Հայկական զանգակատների ճարտարապետությունը

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է «հերքման банալություն» երևույթի ուսումնասիրությանը՝ այն ձևին, որով անհատներն ու հասարակությունները սովորաբար անտեսում կամ հերքում են փաստերը, դժվարությունների կամ պարտավորությունների առջև։ Գրքում վերլուծվում է denial-ի (հերքման) հոգեբանական հիմքը, սոցիալական և քաղաքական պայմանները, որոնք նպաստում են դրա լայն տարածմանը, ինչպես նաև իրազեկության և պատասխանատվության ընկալման խոցելիության մեխանիզմները։ Հեղինակը դիտարկում է առօրյա կյանքի օրինակները, քաղաքական հիերարխիաները, պատմական ու մշակութային երեւույթները, որտեղ հերքումը դառնում է սովորական, «բանալի» գործողություն՝ առանց ակնառու ռիսկերի կամ խղճի տագնապի։ Աշխատությունում ընդգրկվում են նաև սոցիոլոգիական և հոգեբանական ուսումնասիրությունների արդյունքները, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես անհատների և խմբերի ընկալումները ձևավորում են հերքումների հաստատուն, բայց վտանգավոր ձևեր։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է սոցիոլոգների, քաղաքական գիտությունների մասնագետների, հոգեբանների և էթիկայի հետազոտողների համար՝ նպաստելով denial-ի համապարփակ ըմբռնմանը և դրա սոցիալական ու քաղաքական հետևանքների գնահատմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1918-1930 թվականներին Հայաստանում Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտեի գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հայ ժողովրդի ծանր սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական իրավիճակի, փախստականների ու որբերի խնդիրների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության գոյության առաջին տարիների պատմական համատեքստում։ Կազմակերպությունը սկզբնավորվել էր 1915 թվականին՝ Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային տեղահանությունների և կոտորածների հետևանքով առաջացած մարդասիրական աղետին արձագանքելու նպատակով, իսկ 1918 թվականին գործունեության ընդլայնմանը զուգահեռ ստացավ Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտե անվանումը։ 1919 թվականի օգոստոսին այն ԱՄՆ Կոնգրեսի հատուկ ակտով վերակազմավորվեց որպես Near East Relief՝ պահպանելով լայնածավալ մարդասիրական առաքելությունը։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է Հայաստանի տարածքում բնակչությանը ցուցաբերված օգնությունը, որը ներառում էր սննդամթերքի, հագուստի, կենցաղային անհրաժեշտ պարագաների և այլ նյութական միջոցների տրամադրում։ Հատկապես ծանր էր որբերի, անապահով ընտանիքների, գաղթականների և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքով տեղահանված մարդկանց վիճակը, ուստի նպաստամատույց գործունեության կարևոր ուղղություն դարձավ նրանց ֆիզիկական գոյության ապահովումը և հետագա սոցիալական վերականգնումը։ Կազմակերպության գործունեությունը Հայաստանում սերտորեն առնչվում էր նաև որբանոցների, հիվանդանոցների, դպրոցների և այլ բարեգործական հաստատությունների ստեղծման ու պահպանման աշխատանքներին։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պատմական փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ 1920 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում և Անդրկովկասում գործող որբանոցներն ու հիվանդանոցները փոխանցվել էին Near East Relief-ի կառավարմանը, ինչը վկայում է կազմակերպության՝ շտապ օգնությունից դեպի ավելի երկարաժամկետ սոցիալական և վերականգնողական աշխատանքի անցնելու մասին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կազմակերպության և Հայաստանի Հանրապետության պետական կառույցների, ինչպես նաև այլ միջազգային ու բարեգործական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանում օգնության արդյունավետ կազմակերպումը պահանջում էր սննդի և այլ բեռների տեղափոխում, դրանց բաշխման համակարգի ստեղծում, տեղական մասնագետների և աշխատակիցների ներգրավում, ինչպես նաև տարբեր հաստատությունների գործունեության համակարգում։ Միաժամանակ կազմակերպության գործունեությունը երբեմն ուղեկցվում էր քաղաքական կասկածներով և դրա իրական նպատակների վերաբերյալ քննարկումներով, թեև իր պաշտոնական դիրքորոշմամբ այն ընդգծում էր մարդասիրական և ոչ քաղաքական առաքելությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ամերիկյան հասարակության կողմից կազմակերպված դրամահավաքների ուսումնասիրությունը։ Ամերիկյան քաղաքացիների անհատական նվիրատվությունները կազմակերպության գործունեության հիմնական ֆինանսական աղբյուրներից էին, իսկ մարդասիրական քարոզարշավները լայն արձագանք էին ստանում եկեղեցական, հասարակական և բարեգործական շրջանակներում։ 1915-1930 թվականների ընթացքում կազմակերպությունը հավաքագրել և տնօրինել է հսկայական