Գլյուտամինային, կրեատինային հավելումների և ճիշտ սննդակարգի ազդեցությունն ըմբիշների ֆիզիոլոգիակական որոշ ցուցանիշների վրա

Lեզվաբանություն

Սկզբից Էր Տառը աշխատությունը նվիրված է հայոց գրերի, լեզվի և գրականության պատմությանը, ներկայացնելով հայ գրի ստեղծման, զարգացումների և մշակութային նշանակության ընթացքը։ Գրքում մանրամասն նկարագրվում է հնագույն ժամանակներից մինչև նոր ժամանակներ հայ տառերի ստեղծման և օգտագործման պատմությունը, լեզվաբանական գործընթացները, հայ գրերի կառուցվածքը և դրանց ազդեցությունը հայ գրականության, գիտության և մշակույթի զարգացման վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև գրերի ուսուցման մեթոդներին, տառերի ձևերի և նախադասությունների մշակման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև հայ գրերի զարգացման և պահպանման սոցիոկուլտուրային նշանակությանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական վերլուծություններ, պատմական փաստեր և օրիգինալ օրինակներ՝ ընթերցողին տրամադրելով ամբողջական պատկերացում հայ գրերի, լեզվի և գրականության հարաբերությունների մասին։ Գիրքը նախատեսված է թե լեզվաբանների, թե գրականագետների, թե ուսանողների և լայն հանրության համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ գրի ու լեզվի պատմությամբ, մշակութային ինքնության պահպանությամբ և գրական ժառանգությամբ։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է «բաց հասարակություն» գաղափարի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես համաշխարհայնացման սոցիոմշակութային հնարավոր մոդել։ Հետազոտության կենտրոնում բաց հասարակության հիմնական արժեքներն ու սկզբունքներն են՝ ազատությունը, բազմակարծությունը, հանդուրժողականությունը, անհատի իրավունքների պաշտպանությունը, հասարակական մասնակցությունը և տեղեկատվության ու գաղափարների ազատ շրջանառությունը։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել այս գաղափարի փիլիսոփայական հիմքերը և դրա ձևավորումը ժամանակակից հասարակական մտքում՝ անդրադառնալով բաց և փակ հասարակական համակարգերի տարբերություններին։ Համաշխարհայնացման պայմաններում բաց հասարակությունը դիտարկվում է որպես տարբեր մշակույթների, հասարակությունների և քաղաքական համակարգերի միջև փոխազդեցության և երկխոսության կազմակերպման հնարավոր ձև։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է գլոբալացման ազդեցությունը ազգային մշակույթների, ինքնության, արժեքային համակարգերի և հասարակական հարաբերությունների վրա։ Միաժամանակ կարող են վերլուծվել այն հակասությունները, որոնք առաջանում են բացության և ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային բազմազանության և համընդհանուր արժեքների, ազատ տեղեկատվական միջավայրի և սոցիալական վերահսկողության միջև։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների, քաղաքացիական հասարակության, մարդու իրավունքների և իրավական պետության դերին՝ որպես բաց հասարակության կենսունակության հիմնական պայմանների։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների զարգացմանը, որոնք մեծացրել են հասարակությունների փոխկապակցվածությունը, արագացրել գաղափարների տարածումը և միաժամանակ առաջացրել նոր սոցիալական ու մշակութային մարտահրավերներ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե որքանով կարող է բաց հասարակության մոդելը նպաստել գլոբալ աշխարհում միջմշակութային երկխոսությանը, սոցիալական համագործակցությանը և մարդու ազատությունների ընդլայնմանը՝ հաշվի առնելով դրա հնարավոր սահմանափակումներն ու հակասությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, սոցիոլոգներին, քաղաքագետներին, մշակութաբաններին, գլոբալացման գործընթացներն ուսումնասիրող հետազոտողներին և հասարակական գիտությունների համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ընտրական համակարգերի ձևավորման, ընտրությունների՝ որպես քաղաքական ինստիտուտի կայացման և ժողովրդավարական