Կոլեկտիվ և պատմական հիշողությունը հայոց ինքնության համատեքստում (ըստ XX դարի պատմա-ազգագրական նյութերի)

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից երկրաքաղաքական տեսությունների և դրանց կիրառելիության ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության գեոստրատեգիական դիրքավորման համատեքստում։ Գրքում ներկայացվում են դասական և արդի գեոպոլիտիկական դպրոցների հիմնական մոտեցումները՝ ուժի բալանսի, տարածաշրջանային համակարգերի, հաղորդակցային միջանցքների և անվտանգության դիլեմաների տեսությունները։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են գլոբալ և տարածաշրջանային գործընթացները՝ մեծ տերությունների մրցակցությունը, էներգետիկ և տրանսպորտային ուղիների վերահսկումը, ինչպես նաև հարևան պետությունների ռազմավարությունները, ազդում Հայաստանի արտաքին քաղաքական և անվտանգային միջավայրի վրա։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի գեոստրատեգիական գերակայություններին՝ անվտանգության ապահովում, տարածաշրջանային ինտեգրում, տնտեսական կապերի դիվերսիֆիկացում և հաղորդակցային ենթակառուցվածքների զարգացում։ Ներկայացվում են նաև ռիսկերի գնահատման մոտեցումներ և ռազմավարական որոշումների ընդունման մոդելներ՝ ուղղված պետության դիմակայունության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների և ռազմավարական պլանավորման փորձագետների համար՝ նպաստելով Հայաստանի արտաքին և անվտանգային քաղաքականության ավելի համակարգված և տեսականորեն հիմնավորված ընկալմանը։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է առևտրային բանկերի ակտիվների և պարտավորությունների գնահատման մեթոդաբանական ու կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում բանկի ֆինանսական վիճակի իրական և համադրելի պատկերի ձևավորման համար ակտիվների ու պասիվների արժեքային գնահատման նշանակությունն է, ինչպես նաև գնահատման մոտեցումների կատարելագործման հնարավորությունները։ Ակտիվների շրջանակում դիտարկվում են բանկի ֆինանսական ռեսուրսների տեղաբաշխման հիմնական ուղղությունները՝ վարկային ներդրումները, արժեթղթերը, դրամական միջոցները և այլ ֆինանսական պահանջները, իսկ պասիվների ուսումնասիրությունը ներառում է ներգրավված միջոցները, ավանդները, փոխառությունները և բանկի ֆինանսավորման այլ աղբյուրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ակտիվների որակի գնահատմանը, քանի որ դրանց եկամտաբերությունը, իրացվելիությունը և ռիսկայնությունը անմիջականորեն կապված են բանկի ֆինանսական կայունության հետ։ Քննվում են վարկային պորտֆելի գնահատման, հնարավոր կորուստների ճանաչման, ֆինանսական գործիքների արժեքի որոշման և հաշվապահական տեղեկատվության արժանահավատության խնդիրները։ Պասիվների գնահատման տեսանկյունից ուսումնասիրվում են ներգրավված ռեսուրսների կառուցվածքը, դրանց ժամկետայնությունը, արժեքը և բանկի ֆինանսավորման կայունության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ակտիվների և պարտավորությունների ժամկետային ու արժութային կառուցվածքների համապատասխանեցմանը, քանի որ դրանց միջև անհավասարակշռությունը կարող է առաջացնել իրացվելիության, տոկոսադրույքային և արժութային ռիսկեր։ Հետազոտվում է նաև ակտիվների և պասիվների կառավարման կապը բանկի եկամտաբերության, կապիտալի բավարարության և ընդհանուր ռիսկային դիրքի հետ։ Գնահատման մեթոդների կատարելագործումը դիտարկվում է հաշվապահական հաշվառման, ֆինանսական վերլուծության և ռիսկերի կառավարման փոխկապակցվածության շրջանակում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվությունների տեղեկատվական նշանակությանը և գնահատման միասնական ու հիմնավորված սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտությանը՝ բանկերի ֆինանսական ցուցանիշների համադրելիությունն ապահովելու համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային բանկային և հաշվապահական մոտեցումների կիրառելիությանը ազգային ֆինանսական համակարգում՝ հաշվի առնելով տեղական շուկայի առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է բանկային գործի, ֆինանսական հաշվառման, ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման ու ֆինանսական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել գնահատման համակարգի բարելավման ուղղությունները և նպաստել առևտրային բանկերի ֆինանսական կառավարման արդյունավետության ու կայունության բարձրացմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է խորը այրվածքային վերքերի բուժման ժամանակակից կենսատեխնոլոգիական մոտեցումների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով հյուսվածքների վերականգնման և վերքի ապաքինման գործընթացների բարելավման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, որ խորը այրվածքները ուղեկցվում են մաշկի և ենթակա հյուսվածքների ծանր վնասմամբ, երկարատև ապաքինմամբ և տարբեր բարդությունների առաջացման բարձր ռիսկով, ինչի պատճառով դրանց բուժումը պահանջում է բազմակողմանի և գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումներ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են կենսաբանական համակարգերի և կենսատեխնոլոգիական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ վնասված հյուսվածքների վերականգնման գործընթացը խթանելու և բուժման արդյունքները բարելավելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերքի ապաքինման հիմնական փուլերին՝ բորբոքային արձագանքին, նոր հյուսվածքի ձևավորմանը, անոթավորման գործընթացներին, էպիթելացմանը և հյուսվածքի վերակազմավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կենսաբանական ակտիվ նյութերի, բջջային տեխնոլոգիաների, կենսանյութերի և հյուսվածքային ինժեներիայի հնարավորությունների ուսումնասիրությունը՝ որպես վնասված մաշկի վերականգնմանն ուղղված լրացուցիչ կամ այլընտրանքային միջոցներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև վերքերի համար նախատեսված կենսահամատեղելի ծածկույթների և կառուցվածքների կիրառմանը, որոնք կարող են պաշտպանել վնասված մակերեսը, պահպանել համապատասխան խոնավ միջավայր և նպաստել վերականգնողական գործընթացների կազմակերպմանը։ Կարևորվում է նաև մանրէաբանական վարակների կանխարգելման և վերահսկման խնդիրը, քանի որ խորը այրվածքային վերքերի դեպքում վարակային բարդությունները կարող են էապես խոչընդոտել հյուսվածքների ապաքինմանը։ Հետազոտության շրջանակում կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները դիտարկվում են դասական վիրաբուժական և վերականգնողական մեթոդների հետ փոխկապակցված՝ ավելի արդյունավետ բուժական ռազմավարությունների ձևավորման նպատակով։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել այրվածքային վերքերի ապաքինման կենսաբանական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր բուժական տեխնոլոգիաների մշակմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև հյուսվածքային ինժեներիայի և վերականգնողական բժշկության զարգացման համար, քանի որ խորը հյուսվածքային վնասվածքների բուժումը պահանջում է կենսաբանական գործընթացների նպատակային կառավարում և նոր վերականգնողական նյութերի ու մեթոդների մշակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել այրվածքաբաններին, վիրաբույժներին, վերականգնողական բժշկության մասնագետներին, կենսատեխնոլոգներին, բջջային և հյուսվածքային ինժեներիայի հետազոտողներին, կենսաքիմիկոսներին, ինչպես նաև բժշկական և կենսաբանական գիտությունների համապատասխան ուղղությունների ուսանողներին ու դասախոսներին։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հորթերի բրոնխոպնևմոնիայի ժամանակ լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակում առաջացող փոփոխությունների ուսումնասիրությանը և հիվանդության ընթացքում այդ խանգարումների կարգավորմանն ուղղված բուժական մոտեցումների գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում բրոնխոպնևմոնիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես