույթին առաջացող լիցքերը, նախաձեռնող համակարգից առաջացած ֆունկցիոնալ խմբերը և պոլիմերային մակերևույթի ու ջրային միջավայրի փոխազդեցությունները։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է առանց լրացուցիչ մակերևութային ակտիվ նյութերի կայուն պոլիմերային դիսպերս համակարգերի ձևավորման սկզբունքները հասկանալու համար։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև ստացված պոլիմերի մոլեկուլային և կառուցվածքային բնութագրերը։ Պոլիմերացման պայմանները կարող են ազդել մակրոմոլեկուլների մոլեկուլային զանգվածի, դրա բաշխման, շղթայի կառուցվածքի, ճյուղավորման և այլ կառուցվածքային առանձնահատկությունների վրա։ Քլորոպրենի դեպքում կարևոր են նաև մոնոմերային օղակների միացման տարբեր հնարավորությունները, որոնք կարող են պայմանավորել վերջնական նյութի ֆիզիկական և մեխանիկական հատկությունները։ Պոլիմերի կառուցվածքի և ռեակցիայի պայմանների միջև կապի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ավելի նպատակային կերպով կառավարել ստացվող նյութի հատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված պոլիմերային համակարգերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատմանը։ Մասնիկների չափերը, դրանց բաշխումը, դիսպերսիայի կայունությունը, պոլիմերի մոլեկուլային բնութագրերը և ջերմային հատկությունները կարող են օգտագործվել տարբեր պոլիմերացման պայմանների համեմատության համար։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե էմուլգատորի բացակայությունը ինչ ազդեցություն է ունենում վերջնական արտադրանքի մաքրության, կառուցվածքի և տեխնոլոգիական հատկությունների վրա։ Էմուլգատոր չպարունակող համակարգերի հնարավոր առավելություններից մեկը վերջնական նյութում մակերևութային ակտիվ նյութերի մնացորդների նվազեցումն է, ինչը որոշ կիրառությունների համար կարող է ունենալ էական նշանակություն։ Հետազոտության տեսական հատվածում կարող են քննարկվել ազատ ռադիկալային պոլիմերացման ընդհանուր մեխանիզմները՝ նախաձեռնման, շղթայի աճի, փոխանցման և ավարտի փուլերի փոխկապակցվածությամբ։ Հետերոգեն համակարգի դեպքում այդ դասական պատկերացումը լրացվում է փուլերի միջև նյութափոխանակության, դիֆուզիայի և միջփուլային մակերևույթի ազդեցությամբ։ Այս գործոնների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս մշակել գործընթացի ավելի ամբողջական կինետիկական և ֆիզիկաքիմիական պատկերացում։ Հատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե պոլիմերացման հիմնական մասը տեղի է ունենում մոնոմերային փուլում, ջրային միջավայրում ձևավորված մասնիկներում, միջփուլային սահմանում, թե միաժամանակ մի քանի տեղամասերում։ Փորձարարական տվյալների համադրումը տեսական մոդելների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող մեխանիզմների համապատասխանությունը իրական գործընթացին։ Առանձին նշանակություն ունի ստատիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը որպես մոդելային մոտեցում։ Խառնման բացակայությունը հնարավորություն է տալիս հետևել փուլային սահմանների բնական զարգացմանը և պարզել պոլիմերացման հետևանքով համակարգի կառուցվածքի աստիճանական փոփոխությունները։ Պոլիմերի առաջացման հետ մեկտեղ կարող են փոխվել փուլերի ֆիզիկական հատկությունները, միջփուլային սահմանը և մոնոմերի տեղափոխման պայմանները, ինչն իր հերթին կարող է ազդել ռեակցիայի հետագա ընթացքի վրա։ Այս փոխադարձ ազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է հետերոգեն պոլիմերացման ինքնակարգավորվող բնույթի բացահայտման համար։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է պոլիքլորոպրենային նյութերի ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հնարավորության հետ։ Էմուլգատորների օգտագործման նվազեցումը կամ դրանցից հրաժարումը կարող է որոշ դեպքերում պարզեցնել վերջնական արտադրանքի մաքրման գործընթացները և նվազեցնել օժանդակ բաղադրիչների մնացորդային