վերափոխումների պայմաններում դրանց զարգացման տեսական, իրավական, ինստիտուցիոնալ ու հասարակական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են ժողովրդավարական կառավարման սկզբունքները, քաղաքական իշխանության ձևավորման ընտրական մեխանիզմները, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության հնարավորությունները և ընտրությունների դերը պետական իշխանության լեգիտիմության ապահովման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրությունների ինստիտուտի պատմական զարգացմանը, ներկայացուցչական ժողովրդավարության ձևավորմանը, ընտրական իրավունքի ընդլայնմանը և ժամանակակից քաղաքական համակարգերում ընտրական գործընթացների կազմակերպման հիմնական սկզբունքներին։ Ուսումնասիրվում են ազատ, հավասար, համընդհանուր և պարբերական ընտրությունների իրավաքաղաքական հիմքերը, ընտրողների կամարտահայտության ապահովման պայմանները, ընտրական մրցակցության առանձնահատկությունները և ընտրական գործընթացների նկատմամբ հասարակական վստահության ձևավորման գործոնները։ Կարևորվում է ժողովրդավարացման գործընթացների և ընտրական ինստիտուտների փոխկապակցվածությունը՝ հաշվի առնելով, որ ընտրությունների կազմակերպման իրավական և գործնական մեխանիզմները կարող են ազդել քաղաքական ներկայացուցչության, իշխանության հաշվետվողականության և հասարակական մասնակցության բնույթի վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են մեծամասնական, համամասնական և խառը ընտրական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց կիրառման սկզբունքները և քաղաքական ներկայացուցչության ձևավորման վրա ունեցած հնարավոր ազդեցությունները։ Քննարկվում են ընտրական օրենսդրության զարգացման, ընտրական վարչարարության կազմակերպման, ընտրական հանձնաժողովների գործունեության և ընտրական գործընթացների իրավական կարգավորման հիմնախնդիրները։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում քաղաքական կուսակցությունների և ընտրական համակարգերի փոխհարաբերությունները, կուսակցական մրցակցության ձևավորումը, քաղաքական բազմակարծության ինստիտուցիոնալացումը և հասարակության տարբեր խմբերի քաղաքական ներկայացվածության ապահովման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում ընտրական մշակույթի, քաղաքացիների քաղաքական գիտակցության, ընտրություններին մասնակցելու շարժառիթների և հասարակական վստահության նշանակությանը ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման գործընթացում։ Կարևորվում են քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների, դիտորդական առաքելությունների և հասարակական վերահսկողության մեխանիզմների գործառույթները ընտրական գործընթացների թափանցիկության և հաշվետվողականության ապահովման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ժողովրդավարական անցման պայմաններում ընտրական ինստիտուտների կայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ քաղաքական համակարգի վերափոխման, սահմանադրական և օրենսդրական բարեփոխումների, պետական կառավարման կառուցվածքային փոփոխությունների և քաղաքական մրցակցության զարգացման համատեքստում։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում անցումային հասարակություններում ընտրական գործընթացների կազմակերպման դժվարություններին, ընտրական իրավունքի գործնական իրացման խնդիրներին, վարչական ռեսուրսների հնարավոր ազդեցությանը և ընտրական վեճերի լուծման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին։ Քննարկվում են նաև ընտրական գործընթացների նկատմամբ հանրային վստահության ամրապնդման, ընտրական տեղեկատվության մատչելիության, քաղաքական մասնակցության հավասար հնարավորությունների և ընտրողների իրավունքների պաշտպանության հարցերը։ Աշխատության շրջանակներում դիտարկվում են ժողովրդավարացման տարբեր տեսական մոտեցումները, քաղաքական անցման և ժողովրդավարության ամրապնդման վերաբերյալ քաղաքագիտական հայեցակարգերը, ինչպես նաև ընտրական ինստիտուտների կայացման