միջոցներ՝ օգնություն հասցնելով տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների և համայնքների ներկայացուցիչներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի որբախնամության խնդիրը։ Հայոց ցեղասպանությունից հետո հազարավոր երեխաներ հայտնվել էին առանց ընտանիքի և սոցիալական պաշտպանության, և նրանց համար ստեղծվեցին բազմաթիվ որբանոցներ ու խնամքի կենտրոններ։ Կազմակերպության պատմական գործունեության վերաբերյալ աղբյուրները նշում են, որ մինչև 1930 թվականը այն խնամք է տրամադրել ավելի քան 132,000 որբերի, որոնց մեծ մասը հայեր էին։ Որբանոցների գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն սննդով և կացարանով․ երկարաժամկետ ծրագրերում կարևոր էին նաև կրթությունը, մասնագիտական պատրաստությունը, առողջապահական սպասարկումը և երեխաներին ինքնուրույն կյանքի նախապատրաստելը։ Այս առումով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կազմակերպության դերը ոչ միայն որպես արտակարգ իրավիճակներում օգնություն տրամադրող կառույցի, այլև որպես սոցիալական վերականգնման և մարդկային կապիտալի պահպանման գործոն։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև բժշկական օգնության կազմակերպումը։ Հիվանդանոցների, բուժկետերի և առողջապահական ծառայությունների գործունեությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ պատերազմը, սովը, համաճարակները և բնակչության տեղաշարժերը զգալիորեն վատթարացրել էին հանրային առողջության վիճակը։ Նպաստամատույց ծրագրերի միջոցով իրականացվող առողջապահական աշխատանքը լրացնում էր սննդի և կացարանի ապահովման ծրագրերը՝ ձևավորելով օգնության համալիր համակարգ։ Մեկ այլ կարևոր ուղղություն է կրթական և մասնագիտական վերականգնումը։ Կազմակերպության երկարաժամկետ ծրագրերում դպրոցների և մասնագիտական ուսուցման կենտրոնների ստեղծումը նպատակ ուներ ոչ միայն պահպանել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական գոյությունը, այլև նրանց տալ կրթություն և մասնագիտություն՝ հետագայում ինքնուրույն կյանք վարելու հնարավորությամբ։ Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ մարդասիրական օգնությունը աստիճանաբար վերածվում էր սոցիալական վերակառուցման ծրագրի։ Հայաստանի համար կազմակերպության գործունեության առանձնահատկությունն այն էր, որ այն իրականացվում էր նորանկախ պետականության ձևավորման, տնտեսական դժվարությունների, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Այդ հանգամանքները մեծացնում էին արտաքին մարդասիրական օգնության նշանակությունը և միաժամանակ բարդացնում դրա կազմակերպումն ու բաշխումը։ ԱՄՆ-ի կողմից տրամադրվող պետական և մասնավոր օգնության ընդհանուր ծավալները նույնպես զգալի էին. 1920 թվականի ամերիկյան պաշտոնական փաստաթղթերում Հայաստանի և Անդրկովկասի օգնության համար արձանագրված են մի քանի աղբյուրներից ձևավորված միլիոնավոր դոլարների հատկացումներ, որոնց թվում՝ Near East Relief-ի նվիրատվությունները։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու Ամերկոմի գործունեության երկարաժամկետ հետևանքները Հայաստանի հասարակական կյանքում։ Կազմակերպության գործունեությունը նպաստեց հազարավոր մարդկանց փրկությանը, որբերի խնամքին, առողջապահական ու կրթական հաստատությունների պահպանմանը և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքներից տուժած բնակչության վերականգնմանը։ Միևնույն ժամանակ դրա պատմությունը կարելի է դիտարկել հայ-ամերիկյան հարաբերությունների և միջազգային մարդասիրական համագործակցության զարգացման ավելի լայն համատեքստում։ 1930 թվականին Near East Relief-ի գործունեությունը վերափոխվեց Near East Foundation-ի ստեղծմամբ, ինչը խորհրդանշում էր արտակարգ օգնության փուլից դեպի ավելի երկարաժամկետ զարգացման ծրագրերի անցումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, ցեղասպանագետներին, մարդասիրական կազմակերպությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, սփյուռքագետներին և հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ուսումնասիրողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու 1918-1930 թվականներին Հայաստանում իրականացված ամերիկյան մարդասիրական լայնածավալ գործունեության հիմնական ուղղությունները, դրա կազմակերպական մեխանիզմները և ազդեցությունը հայ բնակչության սոցիալական ու ժողովրդագրական վերականգնման վրա՝ ընդգծելով այն կարևոր դերը, որն ունեցել է միջազգային օգնությունը հետցեղասպանական և հետպատերազմյան Հայաստանի ամենածանր տարիներին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ապահովագրական գործի կարգավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ապահովագրական շուկայի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ գործունեության ապահովման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ապահովագրության