շնչառական համակարգի ախտահարում, այլև որպես ամբողջ օրգանիզմի նյութափոխանակային և ֆունկցիոնալ հավասարակշռության վրա ազդող հիվանդագին գործընթաց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լյարդի մասնակցությանը սպիտակուցային, ածխաջրային, ճարպային և այլ նյութափոխանակային գործընթացներին, ինչպես նաև օրգանիզմում առաջացող նյութերի փոխակերպման ու վնասազերծման մեխանիզմներին։ Քննվում է, թե շնչառական համակարգի բորբոքային ախտահարումը, թթվածնային ապահովման փոփոխությունները և ընդհանուր բորբոքային արձագանքը ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ լյարդի ֆունկցիոնալ ակտիվության վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել արյան կենսաքիմիական ցուցանիշները և լյարդի գործունեությունը բնութագրող այլ չափորոշիչներ՝ հիվանդ կենդանիների օրգանիզմում նյութափոխանակային փոփոխությունների բնույթը պարզելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հիվանդության տարբեր փուլերում այդ ցուցանիշների փոփոխություններին և դրանց կապին կլինիկական ընթացքի հետ։ Կարևորվում է առողջ և հիվանդ կենդանիների տվյալների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել բրոնխոպնևմոնիայի հետ կապված առավել բնորոշ ֆունկցիոնալ շեղումները։ Հետազոտության երկրորդ կարևոր ուղղությունը վերաբերում է բուժական միջամտությունների ազդեցության գնահատմանը՝ պարզելու համար, թե լյարդի խանգարված գործառույթների կարգավորմանն ուղղված մոտեցումները որքանով կարող են նպաստել կենդանու ընդհանուր վիճակի և նյութափոխանակային հավասարակշռության վերականգնմանը։ Բուժման արդյունավետությունը կարող է դիտարկվել կլինիկական ախտանշանների փոփոխության և լաբորատոր ցուցանիշների համադրման միջոցով՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական գնահատել օրգանիզմի արձագանքը։ Նման մոտեցումը կարևոր է այն պատճառով, որ շնչառական հիվանդությունների դեպքում միայն տեղային ախտահարումների գնահատումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլում է կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակը։ Լյարդի ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդության ախտածագման մեխանիզմների առավել խոր ընկալմանը և համալիր անասնաբուժական բուժման սկզբունքների գիտական հիմնավորմանը։ Աշխատանքը կարող է ունենալ կիրառական նշանակություն հորթերի հիվանդությունների ախտորոշման, կլինիկական ընթացքի գնահատման և բուժման արդյունավետության վերահսկման համար, ինչպես նաև հետաքրքրություն ներկայացնել անասնաբուժության, կենդանիների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և անասնաբուժական ներքին հիվանդությունների ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի անկախության առաջին երկու տասնամյակներին ձևավորված և զարգացած հայ դրամատուրգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հասարակական, մշակութային և գեղագիտական փոփոխությունների ազդեցությունը դրամատիկական ստեղծագործության թեմատիկայի, ժանրային համակարգի, կերպարաստեղծման, բախման կառուցվածքի և բեմական մտածողության վրա։ Քննության առարկա են դառնում այն հիմնական միտումները, որոնց միջոցով դրամատուրգիան արձագանքում է խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո ստեղծված նոր իրականությանը, արժեքային համակարգերի փոփոխությանը, հասարակական հարաբերությունների վերակազմավորմանը, անհատի ինքնության որոնումներին և ժամանակակից մարդու հոգեբանական ու բարոյական խնդիրներին։ Գրական գործընթացը դիտարկվում է պատմամշակութային լայն համատեքստում, քանի որ անկախության շրջանի հասարակական փոփոխությունները էականորեն փոխում են ոչ միայն ստեղծագործությունների թեմատիկ շրջանակը, այլև հեղինակ–հասարակություն, գրականություն–թատրոն և անհատ–իրականություն հարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անցումային շրջանի մարդու կերպարին։ Դրամատիկական ստեղծագործություններում