ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐ

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է արբանյակային հաղորդչի միջոցով տվյալների փոխանցման և իրական ժամանակում դրանց գրանցման համակարգի մշակմանը՝ ընդգրկելով տվյալների հավաքագրման, մշակման, պահպանման և հեռակա փոխանցման տեխնիկական ու ծրագրային լուծումները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել այնպիսի համակարգ, որը հնարավորություն կտա տարբեր սենսորներից կամ չափիչ սարքերից ստացված տվյալները հավաքագրել, անհրաժեշտության դեպքում նախնական մշակել և արբանյակային կապի միջոցով փոխանցել հեռավոր ընդունիչ կենտրոն՝ միաժամանակ ապահովելով դրանց գրանցումն ու վերահսկումը իրական ժամանակում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչները, դրանց փոխգործակցությունը և տվյալների փոխանցման ամբողջական շղթան՝ չափման պահից մինչև վերջնական ստացում և պահպանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արբանյակային կապի տեխնոլոգիաների ընտրությանը, հաղորդման հուսալիությանը, տվյալների փոխանցման արագությանը, էներգիայի սպառմանը և կապի սահմանափակ հասանելիության պայմաններում համակարգի կայուն աշխատանքին։ Կարևոր ուղղություն է իրական ժամանակում տվյալների գրանցման և պահպանման մեխանիզմների մշակումը, որը թույլ է տալիս նվազեցնել տեղեկատվության կորստի ռիսկը և ապահովել ստացված տվյալների հետագա վերլուծության հնարավորությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել ապարատային և ծրագրային բաղադրիչների նախագծում, միկրոկառավարիչների կամ ներկառուցված համակարգերի կիրառում, սենսորներից տեղեկատվության ստացում, տվյալների փաթեթավորում, հաղորդման արձանագրությունների կազմակերպում և ստացված տեղեկատվության ավտոմատ գրանցում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել համակարգի փորձարկմանը տարբեր աշխատանքային պայմաններում՝ գնահատելով դրա արագագործությունը, հուսալիությունը, տվյալների փոխանցման ճշտությունը և երկարատև ինքնավար աշխատանքի հնարավորությունը։ Նման համակարգերը կարող են կիրառվել հեռավոր և դժվարամատչելի տարածքներում շրջակա միջավայրի, եղանակային պայմանների, տեխնիկական օբյեկտների կամ այլ գործընթացների շարունակական մոնիթորինգի նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հեռակառավարվող չափումների և տվյալների հավաքագրման ժամանակակից համակարգերի զարգացմանը՝ ապահովելով օպերատիվ տեղեկատվության հասանելիություն նույնիսկ այն պայմաններում, երբ սովորական կապի ենթակառուցվածքները սահմանափակ են կամ բացակայում են։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հեռահաղորդակցության, ռադիոէլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման, ներկառուցված համակարգերի, տվյալների մշակման և հեռահար մոնիթորինգի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի գործունեության հիմնախնդիրների տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական համակարգում դրա դերի, լիազորությունների և գործունեության արդյունավետության համակողմանի վերլուծությամբ։ Աշխատանքում դատարանը դիտարկվում է որպես մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևոր միջազգային դատական մեխանիզմ, որի գործունեությունը հիմնված է Եվրոպայի մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության կոնվենցիայի դրույթների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում դատարանի իրավազորությանը, անհատական և միջպետական գանգատների քննության առանձնահատկություններին, ընդունելիության չափանիշներին և դատական որոշումների կայացման սկզբունքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա որոշումները կարևոր դեր են խաղում մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշների մեկնաբանման և անդամ պետությունների ազգային իրավական համակարգերում դրանց կիրառման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ կյանքի իրավունքի, խոշտանգումների և անմարդկային վերաբերմունքի արգելքի, արդար դատաքննության, անձնական և ընտանեկան կյանքի, արտահայտվելու ազատության, սեփականության իրավունքի և այլ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ դատական պրակտիկային։ Կիրառական վերլուծության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դատարանի վճիռների կատարման խնդիրը, ինչպես նաև ազգային դատարանների և պետական