տնտեսական էությունը, գործառույթները, սկզբունքները և ֆինանսական համակարգում դրա ունեցած դերը, ինչպես նաև ապահովագրական հարաբերությունների պետական կարգավորման անհրաժեշտությունն ու հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապահովագրական շուկայի մասնակիցների գործունեության կարգավորմանը, ապահովագրական ընկերությունների ֆինանսական կայունության ապահովմանը, վճարունակության գնահատմանը, ռիսկերի կառավարմանը և ապահովադիրների շահերի պաշտպանությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ապահովագրական գործի կարգավորման տեսական մոտեցումները, դրանց մեթոդաբանական հիմքերը և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները ՀՀ պայմաններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ապահովագրական գործունեության վերահսկողության, լիցենզավորման, ֆինանսական հաշվետվողականության, ապահովագրական պահուստների ձևավորման և ռիսկերի գնահատման մեխանիզմներին։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապահովագրական ծառայությունների զարգացմանը խոչընդոտող գործոններին, շուկայի կառուցվածքին, մրցակցային միջավայրին և բնակչության ապահովագրական մշակույթի մակարդակին։ ՀՀ ապահովագրական շուկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կարգավորման գործող համակարգի հիմնական առանձնահատկությունները, արդյունավետության խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և դրա համադրումը Հայաստանի պայմանների հետ՝ ժամանակակից և արդյունավետ կարգավորման մեխանիզմների ձևավորման նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ապահովագրական շուկայի կայունության ամրապնդմանը, կարգավորման մեխանիզմների կատարելագործմանը, ապահովագրական ծառայությունների որակի բարձրացմանը և սպառողների իրավունքների ավելի արդյունավետ պաշտպանությանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, ապահովագրական ոլորտի մասնագետներին, իրավաբաններին, պետական կարգավորող մարմինների ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է մարդու և քաղաքացու իրավունքների իրավական կարգավորման պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը Հայաստանի պետականության երեք հաջորդական փուլերում՝ համադրելով իրավական համակարգերի ձևավորման առանձնահատկությունները, իրավունքների ամրագրման սկզբունքները և դրանց պաշտպանության կառուցակարգերի փոփոխությունները։ Հետազոտության կենտրոնում մարդու իրավական կարգավիճակի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացումն է՝ սկսած պետականության ձևավորման առաջին շրջանից, շարունակելով խորհրդային իրավակարգի պայմաններում և հասնելով անկախ պետականության սահմանադրաիրավական համակարգին։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մարդու իրավունքների զարգացումը դիտարկել ոչ թե առանձին իրավական ակտերի շրջանակում, այլ որպես պատմականորեն փոփոխվող իրավական ինստիտուտների և գաղափարների ամբողջություն։ Առաջին փուլի ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում նորաստեղծ պետական համակարգում քաղաքացու իրավական կարգավիճակի ձևավորմանը, պետական իշխանության կազմակերպմանը, իրավական հավասարության, անձնական ազատությունների, սեփականության, հասարակական և քաղաքական մասնակցության վերաբերյալ սկզբունքների զարգացմանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ պետականության ձևավորման բարդ պայմաններում անհրաժեշտ էր միաժամանակ ստեղծել պետական կառավարման մարմիններ, ձևավորել օրենսդրական համակարգ և կարգավորել անհատի ու պետության հարաբերությունները։ Այդ ժամանակաշրջանի իրավական փաստաթղթերի և պետական կառավարման պրակտիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել մարդու իրավունքների վերաբերյալ այն սկզբնական մոտեցումները, որոնք ձևավորվում էին հայկական պետականության վերականգնման պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քաղաքացիության, իրավահավասարության, ընտրական մասնակցության, անձի ազատության, սեփականության և դատական պաշտպանության խնդիրներին՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի պետական և իրավական զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Երկրորդ փուլում մարդու իրավունքների իրավական կարգավորումը քննության է առնվում խորհրդային պետական և իրավական համակարգի շրջանակում։ Այստեղ իրավունքների հասկացությունը կապված էր սոցիալիստական պետականության գաղափարական և իրավական հիմքերի հետ, իսկ քաղաքացու կարգավիճակը սահմանվում էր ոչ միայն իրավունքների, այլև պետության ու հասարակության նկատմամբ պարտականությունների լայն համակարգով։ Ուսումնասիրվում են խորհրդային սահմանադրական ակտերում ամրագրված քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային իրավունքները, աշխատանքի, հանգստի, կրթության, սոցիալական ապահովության և հասարակական կյանքին մասնակցության վերաբերյալ դրույթները։ Միաժամանակ կարևորվում է իրավական նորմերի և դրանց իրականացման կառուցակարգերի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Իրավունքի տեքստային ամրագրումը և դրա գործնական իրացումը դիտարկվում են որպես տարբեր, բայց փոխկապակցված մակարդակներ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատել տվյալ ժամանակաշրջանի իրավական համակարգը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ խորհրդային իրավական հայեցակարգում սոցիալական և տնտեսական իրավունքները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում, մինչդեռ պետության և անհատի հարաբերությունների կառուցվածքը տարբերվում էր ժամանակակից սահմանադրական ժողովրդավարություններում ընդունված մոտեցումներից։ Հետազոտության երրորդ և առավել ծավալուն ուղղությունը վերաբերում է անկախ պետականության պայմաններում մարդու իրավունքների համակարգի ձևավորմանը և զարգացմանը։ Անկախությունից հետո իրավական համակարգի վերափոխումը կապված էր նոր սահմանադրական կարգի, իշխանությունների բաժանման, իրավական պետության սկզբունքի և մարդու իրավունքների պաշտպանության նոր ինստիտուտների ձևավորման հետ։ 1995 թվականի Սահմանադրությունն առանձին գլխով ամրագրեց մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները, իսկ հետագա սահմանադրական փոփոխությունները զարգացրին դրանց բովանդակությունն ու պաշտպանության իրավական երաշխիքները։ Ժամանակակից սահմանադրական կարգավորման շրջանակում մարդը և նրա անօտարելի արժանապատվությունը դիտարկվում են որպես իրավունքների և ազատությունների հիմք, իսկ դրանց հարգումն ու պաշտպանությունը՝ հանրային իշխանության պարտականություն։ Հիմնական իրավունքները միաժամանակ հանդես են գալիս որպես հանրային իշխանությունը սահմանափակող անմիջականորեն գործող իրավունքներ։ Այս զարգացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել մարդու իրավունքների կարգավիճակի փոփոխությունը՝ պետական իշխանության կողմից տրամադրվող կամ ճանաչվող հնարավորությունների ընկալումից դեպի հանրային իշխանության նկատմամբ իրավական սահմաններ սահմանող հիմնարար սկզբունքների համակարգ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անձնական իրավունքների զարգացմանը։ Քննության են առնվում կյանքի, արժանապատվության, անձնական ազատության, ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիության, մասնավոր կյանքի, բնակարանի և հաղորդակցության գաղտնիության պաշտպանության հետ կապված իրավական սկզբունքները։ Դրանց զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել, թե ինչպես են աստիճանաբար հստակեցվել պետական միջամտության թույլատրելի սահմանները, իրավունքի սահմանափակման հիմքերը և անձի պաշտպանության ընթացակարգային երաշխիքները։ Ժամանակակից սահմանադրական կարգավորումը, օրինակ, նախատեսում է անձնական ազատությունից զրկման իրավական հիմքեր, դատական վերահսկողության մեխանիզմներ և ազատությունից զրկված անձի պաշտպանության մի շարք երաշխիքներ։ Առանձին ուղղություն է քաղաքական իրավունքների և ազատությունների զարգացումը։ Ընտրական իրավունքը, պետական կառավարմանը մասնակցությունը, միավորումների և հավաքների ազատությունը, կարծիքի արտահայտման ազատությունը և հանրային տեղեկատվության հասանելիությունը դիտարկվում են ժողովրդավարական պետականության ձևավորման համատեքստում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ժամանակաշրջաններում քաղաքացու քաղաքական մասնակցության իրավական ձևերը և պարզել, թե ինչպես է փոխվել պետության ու հասարակության հարաբերությունների սահմանադրական ընկալումը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավունքների հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքների զարգացմանը։ Իրավահավասարության գաղափարի իրավական ամրագրումը դիտարկվում է տարբեր պատմական փուլերում՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանի իրավական լեզուն և պետական կառուցվածքը։ Ժամանակակից սահմանադրական համակարգում հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքներն ընդգրկված են մարդու հիմնական իրավունքների պաշտպանության ընդհանուր համակարգում։ Սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքների ուսումնասիրությունը նույնպես կարևոր տեղ է զբաղեցնում։ Աշխատանքի, սոցիալական ապահովության, կրթության, առողջության պահպանման, սեփականության և մշակութային կյանքին մասնակցության հետ կապված իրավական մոտեցումները համեմատվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Այս ոլորտը հատկապես հնարավորություն է տալիս բացահայտել խորհրդային և հետխորհրդային իրավական համակարգերի տարբերությունները, քանի որ փոխվել են պետության տնտեսական կառուցվածքը, սեփականության