անհատը հաճախ հայտնվում է նախկին արժեքային համակարգի և նոր իրականության միջև՝ փորձելով վերաիմաստավորել իր տեղը հասարակության մեջ։ Կերպարների ներքին հակասությունները, սոցիալական անորոշությունը, միայնությունը, օտարացումը, փոխհարաբերությունների ճգնաժամը և բարոյական ընտրության խնդիրները կարող են դառնալ դրամատիկական բախման հիմնական աղբյուրներ։ Այս պայմաններում արտաքին իրադարձությունը հաճախ զուգակցվում է ներքին հոգեբանական բախման հետ, իսկ հերոսի անձնական պատմությունը ձեռք է բերում ավելի լայն հասարակական նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արժեքային փոփոխությունների արտացոլումը։ Հասարակական կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է վերափոխել աշխատանքի, ընտանիքի, սոցիալական հաջողության, պատասխանատվության, հայրենիքի, անձնական ազատության և մարդկային հարաբերությունների մասին պատկերացումները։ Դրամատուրգիան հնարավորություն է տալիս այդ փոփոխությունները ներկայացնել ոչ թե վերացական դատողությունների, այլ կոնկրետ կերպարների ընտրությունների և հարաբերությունների միջոցով։ Բեմական բախումը դառնում է տարբեր արժեքային դիրքորոշումների հանդիպման տարածք, որտեղ հեղինակն ուսումնասիրում է ոչ միայն դրանց հակադրությունը, այլև մարդու՝ փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու դժվարությունները։ Առանձին ուղղություն է ազգային և անհատական ինքնության խնդիրը։ Անկախ պետականության պայմաններում ազգային պատմության, մշակութային հիշողության և ժամանակակից ինքնագիտակցության հարցերը ստանում են նոր մեկնաբանություններ։ Դրամատիկական ստեղծագործությունը կարող է դիմել պատմական թեմաներին՝ դրանք ժամանակակից մարդու փորձառության հետ կապելու նպատակով։ Պատմական կերպարները և իրադարձությունները այս դեպքում կարող են ծառայել ոչ միայն անցյալի վերարտադրությանը, այլև ներկայի արժեքային հարցադրումների քննարկմանը։ Այսպիսով պատմական նյութը վերածվում է մշակութային հիշողության և արդիականության երկխոսության միջոցի։ Կարևորվում է սոցիալական թեմատիկայի զարգացումը։ Տնտեսական դժվարությունները, հասարակական շերտավորումը, արտագաղթը, աշխատանքի և սոցիալական դիրքի փոփոխությունները, ընտանեկան հարաբերությունների վերափոխումը և առօրյա անորոշությունը կարող են ներթափանցել դրամատիկական ստեղծագործության մեջ՝ ձևավորելով նոր բախումներ ու կերպարային տիպեր։ Սոցիալական խնդիրը հաճախ ներկայացվում է անհատի առօրյա փորձառության միջոցով, ինչի շնորհիվ լայն հասարակական երևույթը ձեռք է բերում անձնական և հոգեբանական չափում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտագաղթի և հեռացման թեմային։ Ընտանիքի անդամների բաժանումը, հայրենի տարածքի և նոր միջավայրի միջև ընտրությունը, հեռացած և մնացած մարդկանց հարաբերությունները կարող են դառնալ ժամանակաշրջանի դրամատուրգիական մտածողության կարևոր բաղադրիչներ։ Այս թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ պատկանելության, հիշողության, տան, մշակութային ինքնության և մարդկային կապերի պահպանման խնդիրներին։ Դրամատիկական երկխոսության մեջ նման հակասությունները կարող են արտահայտվել տարբեր սերունդների և տարբեր կենսափորձ ունեցող կերպարների դիրքորոշումների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընտանիքի թեման։ Հասարակական մեծ փոփոխությունները դրամատուրգիայում հաճախ արտացոլվում են ընտանեկան փոքր միջավայրում։ Ծնող–զավակ, ամուսիններ, տարբեր սերունդներ և հարազատներ հարաբերությունները հնարավորություն են տալիս ցույց տալ արժեքային հակասությունները առավել անմիջական ձևով։ Ընտանիքը կարող է հանդես գալ որպես հասարակության փոքր մոդել, որտեղ արտաքին փոփոխությունները վերածվում են անձնական ընտրությունների, փոխադարձ անհասկացողության կամ հարաբերությունների վերաիմաստավորման։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սերունդների բախմանը։ Ավագ սերունդը կարող է պահպանել նախկին հասարակական համակարգում