Հայաստան

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է գերմանացի և ռուսաստանցի երկրաբան Հերման Վիլհելմովիչ Աբիխի գիտական գործունեությունն ու հատկապես նրա ուսումնասիրությունները Հայկական լեռնաշխարհում։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է Աբիխի՝ Անի կատարած այցելությանը 1844–1845 թվականներին, երբ նա ուսումնասիրել է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր մայրաքաղաքի ավերակները և կազմել քաղաքատեղիի առաջին մանրամասն հատակագծերից մեկը։ Նրա գործունեությունը կարևոր նշանակություն ունեցավ ոչ միայն երկրաբանական, այլև պատմահնագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման համար, քանի որ Աբիխը փորձել է համադրել տարածքի բնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնագույն և միջնադարյան կառույցների, բնակավայրերի ու մշակութային հետքերի դիտարկման հետ։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվում է 19-րդ դարի գիտական հետաքրքրությունը Հայկական լեռնաշխարհի նկատմամբ, այդ տարածաշրջանի երկրաբանական կառուցվածքի ուսումնասիրության գործընթացը և գիտական ճանապարհորդությունների դերը պատմական հուշարձանների բացահայտման ու փաստագրման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Անիի քաղաքաշինական կառուցվածքի, պահպանված ճարտարապետական հուշարձանների և քաղաքի ընդհանուր տեղագրության ուսումնասիրությանը, որի համար կազմված հատակագիծը հետագայում կարևոր սկզբնաղբյուր դարձավ քաղաքի պատմական ու հնագիտական հետազոտությունների համար։ Աբիխի դիտարկումները արժեքավոր են նաև նրանով, որ դրանք իրականացվել են այն ժամանակաշրջանում, երբ Անիի և Հայկական լեռնաշխարհի բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ դեռևս համակարգված կերպով ուսումնասիրված չէին։ Նրա աշխատանքը նպաստեց տարածաշրջանի պատմական և մշակութային ժառանգության նկատմամբ եվրոպական ու ռուսական գիտական շրջանակների հետաքրքրության մեծացմանը։ Ուսումնասիրության մեջ Աբիխը կարող է ներկայացվել ոչ միայն որպես երկրաբան, այլև որպես բազմակողմանի հետազոտող, որի գիտական գործունեությունը հատվում էր աշխարհագրության, երկրաբանության, հնագիտության և պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության ոլորտների հետ։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են Անիի պատմությունը, 19-րդ դարի գիտական արշավախմբերը, Հայկական լեռնաշխարհի հետազոտման պատմությունը և հայկական մշակութային ժառանգության վաղ գիտական փաստագրումը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության վճարային հաշվեկշռի կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով երկրի արտաքին տնտեսական հարաբերությունների, միջազգային առևտրի, կապիտալի շարժի, արտահանման և ներմուծման, արտաքին պարտքի ու ֆինանսական հոսքերի փոխազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել վճարային հաշվեկշռի կառուցվածքը, դրա հիմնական բաղադրիչների ձևավորման առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են ընթացիկ հաշվի, կապիտալի և ֆինանսական հաշվի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ տնտեսության համար արտաքին անհավասարակշռությունների կառավարման անհրաժեշտությանը, ներմուծման նկատմամբ կախվածության նվազեցմանը, արտահանման ներուժի ընդլայնմանը, արտաքին ֆինանսավորման արդյունավետ օգտագործմանը և միջազգային պահուստների պահպանմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականության տեսանկյունից, քանի որ վճարային հաշվեկշռի իրավիճակը սերտորեն կապված է փոխարժեքի, գնաճի, տոկոսադրույքների, տնտեսական աճի և երկրի արտաքին մրցունակության հետ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ՀՀ վճարային հաշվեկշռի դինամիկայի գնահատում, առկա խնդիրների բացահայտում և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունների առաջարկություն՝ նպատակ ունենալով նպաստել արտաքին տնտեսական կայունության ամրապնդմանը, արտաքին ցնցումների նկատմամբ տնտեսության դիմակայունության բարձրացմանը և երկարաժամկետ մակրոտնտեսական հավասարակշռության ապահովմանը:

