Ժամանակակից երկրաքաղաքական (գեոպոլիտիկական) տեսությունները և արդի Հայաստանի երկրառազմավարության (գեոստրատեգիայի) գերակայությունները

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի ավտոմոբիլային արդյունաբերության տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրմանը՝ ազատ առևտրի զարգացման և Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը միանալու գործընթացի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում առևտրային սահմանափակումների հնարավոր նվազեցման, միջազգային մրցակցության ուժեղացման և ներքին ավտոմոբիլային շուկայի աստիճանական բացման ազդեցությունն է տեղական արտադրողների գործունեության վրա։ Քննության են առնվում արտադրության արդյունավետությունը պայմանավորող այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են արտադրողականությունը, արտադրական ծախսերը, տեխնոլոգիական մակարդակը, արտադրանքի որակը, գնային մրցունակությունը, արտադրական հզորությունների օգտագործումը և մատակարարման շղթաների կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պաշտպանված ներքին շուկայից ավելի բաց մրցակցային միջավայրի անցման հնարավոր հետևանքներին, երբ տեղական արտադրողները ստիպված են մրցակցել միջազգային ընկերությունների և ներմուծվող արտադրանքի հետ։ Ազատ առևտուրը դիտարկվում է ինչպես նոր հնարավորությունների, այնպես էլ կառուցվածքային մարտահրավերների տեսանկյունից․ արտաքին շուկաների հասանելիության ընդլայնումը կարող է խթանել արտահանման զարգացումը, տեխնոլոգիական համագործակցությունը և ներդրումների ներգրավումը, մինչդեռ ներմուծման մրցակցության աճը կարող է բարձրացնել արտադրության արդյունավետության, որակի և նորարարական կարողությունների նկատմամբ պահանջները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև մաքսային քաղաքականության, պետական աջակցության, արդյունաբերական քաղաքականության և միջազգային առևտրային կանոնների փոխհարաբերությունները՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը ավտոմոբիլաշինության զարգացման վրա։ Կարևոր ուղղություն է տեղական արտադրության համեմատական մրցունակության գնահատումը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են սահմանափակել կամ ընդլայնել իրանական ավտոմոբիլային արտադրանքի ներկայությունն արտաքին շուկաներում։ Ուշադրություն կարող է հատկացվել նաև օտարերկրյա ներդրումների, տեխնոլոգիաների փոխանցման, արտադրական համագործակցության և միջազգային մատակարարման շղթաներին ինտեգրման հնարավոր ազդեցությանը ոլորտի արտադրողականության վրա։ Առանձին նշանակություն ունի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը ոչ միայն առանձին ձեռնարկությունների, այլև ամբողջ ճյուղի մակարդակով՝ հաշվի առնելով զբաղվածությունը, հարակից արտադրությունները, սպառողական շուկան և արտաքին առևտրային հարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է միջազգային առևտրի, արդյունաբերական տնտեսագիտության, մրցունակության և տնտեսական ինտեգրման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Իրանի ավտոմոբիլային արդյունաբերության զարգացման հնարավորություններն ու սահմանափակումները ավելի ազատ առևտրային միջավայրի պայմաններում։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կավային գրունտների դինամիկական ամրության ուսումնասիրությանը՝ դրանց սահմանային և սահմանայինից առաջ վիճակներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել արտաքին դինամիկական ազդեցությունների պայմաններում կավային գրունտների մեխանիկական վարքագծի, դեֆորմացիայի և ամրության փոփոխության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրվում են այն գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում գրունտում կրկնվող կամ արագ փոփոխվող բեռնվածքների ազդեցության ներքո, երբ նյութը կարող է աստիճանաբար մոտենալ իր կրողունակության սահմանին կամ արդեն գտնվել սահմանային վիճակում։ Աշխատանքում կարևորվում է կավային գրունտների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, խոնավության, խտության, լարվածային