մարմինների կողմից եվրոպական չափանիշների ներպետական կիրառումը։ Ուսումնասիրվում են նաև դատարանի գործունեության արդյունավետության վրա ազդող խնդիրները՝ գործերի մեծ քանակը, դատական գործընթացների տևողությունը, ընդունելիության խիստ չափանիշները և դատական որոշումների արդյունավետ կատարման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դատարանի և ազգային իրավական համակարգերի փոխհարաբերությանը, պետությունների հայեցողության սահմաններին և եվրոպական վերահսկողության ու ազգային ինքնիշխանության միջև հավասարակշռությանը։ Հայաստանի Հանրապետության համար թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ դատարանի նախադեպային իրավունքը և նրա որոշումների կատարման գործընթացը անմիջականորեն կապված են մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային մեխանիզմների կատարելագործման հետ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համադրել մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսական հիմքերը և դատարանի իրական դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով առկա խնդիրներն ու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է փորձարարական երկարատև ճզմման համախտանիշի պայմաններում մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանիզմի պաշտպանական համակարգի այն բջիջներն են, որոնք մասնակցում են վնասված հյուսվածքների մաքրմանը, օտարածին մասնիկների հեռացմանը, բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը և իմունային պատասխանի ձևավորմանը։ Երկարատև ճզմման համախտանիշը ծանր տրավմատիկ վիճակ է, որի ժամանակ հյուսվածքների երկարատև մեխանիկական սեղմումը կարող է առաջացնել տեղային և համակարգային մի շարք խանգարումներ։ Աշխատանքում այդ գործընթացները դիտարկվում են հատկապես մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի գործունեության տեսանկյունից՝ փորձելով բացահայտել, թե ինչպես է ծանր մեխանիկական վնասվածքն ազդում այդ համակարգի բջիջների քանակական, կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վնասվածքի զարգացման տարբեր փուլերում ֆագոցիտային համակարգի արձագանքի ուսումնասիրությունը։ Հյուսվածքային վնասումը, բջիջների քայքայումը և նյութափոխանակային խանգարումները կարող են առաջացնել բորբոքային միջնորդների ակտիվացում և փոխել իմունային համակարգի բջիջների գործունեությունը։ Մոնոնուկլեար ֆագոցիտները, ներառյալ մոնոցիտներն ու մակրոֆագները, այդ գործընթացում մասնակցում են վնասված հատվածների մաքրմանը և բորբոքային պատասխանի ձևավորմանն ու հետագա կարգավորմանը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այդ բջիջների մասնակցությունը պաթոլոգիական գործընթացների զարգացման տարբեր փուլերում և գնահատել դրանց արձագանքի օրինաչափությունները։ Փորձարարական մոդելի կիրառումը հնարավորություն է տալիս վերահսկվող պայմաններում հետևել օրգանիզմում տեղի ունեցող փոփոխություններին և համեմատել տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված ցուցանիշները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել արյան և հյուսվածքների բջջային կազմի փոփոխությունները, ֆագոցիտային ակտիվության դրսևորումները, ներքին օրգանների վիճակը և բորբոքային գործընթացների հետ կապված ձևաբանական փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն օրգաններին և համակարգերին, որոնք կարող են առավել զգայուն արձագանքել ծանր տրավմային և դրա հետևանքով առաջացող համակարգային փոփոխություններին։ Հետազոտության նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ երկարատև ճզմման համախտանիշի դեպքում տեղային վնասվածքը կարող է վերածվել ամբողջ օրգանիզմն ընդգրկող բարդ պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացի։ Հյուսվածքների վնասման հետևանքով առաջացող նյութերի ներթափանցումը շրջանառություն, բորբոքային արձագանքը և օրգանների երկրորդային ախտահարումները կարող են փոխկապակցված կերպով ազդել իմունային համակարգի գործունեության վրա։ Այդ համատեքստում մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի ուսումնասիրությունը կարևոր է հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի ամբողջական ընկալման համար։ Աշխատանքում կարող են քննարկվել նաև ֆագոցիտների համակարգի և այլ պաշտպանական մեխանիզմների փոխազդեցությունները՝ ընդգծելով բնածին իմունային պատասխանի դերը ծանր վնասվածքների