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է գովազդի տեսակներին և մարքեթոլոգի աշխատանքին գովազդային գործունեության կազմակերպման ու կառավարման գործընթացում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է գովազդը՝ որպես մարքեթինգային հաղորդակցության կարևոր գործիք, որի նպատակն է տեղեկացնել, համոզել և ձևավորել սպառողի վարքագիծը։ Հեղինակը անդրադառնում է գովազդի հիմնական տեսակներին՝ տեղեկատվական, համոզիչ, հիշեցնող և ամրապնդող գովազդ, ինչպես նաև դրանց կիրառմանը տարբեր շուկաներում և ապրանքային փուլերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գովազդի տարածման միջոցներին՝ հեռուստատեսություն, ռադիո, տպագիր մամուլ, արտաքին գովազդ և թվային հարթակներ՝ սոցիալական ցանցեր և որոնողական համակարգեր։ Գրքում քննարկվում են նաև մարքեթոլոգի հիմնական գործառույթները՝ գովազդային ռազմավարության մշակում, թիրախային լսարանի ընտրություն, բյուջեի պլանավորում, ստեղծագործական հաղորդագրության ձևավորում և արդյունավետության գնահատում։ Վերլուծվում է գովազդի դերը բրենդի ճանաչելիության բարձրացման, վաճառքների խթանման և շուկայական դիրքի ամրապնդման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով մարքեթինգի մասնագետների, ձեռնարկատերերի և ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Սիսիանի շրջանի բնական γ-տրիդիմիտի հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը և դրա հիման վրա վոլաստոնիտի ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բնական հանքային հումքի բաղադրության, կառուցվածքի, ջերմային վարքի և տարբեր պայմաններում ընթացող ֆազային փոխակերպումների հետազոտության վրա։ Քննության են առնվում ելանյութի հանքաբանական և քիմիական առանձնահատկությունները, հիմնական ու ուղեկցող բաղադրիչների հարաբերակցությունը և դրանց ազդեցությունը վերջնական սիլիկատային նյութի ձևավորման գործընթացի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կալցիում և սիլիցիում պարունակող բաղադրիչների փոխազդեցության ֆիզիկաքիմիական օրինաչափություններին, համապատասխան միացությունների առաջացման պայմաններին և ջերմային մշակման ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում է ջերմաստիճանի, մշակման տևողության, հումքային խառնուրդի բաղադրության, բաղադրիչների հարաբերակցության և մասնիկների չափերի ազդեցությունը նպատակային նյութի առաջացման աստիճանի ու հատկությունների վրա։ Ֆազային կազմի և կառուցվածքի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշել տեխնոլոգիական գործընթացի առավել արդյունավետ պայմանները և նվազեցնել անցանկալի ուղեկցող ֆազերի առաջացումը։ Կարևորվում են նաև ստացված նյութի ֆիզիկամեխանիկական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը, քանի որ դրանք պայմանավորում են դրա հետագա կիրառման հնարավորությունները արդյունաբերության տարբեր ոլորտներում։ Վոլաստոնիտը հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես բազմաֆունկցիոնալ հանքային նյութ, որը կարող է օգտագործվել կերամիկական արտադրանքների, շինանյութերի, հատուկ կոմպոզիցիոն նյութերի և մի շարք այլ տեխնոլոգիական արտադրատեսակների ստացման գործընթացներում։ Հետազոտության շրջանակում բնական տեղական հումքի կիրառումը դիտարկվում է նաև տնտեսական և տեխնոլոգիական արդյունավետության տեսանկյունից՝ գնահատելով դրա վերամշակման և արդյունաբերական օգտագործման հեռանկարները։ Փորձարարական տվյալների հիման վրա հնարավոր է ձևավորել հումքի նախապատրաստման, բաղադրիչների խառնման, ջերմային մշակման և վերջնական արտադրանքի ստացման հաջորդական տեխնոլոգիական սխեմա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տեղական հանքային պաշարների համալիր և նպատակային օգտագործումը, որը կարող է նպաստել նոր հումքային աղբյուրների ներգրավմանը և սիլիկատային արտադրությունների հումքային բազայի ընդլայնմանը։ Աշխատությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի, հանքաբանության և նյութերի տեխնոլոգիայի մեթոդները՝ բնական հումքի հատկություններից մինչև վերջնական արտադրանքի ստացման տեխնոլոգիական պարամետրերի հիմնավորում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սիլիկատների քիմիայի, հանքային հումքի վերամշակման, նյութագիտության, կերամիկական և շինանյութերի տեխնոլոգիայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, տեխնոլոգների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է սելենօրգանական միացությունների հակաօքսիդիչ ազդեցության քիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե ինչպիսի մոլեկուլային և քիմիական գործընթացների միջոցով են սելեն պարունակող օրգանական նյութերը հակազդում օքսիդացման գործընթացներին։ Հետազոտության կենտրոնում սելենօրգանական միացությունների կառուցվածքի և դրանց հակաօքսիդիչ ակտիվության փոխկապակցվածությունն է, ինչպես նաև այն ռեակցիաները, որոնց միջոցով կարող է տեղի ունենալ ազատ ռադիկալների, ակտիվ թթվածնային ձևերի և այլ օքսիդացնող մասնիկների չեզոքացում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սելենի տարբեր քիմիական ձևերի ռեակցիոնունակությունը, սելեն–ածխածին և այլ կապերի առանձնահատկությունները, էլեկտրոնների փոխանցման գործընթացները և օքսիդավերականգնման ռեակցիաները։ Հակաօքսիդիչ ազդեցության ուսումնասիրության համար կարևոր է պարզել, թե միացությունն ինչպես է փոխազդում ռադիկալային մասնիկների հետ, արդյոք գործում է որպես էլեկտրոնի կամ ջրածնի ատոմի դոնոր, և ինչպիսի միջանկյալ ու վերջնական արտադրանքներ են առաջանում այդ փոխազդեցությունների ընթացքում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել սելենօրգանական միացությունների՝ թիոլների և այլ կենսաբանորեն կարևոր միացությունների հետ փոխազդեցություններին, քանի որ սելեն պարունակող խմբերը կարող են մասնակցել օքսիդավերականգնման ցիկլերին և ազդել բջջային հակաօքսիդիչ համակարգերի գործունեության վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև կառուցվածք–ակտիվություն կապի բացահայտումը, այսինքն՝ պարզել, թե մոլեկուլի կառուցվածքային որ առանձնահատկություններն են պայմանավորում դրա հակաօքսիդիչ հատկությունների ուժգնությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել քիմիական կինետիկայի, սպեկտրոսկոպիայի, քրոմատոգրաֆիայի և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ՝ ռեակցիաների արագությունը, մեխանիզմը և առաջացող նյութերը բացահայտելու համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ կենսաքիմիայի և դեղաքիմիայի համար, քանի որ օքսիդատիվ գործընթացների վերահսկումը կարևոր է կենսաբանական համակարգերի բնականոն գործունեության պահպանման տեսանկյունից։ Միաժամանակ սելենօրգանական միացությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել դրանց կենսաբանական ակտիվության և հնարավոր թունաբանական ազդեցությունների հարաբերակցությունը, քանի որ սելենի միացությունների հատկությունները զգալիորեն կախված են քիմիական կառուցվածքից և կոնցենտրացիայից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել օրգանական և ֆիզիկական քիմիայի մասնագետներին, կենսաքիմիկոսներին, դեղաքիմիկոսներին, նյութագետներին, հակաօքսիդիչ համակարգերի հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Հայ հին թարգմանական գրականություն-ը գրականագիտական և աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ միջնադարյան թարգմանական դպրոցի ձևավորումն ու զարգացումը՝ ընդգրկելով այն կարևոր փուլը, երբ հայերենը դարձավ միջազգային գիտական, աստվածաբանական և փիլիսոփայական գրականության փոխանցման հիմնական լեզուներից մեկը, աշխատությունում վերլուծվում են հունարենից, ասորերենից և այլ լեզուներից կատարված թարգմանությունները, դրանց ընտրության սկզբունքները, լեզվական առանձնահատկությունները և մշակութային ազդեցությունը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ թարգմանական գրականությունը ոչ միայն փոխանցել է օտար գիտելիք, այլ նաև ձևավորել է հայերեն գիտական ոճը, հարստացրել բառապաշարը և զարգացրել փիլիսոփայական ու աստվածաբանական մտածողությունը, միաժամանակ քննարկվում են թարգմանիչների դերը որպես մշակութային միջնորդների, նրանց ստեղծագործական մոտեցումները և բնագրերի հետ ունեցած հարաբերությունը, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ հայ հին թարգմանական գրականությունը եղել է ոչ միայն փոխառության գործընթաց, այլ նաև ինքնուրույն մշակութային երևույթ, որը մեծապես նպաստել է հայ միջնադարյան մտավոր կյանքի զարգացմանը և ազգային գրական ավանդույթի ձևավորմանը։