գործընթացի համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Կարևորվում է միջազգային փորձի վերլուծությունը՝ տարբեր պետությունների ընտրական համակարգերի ձևավորման, ընտրական բարեփոխումների իրականացման և ժողովրդավարական կառավարման մեխանիզմների զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հետխորհրդային պետությունների քաղաքական վերափոխումների առանձնահատկություններին, ընտրական համակարգերի փոփոխություններին և նոր պետական ինստիտուտների ձևավորման ընթացքում առաջացած իրավաքաղաքական խնդիրներին։ Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարացման գործընթացների ուսումնասիրության համատեքստում նման հետազոտական մոտեցումները կարող են կիրառվել ընտրական օրենսդրության զարգացման, կուսակցական համակարգի ձևավորման, ընտրական վարչարարության և քաղաքական մասնակցության փոփոխությունների վերլուծության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում ընտրությունների և քաղաքական լեգիտիմության փոխհարաբերությունները, ընտրական արդյունքների հասարակական ընդունման պայմանները, իշխանության խաղաղ փոխանցման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները և քաղաքական պատասխանատվության ապահովման սկզբունքները։ Քննարկվում են նաև ընտրական ինստիտուտների կայացման գնահատման չափանիշները, որոնց թվում կարող են դիտարկվել ընտրական օրենսդրության կայունությունը, վարչարարության անկախությունը, քաղաքական մրցակցության պայմանները, քաղաքացիների մասնակցության հնարավորությունները և ընտրական իրավունքների պաշտպանության արդյունավետությունը։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ժողովրդավարության տեսության, համեմատական քաղաքագիտության, սահմանադրական իրավունքի, քաղաքական ինստիտուտների և ընտրական գործընթացների ուսումնասիրության զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, քաղաքական սոցիոլոգների, ընտրական համակարգերի հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման ու քաղաքական վերափոխումների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հոսպիտալյերների ասպետական միաբանության ձևավորմանը, գործունեությանը և պատմական դերակատարությանը Լևանտում XI դարի երկրորդ կեսից մինչև XIV դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սկզբնապես ուխտավորներին և հիվանդներին աջակցելու նպատակով ձևավորված կրոնական հաստատության աստիճանական վերափոխումն է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի կարևոր ռազմաքաղաքական, տնտեսական և կրոնական կառույցներից մեկի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են միաբանության կազմակերպական կառուցվածքը, կառավարման համակարգը, նյութական և ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները, ամրոցների ու այլ տիրույթների կառավարումը և տարածաշրջանի քաղաքական ուժերի հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչակրաց պետությունների քաղաքական ու ռազմական համակարգում միաբանության զբաղեցրած դիրքին, ինչպես նաև Երուսաղեմի թագավորության, Տրիպոլիի կոմսության, Անտիոքի իշխանության և տարածաշրջանի այլ ուժերի հետ նրա փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է նաև միաբանության գործունեության անդրազգային բնույթը, քանի որ Լևանտում նրա հնարավորությունները կապված էին Եվրոպայում ձևավորված տնտեսական, մարդկային և քաղաքական աջակցության լայն ցանցերի հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ամրոցների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների դերի ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն ռազմական պաշտպանության, այլև տարածքային կառավարման և տնտեսական վերահսկողության համակարգի բաղադրիչներ։ Միաժամանակ քննության են առնվում միաբանության կրոնական ինքնությունը, բարեգործական սկզբնական առաքելությունը և ռազմական գործառույթների ընդլայնման արդյունքում առաջացած ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հոսպիտալյերների