ձևավորված պատկերացումները, մինչդեռ երիտասարդ կերպարները գործում են նոր պայմաններում և ունեն այլ սպասումներ։ Այս տարբերությունը ստեղծում է ոչ միայն կենցաղային, այլև աշխարհայացքային հակադրություն։ Սերունդների հարաբերությունների միջոցով դրամատուրգիան հնարավորություն է ստանում ուսումնասիրելու պատմական հիշողության փոխանցումը, անցյալի գնահատումը և ապագայի նկատմամբ տարբեր պատկերացումները։ Կարևոր ուղղություն է մարդու օտարման խնդիրը։ Ժամանակակից դրամատիկական հերոսը կարող է իրեն օտարված զգալ հասարակությունից, ընտանիքից, աշխատանքային միջավայրից կամ նույնիսկ սեփական անցյալից։ Այդ վիճակը հաճախ արտահայտվում է ոչ միայն գործողությունների, այլև խոսքի կառուցվածքի միջոցով։ Կիսատ երկխոսությունները, լռությունները, միմյանց չլսող կերպարների խոսակցությունները և հաղորդակցության խզումները կարող են դառնալ հոգեբանական օտարման գեղարվեստական արտահայտություններ։ Այս տեսանկյունից դրամատիկական խոսքը ձեռք է բերում ինքնուրույն կառուցվածքային նշանակություն։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երկխոսության փոփոխությունը։ Ավանդական դրամատիկական կառուցվածքում երկխոսությունը հիմնականում ծառայում է գործողության զարգացմանը և բախման բացահայտմանը, մինչդեռ ժամանակակից ստեղծագործություններում այն կարող է լինել մասնատված, ենթատեքստային և բազմիմաստ։ Կերպարի ասածի և իրական մտադրության միջև տարբերությունը ստեղծում է ենթատեքստ, իսկ լռությունը երբեմն դառնում է նույնքան նշանակալի, որքան արտասանված խոսքը։ Նման կառուցվածքը պահանջում է ընթերցողի և բեմադրողի ակտիվ մեկնաբանություն։ Կարևորվում է մենախոսության դերը։ Ներքին հակասություններով բնութագրվող կերպարի համար մենախոսությունը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու այն, ինչը չի կարող հաղորդվել մյուս կերպարների հետ անմիջական հարաբերության մեջ։ Ժամանակակից դրամատուրգիայում մենախոսությունը կարող է դուրս գալ ավանդական ձևից՝ միավորվելով հիշողության, ներքին խոսքի կամ տարբեր ժամանակային շերտերի հետ։ Դրա միջոցով դրամատիկական գործողությունը տեղափոխվում է նաև հերոսի ներաշխարհ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատիկական բախման կառուցվածքային փոփոխություններին։ Բախումը միշտ չէ, որ կառուցվում է երկու հստակ հակադիր ուժերի միջև։ Այն կարող է տարածվել տարբեր հարաբերությունների վրա կամ տեղափոխվել հերոսի ներքին աշխարհ։ Որոշ ստեղծագործություններում արտաքին գործողությունը նվազագույնի է հասցվում, իսկ լարվածությունը ստեղծվում է հոգեբանական սպասման, չարտահայտված հակասության կամ անցյալի իրադարձության ազդեցությամբ։ Այս երևույթը կապված է ժամանակակից դրամատուրգիայի այն միտումների հետ, որոնցում սյուժետային զարգացումը կարող է զիջել իրավիճակի, հոգեբանական վիճակի և լեզվական կառուցվածքի նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է ժանրային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Դասական ողբերգության և կատակերգության կողքին ժամանակակից ստեղծագործություններում հնարավոր են տրագիկոմիկական, աբսուրդային, հոգեբանական, սոցիալական, պատմական և այլ տարրերի համադրություններ։ Ժանրային սահմանների շարժունությունը հնարավորություն է տալիս նույն ստեղծագործության մեջ համատեղել ծիծաղելին և ցավալին, առօրյան և խորհրդանշականը, իրականն ու պայմանականը։ Այսպիսի համադրությունները կարող են արտահայտել ժամանակակից իրականության հակասական բնույթը։ Առանձին նշանակություն ունի տրագիկոմիկական մտածողությունը։ Դրամատիկական իրավիճակը կարող է միաժամանակ ունենալ ողբերգական և ծիծաղելի կողմեր, իսկ հումորը՝ հանդես գալ որպես սոցիալական և հոգեբանական խնդիրների բացահայտման միջոց։ Հեգնանքը և ինքնահեգնանքը հնարավորություն են տալիս հեղինակին պահպանել քննադատական հեռավորություն իրադարձությունների նկատմամբ՝ առանց կերպարների ապրումները պարզունակ գնահատականների վերածելու։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աբսուրդի