ձևերը և սոցիալական քաղաքականության իրավական մեխանիզմները։ Միաժամանակ որոշ իրավունքների պատմական շարունակականությունը ցույց է տալիս, որ սոցիալական պաշտպանության և կրթության հասանելիության խնդիրները տարբեր իրավակարգերում պահպանել են իրենց նշանակությունը՝ ստանալով տարբեր իրավական ձևակերպումներ։ Հետազոտության առանցքային հարցերից է իրավունքների սահմանափակման իրավական կարգավորումը։ Մարդու իրավունքների համակարգը ենթադրում է ոչ միայն իրավունքների թվարկում, այլև այն պայմանների հստակ սահմանում, որոնց դեպքում պետությունը կարող է միջամտել դրանց իրականացմանը։ Ժամանակակից սահմանադրական կարգավորումը նախատեսում է օրինականության, համաչափության և իրավական որոշակիության սկզբունքներ, ինչպես նաև սահմանում է հիմնական իրավունքների էության պաշտպանության պահանջը։ Այս սկզբունքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ մարդու իրավունքների իրավական կարգավորման որակական զարգացումը, երբ ուշադրությունը տեղափոխվում է ոչ միայն իրավունքի ճանաչման, այլև դրա սահմանափակման իրավաչափության և պետական միջամտության նկատմամբ վերահսկողության վրա։ Կարևոր ուղղություն է դատական պաշտպանության իրավունքի և իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների զարգացումը։ Մարդու իրավունքի իրական արժեքը մեծապես կախված է այն հանգամանքից, թե անձը ինչպիսի իրավական միջոցներ ունի խախտված իրավունքը վերականգնելու համար։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են դատարանների դերը, արդար դատաքննության սկզբունքները, պետական մարմինների գործողությունների վիճարկման հնարավորությունները և մարդու իրավունքների պաշտպանության մասնագիտացված ինստիտուտների ձևավորումը։ Ժամանակակից սահմանադրական համակարգը ճանաչում է արդյունավետ դատական պաշտպանության հետ կապված իրավունքներ և նախատեսում է նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանին դիմելու սահմանադրական հնարավորություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում միջազգային իրավունքի ազդեցությանը։ Անկախ պետականության շրջանում մարդու իրավունքների ազգային համակարգի զարգացումը փոխկապակցվել է միջազգային իրավական պարտավորությունների և միջազգային պաշտպանության մեխանիզմների հետ։ Ժամանակակից Սահմանադրությունը նախատեսում է, որ հիմնական իրավունքների և ազատությունների դրույթները մեկնաբանելիս հաշվի է առնվում Հայաստանի վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան, իսկ սահմանափակումները չեն կարող գերազանցել միջազգային պայմանագրերով նախատեսված սահմանները։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս մարդու իրավունքների ազգային համակարգը դիտարկել ավելի լայն միջազգային իրավական տարածքի հետ փոխազդեցության մեջ։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում սահմանադրական բարեփոխումների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Իրավունքների վերաբերյալ սահմանադրական դրույթների փոփոխությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես են զարգացել մարդու արժանապատվության, պետության պարտականությունների, իրավունքների անմիջական գործողության, դրանց սահմանափակման և պաշտպանության վերաբերյալ իրավական պատկերացումները։ 2005 թվականի սահմանադրական կարգավորումն արդեն ամրագրում էր, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը և հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են, իսկ պետությունը սահմանափակված է այդ իրավունքներով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք։ Հետագա կարգավորումը զարգացրել է այդ մոտեցումը՝ առավել մանրամասն ամրագրելով իրավունքների իրականացման, սահմանափակման և պաշտպանության սկզբունքները։ Պատմաիրավական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նաև իրավական շարունակականության և ընդհատումների երևույթները։ Երեք պետական համակարգերը հիմնված էին տարբեր քաղաքական, տնտեսական և իրավական սկզբունքների վրա, ուստի մարդու իրավունքների բովանդակությունը, դրանց իրավական նշանակությունը և պաշտպանության միջոցները նույնական չէին։ Այդ տարբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են պետականության բնույթը, հասարակական հարաբերությունները և իրավական գաղափարախոսությունը ազդում մարդու իրավական կարգավիճակի վրա։ Միաժամանակ հնարավոր է առանձնացնել այն հիմնարար խնդիրները, որոնք տարբեր ձևերով պահպանվել են բոլոր ժամանակաշրջաններում՝ անձի ազատության, իրավահավասարության, պետական իշխանության և քաղաքացու հարաբերությունների, սոցիալական պաշտպանության ու արդարադատության հասանելիության հարցերը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են լինել պատմաիրավական, համեմատական-իրավական, ձևական-իրավաբանական և համակարգային վերլուծության