վիճակի և բեռնավորման բնույթի ազդեցությունը դրանց դինամիկական հատկությունների վրա։ Սահմանայինից առաջ վիճակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել գրունտի վարքագիծը այն փուլում, երբ դեռ պահպանվում է որոշակի ամրության պաշար, իսկ սահմանային վիճակի վերլուծությունը՝ հասկանալ խափանման և կայունության կորստի մեխանիզմները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել շինարարական կառույցների հիմքերի, հողային պատնեշների, ճանապարհային և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների, ինչպես նաև դինամիկ բեռնվածքների ենթարկվող այլ երկրատեխնիկական համակարգերի նախագծման և հաշվարկի ժամանակ։ Աշխատանքը կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ գրունտները ենթարկվում են մեքենաների և տրանսպորտի թրթռումների, տեխնոլոգիական սարքավորումների ազդեցության, հարվածային բեռնվածքների կամ այլ փոփոխական ուժերի։ Կավային գրունտների դինամիկական ամրության առանձնահատկությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել դրանց կայունությունը, կանխատեսել հնարավոր դեֆորմացիաներն ու խափանումները և բարձրացնել կառուցվածքների շահագործման հուսալիությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միտված է կավային գրունտների իրական աշխատանքային պայմաններում մեխանիկական վարքագծի ավելի խոր ըմբռնմանը և դրանց դինամիկական հատկությունների հաշվառմամբ հիմնավորված երկրատեխնիկական լուծումների մշակմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի տեղին և դերակատարությանը ԽՍՀՄ ռազմաարդյունաբերական համալիրում 1922–1991 թվականներին՝ ուսումնասիրելով հանրապետության արդյունաբերական, գիտատեխնիկական և տնտեսական ներուժի ներգրավումը համամիութենական պաշտպանական արտադրության համակարգում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում խորհրդային ժամանակաշրջանում Հայաստանում արդյունաբերական ենթակառուցվածքների ձևավորման ու զարգացման գործընթացները, արտադրական ձեռնարկությունների մասնագիտացումը, գիտահետազոտական և նախագծային կազմակերպությունների գործունեությունը, ինչպես նաև հանրապետության կապերը ԽՍՀՄ այլ տնտեսական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեքենաշինության, էլեկտրոնիկայի, սարքաշինության, ճշգրիտ տեխնոլոգիաների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող արտադրությունների զարգացմանը՝ դրանք դիտարկելով խորհրդային կենտրոնացված տնտեսության և արտադրական կոոպերացիայի համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են ռազմաարդյունաբերական համալիրի ձևավորման փուլերը, պետական տնտեսական քաղաքականության ազդեցությունը արտադրական հզորությունների տեղաբաշխման վրա և Հայաստանի գիտական ու մասնագիտական ներուժի օգտագործումը տեխնոլոգիական խնդիրների լուծման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գիտության, բարձրագույն կրթության և արդյունաբերության փոխկապակցվածությանը, մասնագիտական կադրերի պատրաստմանը և գիտահետազոտական հաստատությունների մասնակցությանը տեխնիկական նորարարությունների զարգացման գործընթացում։ Քննության են առնվում նաև ռազմաարդյունաբերական ոլորտի ազդեցությունները հանրապետության քաղաքաշինական, ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա, քանի որ խոշոր արտադրական կենտրոնների ստեղծումը նպաստում էր աշխատուժի կենտրոնացմանը և նոր մասնագիտական խմբերի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի արդյունաբերական համակարգի կախվածությունը համամիութենական մատակարարման ու արտադրական կապերից և հասկանալու, թե ինչպես էր հանրապետության տնտեսությունը ներառված ԽՍՀՄ միասնական արդյունաբերական կառուցվածքում։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ խորհրդային համակարգի վերջին տասնամյակների տեխնոլոգիական զարգացումները, տնտեսական դժվարությունները և այն փոփոխությունները, որոնք առաջացան ԽՍՀՄ կազմալուծման նախաշեմին ու դրանից հետո։ Աշխատությունն ունի կարևոր պատմագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանի արդյունաբերական արդիականացման, գիտատեխնիկական զարգացման և ռազմաարդյունաբերական համակարգում ունեցած գործառույթների մասին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ կրթական համակարգի, մանկավարժական գաղափարների և դպրոցական կյանքի զարգացման պատմությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1915 թվականը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են այն հասարակական, մշակութային և կրթական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել ու զարգացել են արևմտահայ մանկավարժական միտքը և ազգային դպրոցը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթության կազմակերպման սկզբունքներին, դպրոցների գործունեությանը, ուսուցման և դաստիարակության մեթոդներին, ուսումնական ծրագրերին, դասագրքերին, ուսուցիչների պատրաստման խնդիրներին և կրթության տարածման ուղղությամբ իրականացված նախաձեռնություններին։ Քննարկվում է հայ մտավորականների, մանկավարժների, գրողների, հասարակական և մշակութային գործիչների մասնակցությունը կրթական գաղափարների զարգացմանը, ինչպես նաև նրանց տեսակետները ազգային դաստիարակության, մայրենի լեզվի ուսուցման, աշխարհիկ կրթության, անձի բարոյական ձևավորման և հասարակության առաջընթացի վերաբերյալ։ Լուսաբանվում է հայկական դպրոցների նշանակությունը ազգային ինքնության, լեզվի, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման գործում՝ հատկապես Օսմանյան կայսրության հասարակական և քաղաքական պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր տեսակի կրթական հաստատությունների գործունեությանը, դպրոցական ցանցի ընդլայնմանը, կրթության հասանելիության խնդիրներին և կրթական բարեփոխումների անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է նաև կանանց և աղջիկների կրթության զարգացման հարցը, կրթության մեջ նոր մանկավարժական գաղափարների ներթափանցումը և ավանդական ուսուցման ձևերի աստիճանական վերափոխումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես են եվրոպական և ժամանակի այլ կրթական գաղափարները փոխազդել հայկական մանկավարժական ավանդույթների հետ և նպաստել ուսուցման բովանդակության ու մեթոդների փոփոխությանը։ Դպրոցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման հաստատություն, այլև որպես ազգային ու հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ ձևավորվել են նոր սերնդի մտավոր, բարոյական և քաղաքացիական պատկերացումները։ Հետազոտության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մի քանի տասնամյակների ընթացքում արևմտահայ կրթական կյանքի փոփոխությունները, մանկավարժական մտքի հիմնական ուղղությունները, ձեռքբերումներն ու դժվարությունները և դրանց կապը ժամանակաշրջանի պատմական զարգացումների հետ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ մանկավարժության և կրթության պատմության ուսումնասիրման համար՝ ամբողջական պատկերացում տալով արևմտահայ դպրոցական համակարգի ձևավորման, կրթական գաղափարների զարգացման և ազգային մշակութային կյանքում դպրոցի ունեցած դերի մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, հայոց պատմության, կրթության պատմության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսուցիչների և ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Правовые основы светскости государства и образования աշխատությունը իրավաբանական և սահմանադրական իրավունքի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է պետության աշխարհիկության սկզբունքի իրավական հիմքերին և դրա կիրառմանը կրթական համակարգում, այն վերլուծում է պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունների սահմանադրական կարգավորումները, աշխարհիկ պետության գաղափարի իրավական բովանդակությունը, ինչպես նաև կրթության ոլորտում կրոնի ազդեցության սահմանափակման և երաշխավորված չեզոքության սկզբունքները, գիրքը քննարկում է կրթական հաստատություններում հավասարության, խտրականության բացառման և