գեղարվեստական տարրերի կիրառումը։ Հաղորդակցության խզումը, կրկնվող գործողությունները, անհասկանալի իրավիճակները և տրամաբանական կապերի դիտավորյալ թուլացումը կարող են արտահայտել մարդու անկայունության և իրականության նկատմամբ օտարման զգացումը։ Այսպիսի միջոցները չեն սահմանափակվում միայն ձևական փորձարարությամբ, այլ կարող են ծառայել հասարակական և գոյաբանական խնդիրների ներկայացմանը։ Առանձին ուղղություն է պայմանականության և խորհրդանշականության զարգացումը։ Բեմական տարածքը միշտ չէ, որ կառուցվում է իրական միջավայրի մանրամասն վերարտադրության սկզբունքով։ Այն կարող է դառնալ խորհրդանշական տարածություն, որտեղ առարկաները, լուսավորությունը, ձայնը կամ գործողության կրկնվող տարրերը ձեռք են բերում լրացուցիչ իմաստ։ Դրամատուրգիական տեքստում նման պայմանականությունը ընդլայնում է բեմադրական մեկնաբանության հնարավորությունները և ուժեղացնում ռեժիսորի ստեղծագործական դերը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատիկական ժամանակի և տարածության կազմակերպումը։ Ժամանակակից պիեսներում ժամանակը կարող է զարգանալ ոչ գծային ձևով՝ միավորելով ներկան, հիշողությունը և անցյալի վերապրումը։ Տարբեր ժամանակային շերտերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, թե անցյալը ինչպես է շարունակում գործել հերոսի ներկայի մեջ։ Տարածությունը նույնպես կարող է կորցնել միայն ֆիզիկական վայրի նշանակությունը և վերածվել հոգեբանական կամ խորհրդանշական միջավայրի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական հիշողության գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը։ Հեղինակները կարող են դիմել ազգային պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններին՝ ներկայի հետ երկխոսություն ստեղծելու համար։ Պատմական թեման այս դեպքում հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել իշխանության, պատասխանատվության, անձնական ընտրության, ազգային հիշողության և հասարակության ինքնընկալման հարցերը։ Կարևոր է տարբերակել պատմագիտական վերականգնումը և գեղարվեստական մեկնաբանությունը, քանի որ դրամատուրգիական ստեղծագործության նպատակը պատմական փաստերի պարզապես վերարտադրումը չէ, այլ դրանց միջոցով գեղարվեստական խնդիրների ձևակերպումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատերազմի և դրա հասարակական հետևանքների թեմատիկ ներկայությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմական փորձառությունը կարող է դրամատիկական ստեղծագործություններում արտահայտվել ոչ միայն անմիջական իրադարձությունների պատկերմամբ, այլև մարդկանց հիշողությունների, կորուստների, ընտանիքների փոփոխված հարաբերությունների և հետպատերազմյան իրականության միջոցով։ Այս մոտեցմամբ հասարակական մեծ իրադարձությունը ներկայացվում է անհատի կենսափորձի տեսանկյունից՝ առանց դրամատուրգիական նյութը միայն փաստագրական պատմության վերածելու։ Առանձին ուղղություն է քաղաքային կյանքի արտացոլումը։ Փոփոխվող քաղաքային միջավայրը, նոր սոցիալական հարաբերությունները, առօրյա լեզուն և հասարակական վարքի նոր ձևերը կարող են դառնալ դրամատիկական նյութ։ Քաղաքը երբեմն հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողության վայր, այլև որպես կերպարների հոգեբանական վիճակի և հասարակական փոփոխությունների արտահայտիչ միջավայր։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում ժամանակակից խոսակցական լեզվի ներթափանցումը դրամատիկական տեքստ։ Կարևորվում է լեզվաոճական նորարարությունների ուսումնասիրությունը։ Կերպարների խոսքում կարող են համադրվել գրական լեզուն, խոսակցական բառապաշարը, տարբեր սոցիալական շերտերին բնորոշ արտահայտությունները և մասնագիտական լեզվական տարրերը։ Այս բազմաձայնությունը նպաստում է կերպարների անհատականացմանը և ժամանակաշրջանի լեզվական միջավայրի արտացոլմանը։ Միաժամանակ լեզուն կարող է դառնալ ինքնուրույն գեղարվեստական խնդիր, երբ հեղինակն օգտագործում է