ժամանակ։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե որ փուլերում են առավել արտահայտված ֆագոցիտային համակարգի փոփոխությունները և ինչպես են դրանք կապված ընդհանուր պաթոլոգիական գործընթացի ընթացքի հետ։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ծանր մեխանիկական վնասվածքների ժամանակ օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքի առանձնահատկությունների բացահայտմանը և հետագա ախտորոշիչ ու բուժական մոտեցումների գիտական հիմնավորմանը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում կոմիկականի լեզվաոճական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը՝ գրական ստեղծագործությունների լեզվանյութի հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն լեզվական, ոճական և գեղարվեստական միջոցները, որոնց օգնությամբ ստեղծվում է հումորային և կոմիկական ազդեցություն, ինչպես նաև պարզել դրանց գործառույթներն ու կիրառման առանձնահատկությունները տարբեր գրական համատեքստերում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել բառապաշարային, շարահյուսական, հնչյունական, իմաստային և արտահայտչական տարբեր միջոցներ, այդ թվում՝ բառախաղը, հեգնանքը, հակադրությունը, չափազանցությունը, երկիմաստությունը, անսպասելի լեզվական համադրությունները և խոսքային բնութագրումների այլ ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարների խոսքի, երկխոսությունների, հեղինակային խոսքի և իրավիճակային համատեքստի դերին՝ կոմիկական էֆեկտի ստեղծման գործում։ Աշխատության մեջ տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների լեզվական նյութի համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես ընդհանուր օրինաչափություններ, այնպես էլ անհատական ոճական առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ կոմիկականը գրական տեքստում կարող է ծառայել ոչ միայն զվարճանքի, այլև սոցիալական երևույթների, մարդկային վարքի, հասարակական հարաբերությունների և կերպարների հոգեբանական առանձնահատկությունների բացահայտման միջոց։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անգլերեն լեզվի և գրականության մասնագետներին, լեզվաբաններին, ոճաբաններին, գրականագետներին, թարգմանիչներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ անգլալեզու գեղարվեստական խոսքի ոճական առանձնահատկությունները և հումորի լեզվական մեխանիզմներն ուսումնասիրելու համար։

Ինֆորմատիկա

Այս աշխատությունը վերաբերում է անլար սենսորային ցանցերում (Wireless Sensor Networks) ծածկույթի և կապակցվածության ցանկալի մակարդակի ապահովման համար օպտիմալ արձանագրությունների մշակմանը՝ համատեղելով ցանցային տեսության, օպտիմիզացիայի և էներգաարդյունավետ հաշվարկների մոտեցումները։ Այն ուսումնասիրում է այն հիմնարար խնդիրը, թե ինչպես կարելի է ապահովել տարածքի բավարար մոնիթորինգ (coverage) և միևնույն ժամանակ պահպանել ցանցի հանգույցների հուսալի հաղորդակցական կապը (connectivity)՝ նվազագույն էներգիայի ծախսով և առավելագույն շահագործման տևողությամբ։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են սենսորային հանգույցների տեղաբաշխման, ակտիվ/քնած ռեժիմների կառավարման, տվյալների փոխանցման և երթուղավորման մեխանիզմների տարբեր մոդելներ, որոնք ուղղված են ցանցի ընդհանուր արդյունավետության բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգիայի սպառման նվազեցմանը, քանի որ սենսորային ցանցերում հանգույցների մարտկոցային սահմանափակ ռեսուրսները վճռորոշ գործոն են համակարգի երկարաժամկետ աշխատանքի համար։ Բացի այդ, ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելներ և օպտիմիզացիոն ալգորիթմներ, որոնք թույլ են տալիս հավասարակշռել ծածկույթի և կապակցվածության միջև առկա հակասական պահանջները՝ հաճախ կիրառելով գրաֆների տեսություն, կլաստերավորման մեթոդներ և էվրիստիկ մոտեցումներ։ Ուսումնասիրվում են նաև դինամիկ միջավայրերում ցանցի հարմարվողականության խնդիրները, որտեղ հանգույցների խափանումները կամ տեղաշարժերը կարող են ազդել ընդհանուր կառուցվածքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի իրերի ինտերնետի (IoT), խելացի միջավայրերի, արդյունաբերական մոնիթորինգի և անվտանգության համակարգերի զարգացման համար, քանի որ առաջարկվող մեթոդները թույլ են տալիս ստեղծել ավելի կայուն, էներգաարդյունավետ և ինքնակազմակերպվող ցանցային համակարգեր։