պարունակությունը։ Սակայն նման տեխնոլոգիական մոտեցման կիրառելիությունը կախված է պոլիմերացման կայունությունից, փոխարկման աստիճանից, ստացված նյութի որակից և գործընթացի վերահսկելիությունից։ Այդ պատճառով հիմնարար կինետիկական ու կառուցվածքային ուսումնասիրությունները կարևոր հիմք են հնարավոր տեխնոլոգիական լուծումների գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է քլորոպրենի հետերոգեն պոլիմերացման մեխանիզմների, կինետիկայի, միջփուլային երևույթների և ստացվող պոլիմերի հատկությունների համալիր ուսումնասիրություն՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով մակերևութային ակտիվ նյութերի բացակայության պայմաններին։ Այն կարող է նպաստել պոլիմերային դիսպերս համակարգերի ձևավորման հիմնարար օրինաչափությունների ավելի խորքային ընկալմանը և պոլիմերացման գործընթացների կառավարման նոր մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պոլիմերային քիմիայի, բարձրամոլեկուլային միացությունների ֆիզիկաքիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, նյութագիտության և սինթետիկ էլաստոմերների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, տեխնոլոգների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հրաբխային մարզերում ջրաերկրաբանական շրջանացման նպատակով գեոէլեկտրական մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ որպես օրինակ դիտարկելով Սևանա լճի ջրհավաք ավազանը։ Գրքում ներկայացվում են գեոէլեկտրական հետազոտությունների տեսական հիմքերը, կիրառվող մեթոդաբանությունը և դրանց հնարավորությունները ստորերկրյա ջրերի տարածման, ջրատար հորիզոնների, երկրաբանական կառուցվածքի և հիդրոերկրաբանական պայմանների բացահայտման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է հրաբխային ապարների էլեկտրական հատկությունները, դրանց ազդեցությունը չափումների արդյունքների վրա, ինչպես նաև գնահատում է գեոֆիզիկական տվյալների դերը ջրային ռեսուրսների որոնման, գնահատման և արդյունավետ կառավարման գործընթացներում։ Աշխատությունն ընդգրկում է դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, տվյալների մեկնաբանության ժամանակակից մոտեցումներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել ջրաերկրաբանական քարտեզագրման, բնապահպանական ուսումնասիրությունների և բնական ռեսուրսների կայուն օգտագործման ծրագրերում։ Գիրքը նախատեսված է երկրաբանների, գեոֆիզիկոսների, հիդրոերկրաբանների, բնապահպանության և ջրային ռեսուրսների կառավարման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Տարրական էկոնոմետրիկա գիրքը հանդիսանում է էկոնոմետրիկայի հիմունքներին նվիրված ուսումնական աշխատություն, որը նախատեսված է առաջին հերթին տնտեսագիտության և հարակից մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Այն կառուցված է այնպես, որ ընթերցողը քայլ առ քայլ ծանոթանա էկոնոմետրիկայի հիմնական գաղափարներին՝ սկսելով տվյալների վերլուծության սկզբունքներից և հասնելով պարզ ռեգրեսիոն մոդելների կառուցման ու գնահատման մեթոդներին։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում մաթեմատիկական և վիճակագրական հիմքերի մատչելի ներկայացմանը՝ փորձելով նվազագույնի հասցնել բարդ ձևակերպումները և առավելագույնս կենտրոնանալ դրանց կիրառական նշանակության վրա։ Գրքում ներկայացված են գծային ռեգրեսիայի մոդելներ, նվազագույն քառակուսիների մեթոդը, գնահատումների հատկությունները, ինչպես նաև հիմնական վիճակագրական թեստերը, որոնք օգտագործվում են տնտեսական տվյալների վերլուծության մեջ։ Նյութը ուղեկցվում է օրինակներով և վարժություններով, որոնք նպաստում են տեսական գիտելիքների ամրապնդմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Գիրքը առանձնանում է իր պարզությամբ և ուսուցողական կառուցվածքով, ինչի շնորհիվ այն հարմար է նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր առաջին անգամ են առնչվում Էկոնոմետրիկա առարկային։