բառախաղ, կրկնություն, լռություն կամ խոսքային անհամապատասխանություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կերպարաստեղծման նոր սկզբունքներին։ Ժամանակակից դրամատիկական կերպարը հաճախ չի բաժանվում միանշանակ դրական և բացասական տիպերի։ Նրա վարքը կարող է լինել հակասական, իսկ ընտրությունների պատճառները՝ բազմաշերտ։ Նման կերպարային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հեղինակին խուսափել պատրաստի բարոյական եզրակացություններից և հանդիսատեսին կամ ընթերցողին ներգրավել իրավիճակի մեկնաբանման մեջ։ Կարևոր ուղղություն է կանանց կերպարների և ընտանիքում ու հասարակության մեջ նրանց փոփոխվող դերերի ուսումնասիրությունը։ Նոր հասարակական հարաբերությունների պայմաններում կնոջ ինքնուրույնության, մասնագիտական գործունեության, ընտանեկան պատասխանատվության և անձնական ընտրության խնդիրները կարող են նոր ձևով արտահայտվել դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Այս կերպարների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հասարակական փոփոխությունների ազդեցությունը ոչ միայն ընդհանուր գաղափարների, այլև առօրյա հարաբերությունների մակարդակում։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երիտասարդության կերպարը։ Երիտասարդ հերոսների միջոցով հաճախ ներկայացվում են ապագայի որոնման, կրթության, աշխատանքի, արտագաղթի, ինքնահաստատման և ավագ սերնդի հետ հարաբերությունների խնդիրները։ Նրանց ընտրությունները կարող են արտահայտել անցումային հասարակության հնարավորությունների և սահմանափակումների հակասությունը։ Այս տեսանկյունից երիտասարդ կերպարը դառնում է ժամանակաշրջանի փոփոխությունների նկատմամբ առավել զգայուն գեղարվեստական տիպերից մեկը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատուրգիական տեքստի և բեմադրության հարաբերությունը։ Պիեսը միաժամանակ գրական ստեղծագործություն և թատերական ներկայացման հիմք է, ուստի դրա ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել բեմական իրացման հնարավորությունները։ Հեղինակի ռեմարկները, գործողության տարածքը, կերպարների շարժումները, լռությունները և երկխոսության ռիթմը կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանվել բեմադրության ընթացքում։ Ռեժիսորական ընթերցումը կարող է ընդգծել տեքստի այն շերտերը, որոնք միայն գրական վերլուծության դեպքում ամբողջությամբ տեսանելի չեն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգի և թատրոնի համագործակցության խնդրին։ Ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացումը կախված է ոչ միայն նոր տեքստերի ստեղծումից, այլև դրանց բեմական կյանքից։ Պիեսի հրապարակումը դեռևս չի նշանակում դրա ընդգրկում ակտիվ թատերական գործընթացում։ Հետևաբար ուսումնասիրվում են նաև նոր ստեղծագործությունների բեմադրման, թատրոնների խաղացանկում ժամանակակից հեղինակների ներկայության և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հանդիսատեսի գործոնը։ Ժամանակակից թատրոնի պայմաններում դրամատուրգը կարող է հրաժարվել պատրաստի պատասխաններ առաջարկելուց և կառուցել այնպիսի իրավիճակներ, որոնք հանդիսատեսին ստիպում են ինքնուրույն գնահատել կերպարների վարքն ու բախումը։ Բաց ավարտը, բազմիմաստ խորհրդանիշները և հակասական կերպարները մեծացնում են հանդիսատեսի մեկնաբանական մասնակցությունը։ Այսպիսով ներկայացումը դառնում է ոչ միայն պատմության դիտում, այլև իմաստավորման գործընթաց։ Առանձին ուղղություն է դասական գրական և դրամատուրգիական ավանդույթի հետ հարաբերությունը։ Նոր շրջանի հեղինակները կարող են շարունակել նախորդ հայ դրամատուրգիայի թեմատիկ և ժանրային ավանդույթները կամ գիտակցաբար վերափոխել դրանք։ Դասական սյուժեների, կերպարների և մշակութային խորհրդանիշների նոր մեկնաբանությունները ստեղծում են անցյալի և ներկայի երկխոսություն։ Ավանդույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե որ տարրերն են պահպանվում, որոնք են փոփոխվում և ինչ նոր գեղագիտական