մեթոդները։ Սահմանադրությունների, օրենքների և այլ իրավական ակտերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել իրավական նորմերի բովանդակության փոփոխությունները, իսկ պատմական համատեքստի ներգրավումը՝ հասկանալ դրանց ձևավորման պատճառները։ Համեմատական մոտեցումը թույլ է տալիս նույն իրավունքի կարգավորումը դիտարկել երեք տարբեր պետական համակարգերում և պարզել ոչ միայն տեքստային տարբերությունները, այլև իրավական հայեցակարգերի փոփոխությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է մարդու իրավունքների իրավական կարգավորման զարգացումը հայկական պետականության պատմության ընդհանուր ընթացքի հետ կապելու հնարավորությամբ։ Այն ցույց է տալիս, որ մարդու իրավունքների ժամանակակից համակարգը երկարատև իրավական և ինստիտուցիոնալ զարգացման արդյունք է, որի տարբեր փուլերը պայմանավորված են եղել տվյալ ժամանակաշրջանի պետական կառուցվածքով, իրավական գաղափարախոսությամբ և հասարակական հարաբերություններով։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է մարդու իրավունքների սահմանադրաիրավական և պատմաիրավական զարգացման համակողմանի ուսումնասիրություն՝ համադրելով Հայաստանի պետականության երեք փուլերի իրավական փորձը և բացահայտելով իրավունքների ճանաչման, ամրագրման, սահմանափակման ու պաշտպանության մեխանիզմների փոփոխությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների, պետության և իրավունքի պատմության, իրավական ուսմունքների և Հայաստանի պետականության զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, իրավաբանների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Բժշկություն

Монография посвящена методам количественной оценки мозгового кровообращения у пациентов с нейрохирургической патологией и анализу изменений церебральной гемодинамики при различных заболеваниях центральной нервной системы; рассматриваются современные инструментальные подходы, включая перфузионные методики, допплерографию, ангиографические и радионуклидные исследования, а также математическое моделирование кровотока; подробно обсуждаются показатели церебрального кровотока, их диагностическая и прогностическая значимость при опухолях мозга, сосудистых мальформациях, черепно-мозговых травмах и ишемических состояниях, а также влияние внутричерепного давления и компенсаторных механизмов; приводятся критерии оценки эффективности лечения и мониторинга состояния пациентов в динамике.

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենի տեսողական ընկալում արտահայտող բայերի իմաստային արժույթի և դրա լեզվական արտահայտման միջոցների համալիր ուսումնասիրությանը՝ իմաստաբանության, շարահյուսության և բառային իմաստի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե տեսողական ընկալման տարբեր իմաստներ արտահայտող բայերն իրենց իմաստային կառուցվածքով ինչպիսի մասնակիցներ են ենթադրում, ինչպես են այդ մասնակիցները ներկայացվում նախադասության մեջ և ինչպիսի քերականական ու բառային միջոցներով են իրականացվում բայական իմաստի պահանջած հարաբերությունները։ Իմաստային արժույթը դիտարկվում է որպես բայի բառային նշանակությունից բխող հատկություն, որը պայմանավորում է տվյալ գործողության, գործընթացի կամ վիճակի մասնակիցների քանակը, բնույթը և իմաստային դերերը։ Տեսողական ընկալման բայերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում ընկալող անձի կամ սուբյեկտի, ընկալվող օբյեկտի, տեսողական գործունեության ուղղության, պայմանների և արդյունքի հարաբերությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տեսողական ընկալման բայերի իմաստային դասակարգման վրա։ Ժամանակակից անգլերենում տեսողության ոլորտին վերաբերող բայերը կարող են արտահայտել ոչ միայն ֆիզիկական տեսնելու փաստը, այլև նպատակաուղղված դիտում, ուշադրության կենտրոնացում, ակնթարթային հայացք, երկարատև զննում, ինչ-որ երևույթի նկատում, տեսանելիության վիճակ և ընկալման արդյունք։ Այս իմաստային տարբերությունները պայմանավորում են նաև բայերի արժութային կառուցվածքների տարբերությունները։ Մի դեպքում տեսողական ընկալումը կարող է ներկայացվել որպես ընկալող սուբյեկտի նկատմամբ հարաբերականորեն անկախ գործընթաց, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ որպես նպատակաուղղված գործողություն, որի համար անհրաժեշտ է որոշակի օբյեկտ կամ ուղղություն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե բայի բառային իմաստի փոփոխությունն ինչպես է անդրադառնում նրա շարահյուսական հնարավորությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իմաստային և շարահյուսական արժույթների տարբերակմանը։ Իմաստային արժույթը վերաբերում է այն մասնակիցներին, որոնք ենթադրվում են բայի