հարաբերություններին տարածաշրջանի քրիստոնեական տարբեր համայնքների, մահմեդական իշխանությունների և այլ ասպետական միաբանությունների հետ՝ բացահայտելով համագործակցության, մրցակցության և հակամարտության տարբեր ձևերը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու կազմակերպության զարգացմանը խաչակրաց շարժման վաղ փուլերից մինչև Լևանտում լատինական քաղաքական ներկայության էական վերափոխումները և միաբանության գործունեության աշխարհագրական կենտրոնի փոփոխությունը XIV դարի սկզբին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է խաչակրաց արշավանքների պատմության, միջնադարյան ռազմական ու կրոնական հաստատությունների, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության և միջերկրածովյան փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով Հոսպիտալյերներին որպես միջնադարյան Լևանտի հասարակական, ռազմական և քաղաքական համակարգերի հետ սերտորեն փոխկապակցված հաստատություն։

Այլ առարկաներ

Շիկահողի արգելոց Հայաստանի ամենակարևոր և ամենահարուստ կենսաբազմազանությամբ պահպանվող տարածքներից մեկն է, որը գտնվում է երկրի հարավում՝ Սյունիքի մարզի խիտ անտառային և լեռնային գոտում, և առանձնանում է իր գրեթե անխաթար բնական էկոհամակարգով, որտեղ պահպանվել են ինչպես լայնատերև անտառներ, այնպես էլ հազվագյուտ և վտանգված բուսատեսակներ ու կենդանատեսակներ, իսկ արգելոցի տարածքը հայտնի է իր խոնավ կլիմայով, բազմաշերտ բուսականությամբ և բարդ ռելիեֆով, ինչը ստեղծում է իդեալական պայմաններ կենսաբազմազանության զարգացման համար, այստեղ հանդիպում են կաղնի, բոխի, թխկի և այլ ծառատեսակներ, ինչպես նաև բազմաթիվ կարմիրգրքային տեսակներ, իսկ կենդանական աշխարհում կարելի է հանդիպել գորշ արջի, լուսանի, վայրի կատվի և տարբեր թռչնատեսակների, որոնք կարևոր դեր ունեն էկոհամակարգի հավասարակշռության պահպանման գործում, արգելոցի ստեղծման հիմնական նպատակն է պահպանել այս եզակի բնական միջավայրը մարդու ազդեցությունից, աջակցել գիտական հետազոտություններին և ապահովել հազվագյուտ տեսակների երկարաժամկետ գոյատևումը, ինչպես նաև բարձրացնել հասարակության իրազեկվածությունը բնության պահպանության կարևորության վերաբերյալ։

Գրականություն

Այս հրատարակությունը երգերի ժողովածու է, որի վերնագիրը՝ «Լիակատար երգարան», մատնանշում է երգային նյութերի հնարավոր լայն ընդգրկումը։ Երգարանները կարևոր դեր են ունեցել երգերի բառերի պահպանման, տարածման և տարբեր առիթներով դրանց կատարման ավանդույթի շարունակման գործում։ Դրանք կարող էին ներառել ժողովրդական, սիրային, հայրենասիրական, կենցաղային, տոնական կամ այլ բնույթի երգեր, ինչպես նաև ժամանակի հասարակական և մշակութային կյանքում տարածված երգային ստեղծագործություններ։ Երգերի միջոցով արտահայտվել են մարդկանց զգացմունքները, անձնական ապրումները, ընտանեկան հարաբերությունները, ազգային պատկանելության գիտակցումը և առօրյա կյանքի տարբեր կողմերը։ Նման ժողովածուները կարող էին օգտագործվել ընտանեկան հավաքույթների, հասարակական միջոցառումների, ժամանցի կամ խմբային երգեցողության ժամանակ՝ նպաստելով երգերի տարածմանը և հիշողությամբ փոխանցվող ավանդույթների պահպանմանը։ «Լիակատար» բնորոշումը հուշում է, որ կազմողը կամ հրատարակիչը նպատակ է ունեցել ներկայացնել երգերի համեմատաբար ընդգրկուն ընտրանի, սակայն այն ինքնին չի նշանակում, որ ժողովածուն ներառում է տվյալ ժամանակաշրջանում հայտնի բոլոր երգերը։ Առանց բովանդակության ցանկի կամ գրքի բնագրի հնարավոր չէ պարզել երգերի ճշգրիտ քանակը, հեղինակային կամ ժողովրդական ծագումը, թեմատիկ բաժանումը, լեզուն կամ մեղեդիների նոտագրության առկայությունը։ Հրատարակությունը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել XIX դարի հայերեն երգարանների, երգեցողության մշակույթի և Թիֆլիսի հայ հրատարակչական միջավայրի ուսումնասիրության համար՝ օգնելով հասկանալ, թե ինչպիսի երգային նյութեր էին հասանելի հայ ընթերցողին այդ ժամանակաշրջանում։