սկզբունքներ են առաջանում։ Կարևորվում է նաև համաշխարհային դրամատուրգիական գործընթացների ազդեցությունը։ Ժանրային խառնուրդը, աբսուրդային տարրերը, ոչ գծային կառուցվածքը, մետաթատերական միջոցները և պայմանական բեմական տարածությունը ժամանակակից թատրոնի լայն տարածում ունեցող գեղարվեստական հնարավորություններից են։ Հայ հեղինակների ստեղծագործություններում դրանց յուրացումը կարող է տեղի ունենալ ազգային գրական ավանդույթի և տեղական հասարակական փորձառության հետ համադրությամբ։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս արդի հայ դրամատուրգիան դիտարկել ինչպես ազգային գրական գործընթացի, այնպես էլ ավելի լայն թատերական զարգացումների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգիական ստեղծագործությունների հրատարակման և տարածման խնդիրներին։ Պիեսը հաճախ ունի ավելի սահմանափակ ընթերցողական շրջանառություն, քան արձակ կամ բանաստեղծական ստեղծագործությունը, իսկ դրա ամբողջական մշակութային կյանքը մեծապես կապված է բեմադրության հետ։ Այդ պատճառով ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացման համար կարևոր են գրական մամուլը, ժողովածուները, մրցույթները, թատերական նախաձեռնությունները և հեղինակների ու բեմադրիչների համագործակցությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել նաև գրական քննադատության և թատերական արձագանքի առանձնահատկությունները։ Քննադատական հոդվածները, ներկայացումների վերաբերյալ հրապարակումները և գրականագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանում ստեղծագործությունների ընդունելության պատկերը։ Դրանք օգնում են հասկանալ, թե ժամանակակիցների կողմից որ խնդիրներն են ընկալվել որպես առավել կարևոր և ինչպես են փոփոխվել դրամատուրգիայի գնահատման չափանիշները։ Մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել պատմագրական, համեմատական, տեքստաբանական, կառուցվածքային, ժանրաբանական և մեկնաբանական մոտեցումները։ Առանձին ստեղծագործությունների մանրամասն վերլուծությունը կարող է զուգակցվել ամբողջ ժամանակաշրջանի ընդհանուր միտումների բացահայտման հետ։ Թեմատիկ, կերպարային և լեզվաոճական առանձնահատկությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների մեջ առանձնացնել ինչպես ընդհանուր օրինաչափությունները, այնպես էլ անհատական գեղարվեստական լուծումները։ Ժամանակագրական մոտեցումը, իր հերթին, թույլ է տալիս դիտարկել դրամատուրգիական գործընթացի փոփոխությունները ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի տարբեր փուլերում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անկախության շրջանի հայ գրականության կարևոր ոլորտներից մեկի համակարգված ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։ Դրամատուրգիայի քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն մասին, թե հասարակական մեծ փոփոխությունները ինչպես են արտահայտվում գրական ձևերի, կերպարների, լեզվի և բեմական մտածողության մեջ։ Միաժամանակ դրամատիկական ստեղծագործությունները արժեքավոր նյութ են ժամանակաշրջանի մշակութային ինքնագիտակցության, սոցիալական տրամադրությունների և մարդու ներաշխարհի գեղարվեստական ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հետխորհրդային առաջին տասնամյակների հայ դրամատուրգիական գործընթացի բազմակողմանի վերլուծություն՝ ընդգրկելով հասարակական և արժեքային փոփոխությունները, ազգային ու անհատական ինքնության որոնումները, սոցիալական և ընտանեկան խնդիրները, արտագաղթի ու օտարման թեմաները, պատմական հիշողությունը, ժանրային վերափոխումները, կերպարաստեղծման նոր սկզբունքները, դրամատիկական խոսքի և բախման կառուցվածքը, պայմանականության ու խորհրդանշականության զարգացումը, ինչպես նաև գրական տեքստի և բեմական արվեստի փոխհարաբերությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արդի դրամատուրգիայով, գրականագիտությամբ, թատերագիտությամբ և մշակութաբանությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։