նշանակությամբ, մինչդեռ շարահյուսական արժույթը ցույց է տալիս, թե այդ մասնակիցներից որոնք և ինչպես են իրականանում նախադասության քերականական կառուցվածքում։ Այս երկու մակարդակները միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համընկնում են։ Բայի իմաստով ենթադրվող որևէ մասնակից կարող է կոնկրետ համատեքստում բացահայտորեն չարտահայտվել, քանի որ այն հասկանալի է իրավիճակից կամ հաղորդակցական պայմաններից։ Հակառակ դեպքում նախադասության մեջ կարող են հայտնվել լրացուցիչ բաղադրիչներ, որոնք բայի հիմնական իմաստային կառուցվածքի պարտադիր մասնակիցներ չեն, սակայն հաղորդում են գործողության տեղի, ժամանակի, եղանակի կամ այլ հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այս տարբերակումը կարևոր է բայական կառուցվածքի իրական սահմանները որոշելու համար։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընկալողի իմաստային դերը։ Տեսողական ընկալումը սովորաբար ենթադրում է այնպիսի մասնակից, որը կարող է ընկալել տեսողական տեղեկատվությունը։ Սակայն տարբեր բայերի դեպքում այդ մասնակիցը կարող է ներկայացվել տարբեր կերպ։ Այն կարող է լինել զգայական փորձառություն ունեցող անձ, նպատակաուղղված գործողություն կատարող գործորդ կամ որոշակի տեսողական վիճակում գտնվող սուբյեկտ։ Այս տարբերությունը կարևոր է, քանի որ ազդում է ոչ միայն բայի իմաստային մեկնաբանության, այլև ամբողջ նախադասության կառուցվածքի վրա։ Նպատակաուղղված դիտման դեպքում սուբյեկտը սովորաբար ավելի ակտիվ դեր ունի, մինչդեռ ինքնաբերաբար առաջացող տեսողական ընկալման դեպքում նրա գործորդային հատկանիշները կարող են ավելի թույլ արտահայտվել։ Առանձին ուղղություն է ընկալվող օբյեկտի կամ տեսողական խթանի ուսումնասիրությունը։ Տեսողության բայերի հետ կարող են գործածվել առարկա, անձ, իրադարձություն, գործողություն, իրավիճակ կամ ամբողջական փաստ արտահայտող միավորներ։ Այդ պատճառով օբյեկտային դիրքը կարող է արտահայտվել ոչ միայն գոյականական խմբով, այլև ավելի բարդ շարահյուսական կառուցվածքներով։ Ընկալվող բովանդակության բնույթը կարող է ազդել բայի իմաստային մեկնաբանության վրա։ Ֆիզիկական առարկայի ընկալումը և ամբողջ իրադարձության կամ իրավիճակի ընկալումը իմաստային կառուցվածքով նույնական չեն, թեև կարող են արտահայտվել նույն բայի տարբեր կիրառություններով։ Այս երևույթը կարևոր է բայերի բազմիմաստության և արժութային մոդելների փոխհարաբերությունը հասկանալու համար։ Կարևորվում է ուղիղ խնդրի միջոցով արժույթի արտահայտման ուսումնասիրությունը։ Անգլերենում տեսողական ընկալման բազմաթիվ բայեր կարող են անմիջականորեն կապվել ընկալվող օբյեկտի հետ՝ առանց նախդիրային միջնորդության։ Այսպիսի կառուցվածքներում օբյեկտը քերականորեն ներկայացվում է որպես բայի անմիջական լրացում։ Սակայն նույն իմաստային դաշտին պատկանող այլ բայեր պահանջում են նախդիրային կառուցվածք, ինչը ցույց է տալիս, որ մոտ իմաստ ունեցող բառերը կարող են ունենալ տարբեր շարահյուսական կառավարում։ Այս տարբերությունների համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր է անգլերենի բայական կառույցների նկարագրության համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նախդիրների դերին։ Նպատակաուղղված հայացք, ուղղություն կամ դիտարկման օբյեկտ արտահայտող կառուցվածքներում նախդիրը կարող է հանդես գալ որպես բայի և նրա իմաստային մասնակցի միջև շարահյուսական կապի հիմնական միջոց։ Նախդրի ընտրությունը երբեմն կապված է բայի կայուն կառավարման հետ, իսկ որոշ դեպքերում կարող է փոփոխել ամբողջ բառակապակցության իմաստը։ Հետևաբար տեսողական բայերի արժույթի ուսումնասիրությունը պահանջում է ոչ միայն բայի, այլև բայ-նախդիր համակցությունների քննություն։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բայի պարտադիր լրացումները ազատ հանգամանքային բաղադրիչներից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է լրացական նախադասությունների գործածությունը։ Տեսողական ընկալման բայերը կարող են որպես իմաստային լրացում ընդունել ամբողջ իրավիճակ կամ դատողություն արտահայտող կառույցներ։ Այս դեպքում տեսողական ընկալման օբյեկտը ներկայացվում է ոչ թե մեկ առարկայով, այլ իրադարձային բովանդակությամբ։ Նման կառույցների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել զգայական ընկալման և ճանաչողական մեկնաբանության միջև կապը։ Որոշ կիրառություններում տեսնելու իմաստը կարող է աստիճանաբար մոտենալ հասկանալու, գիտակցելու կամ համոզվելու իմաստներին, և այդ իմաստային տեղաշարժը հաճախ ուղեկցվում է արժութային կառուցվածքի փոփոխությամբ։ Առանձին նշանակություն ունի ինֆինիտիվային և դերբայական կառույցների ուսումնասիրությունը։ Տեսողական ընկալման բայերի հետ գործածվող նման կառուցվածքները կարող են արտահայտել ընկալվող գործողության ընթացքը կամ ամբողջականությունը։ Քերականական