գաղափարական բազմակարծության ապահովման մեխանիզմները, միաժամանակ անդրադառնում է միջազգային իրավական փորձին և տարբեր երկրների մոդելներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է աշխարհիկության սկզբունքը կիրառվում իրավական համակարգերում և կրթական քաղաքականության մեջ, ընդգծելով մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևորությունը ժամանակակից հասարակությունում։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է գլյուտամինային և կրեատինային հավելումների, ինչպես նաև ճիշտ և հավասարակշռված սննդակարգի ազդեցության ուսումնասիրությանը ըմբիշների ֆիզիոլոգիական որոշ ցուցանիշների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ըմբշամարտը բարձր ինտենսիվությամբ և զգալի ֆիզիկական ու հոգեբանական ծանրաբեռնվածությամբ մարզաձև է, որի ընթացքում մարզիկի օրգանիզմից պահանջվում են ուժ, արագություն, պայթունավտանգ հզորություն, դիմացկունություն, արագ վերականգնվելու ունակություն և մարմնի քաշի արդյունավետ կառավարում։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե մարզական սնուցման ճիշտ կազմակերպումը և սննդային հավելումների նպատակային կիրառությունն ինչպես կարող են անդրադառնալ մարզիկների ֆիզիկական աշխատունակության, էներգետիկ ապահովման, վերականգնման գործընթացների և մի շարք ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրեատինին՝ որպես մկանային էներգետիկ համակարգերում կարևոր դեր ունեցող միացության, որի հավելումը կարող է ուսումնասիրվել ուժային և կարճատև բարձր ինտենսիվության ծանրաբեռնվածությունների ժամանակ մարզիկի հնարավորությունների տեսանկյունից։ Գլյուտամինի դեպքում կարող են ուսումնասիրվել դրա հնարավոր նշանակությունը վերականգնման գործընթացներում, ինտենսիվ մարզումներից հետո օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման և սննդային ապահովվածության համատեքստում։ Աշխատությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ հավելումների ազդեցությունը նպատակահարմար է գնահատել ոչ թե սննդակարգից առանձին, այլ մարզիկի ընդհանուր սննդային և մարզումային ռեժիմի համատեքստում։ Այդ պատճառով ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է ճիշտ սննդակարգի կառուցվածքը՝ սպիտակուցների, ածխաջրերի և ճարպերի հավասարակշռությունը, բավարար հեղուկի և միկրոտարրերի ապահովումը, սննդի ընդունման ժամանակացույցը և էներգետիկ պահանջների համապատասխանեցումը մարզումների բնույթին։ Ըմբիշների համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև մարմնի քաշի վերահսկումը, քանի որ քաշային կարգերում հանդես գալու անհրաժեշտությունը կարող է հանգեցնել սննդակարգի կտրուկ սահմանափակումների կամ ջրազրկման ոչ ճիշտ մեթոդների կիրառման, որոնք կարող են բացասաբար անդրադառնալ աշխատունակության և վերականգնման վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել սրտանոթային և շնչառական համակարգերի աշխատանքի, սրտի հաճախության, արյան ճնշման, մարմնի կազմի, մկանային ուժի, ֆիզիկական աշխատունակության, հոգնածության և վերականգնման արագության հետ կապված ցուցանիշներ։ Ստացված տվյալների համեմատությունը տարբեր սննդային մոտեցումների կամ հավելումների կիրառման պայմաններում հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց հնարավոր արդյունավետությունը և բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում մարզիկի սննդային ապահովումն առավել նպատակահարմար է։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մարզական ֆիզիոլոգներին, սպորտային բժիշկներին, սննդաբաններին, մարզիչներին, ըմբշամարտով զբաղվող մարզիկներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու սննդակարգի և սննդային հավելումների հնարավոր ազդեցությունը ըմբիշների օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա՝ շեշտադրելով գիտականորեն հիմնավորված սնուցման, անհատական մոտեցման, մարզումային ծանրաբեռնվածության ճիշտ կառավարման և անվտանգ վերականգնման կարևորությունը մարզական արդյունքների բարելավման գործընթացում։