ձևի ընտրությունը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, թե խոսողն ընկալվող իրադարձությունը ներկայացնում է որպես ամբողջություն, թե ուշադրությունը կենտրոնացնում է դրա ընթացքի վրա։ Այսպիսի կառույցները հատկապես արժեքավոր են իմաստաբանության և քերականության փոխազդեցության ուսումնասիրության համար, քանի որ ձևական տարբերությունը կարող է արտահայտել ընկալման եղանակի և իրադարձության կառուցվածքի տարբերություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բայերի բազմիմաստության խնդիրը։ Տեսողական ընկալման բառապաշարը հաճախ զարգացնում է փոխաբերական և վերացական նշանակություններ։ Ֆիզիկական տեսողություն արտահայտող բայը կարող է որոշ համատեքստերում նշանակել հասկանալ, հանդիպել, ստուգել, հոգ տանել, պատկերացնել կամ գնահատել։ Նման իմաստային զարգացումների դեպքում բայի արժութային կառուցվածքը կարող է փոփոխվել։ Հետևաբար նույն բառային ձևի բոլոր կիրառությունները մեկ արժութային մոդելով նկարագրելը կարող է բավարար չլինել։ Անհրաժեշտ է առանձնացնել տարբեր բառային-իմաստային տարբերակները և յուրաքանչյուրի համար ուսումնասիրել համապատասխան մասնակիցների ու շարահյուսական կառուցվածքների համակարգը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պարտադիր և ընտրովի արժույթների տարբերակմանը։ Որոշ լրացումների բացակայության դեպքում նախադասությունը կարող է դառնալ իմաստային առումով անավարտ կամ պահանջել հատուկ համատեքստ, մինչդեռ այլ բաղադրիչներ կարող են ազատորեն բաց թողնվել։ Սակայն պարտադիրության աստիճանը միշտ չէ, որ հնարավոր է որոշել միայն ձևական չափանիշներով։ Համատեքստը, հաղորդակցական նպատակը և բայի տվյալ նշանակությունը կարող են փոխել լրացման անհրաժեշտությունը։ Այս պատճառով հետազոտության ընթացքում նպատակահարմար է համադրել բառարանային տվյալները և իրական լեզվական գործածության օրինակները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է արժութային մոդելների առանձնացումը։ Տարբեր բայերի կիրառությունների հիման վրա հնարավոր է կազմել կառուցվածքային սխեմաներ, որոնք ցույց են տալիս ընկալող սուբյեկտի, ընկալվող օբյեկտի, ուղղության և այլ մասնակիցների հարաբերությունները։ Այնուհետև այդ մոդելները կարելի է համեմատել՝ պարզելու համար, թե որ կառուցվածքներն են բնորոշ տեսողական ընկալման ամբողջ իմաստային խմբին, իսկ որոնք՝ միայն առանձին ենթախմբերին կամ բայերին։ Նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ներկայացնել բառապաշարի և շարահյուսության փոխհարաբերությունները։ Առանձին ուղղություն է տեսողական ընկալման ակտիվ և ոչ ակտիվ տեսակների հակադրությունը։ Նպատակաուղղված դիտումը ենթադրում է սուբյեկտի գիտակցված մասնակցություն և ուշադրության ուղղում որոշակի օբյեկտի վրա, մինչդեռ ինքնաբերական ընկալումը կարող է տեղի ունենալ առանց հատուկ մտադրության։ Այս իմաստային տարբերությունը կարող է արտահայտվել տարբեր բայերով և տարբեր քերականական կառուցվածքներով։ Դրանց համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ նկարագրել գործորդայնության, փորձառության և ընկալման հարաբերությունները ժամանակակից անգլերենում։ Կարևորվում է նաև տեսողական ընկալման ինտենսիվության և տևողության արտահայտումը։ Որոշ բայեր իրենց բառային նշանակությամբ կարող են ցույց տալ կարճատև հայացք, մյուսները՝ երկարատև կամ ուշադիր դիտում։ Այս տարբերությունները կարող են լրացուցիչ ձևով արտահայտվել մակբայներով, նախդիրային խմբերով կամ այլ հանգամանքային միջոցներով։ Հետազոտության խնդիրներից է պարզել, թե այդ բաղադրիչներից որոնք են բայի իմաստային կառուցվածքի հետ սերտորեն կապված, իսկ որոնք հանդես են գալիս որպես ազատ ընդլայնումներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բառային համակցելիությանը։ Տեսողական բայերը կարող են նախընտրելիորեն կապվել որոշակի իմաստային դասերի պատկանող գոյականների կամ այլ լրացումների հետ։ Օրինակ՝ որոշ բայեր ավելի բնական են անձերի և ֆիզիկական առարկաների հետ, իսկ մյուսները կարող են հաճախ կիրառվել իրադարձությունների, փոփոխությունների կամ վերացական իրավիճակների նկարագրության ժամանակ։ Համակցելիության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բայերի միջև այնպիսի իմաստային տարբերություններ, որոնք սովորական բառարանային սահմանումներում միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտահայտվում են։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևոր դեր ունենալ կորպուսային նյութի կիրառումը։ Իրական գրավոր և բանավոր խոսքից հավաքված օրինակները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բայերի գործածության հաճախականությունը, առավել տարածված արժութային մոդելները, բնորոշ համակցությունները և ոճական տարբերությունները։ Կորպուսային տվյալները հատկապես օգտակար են տեսականորեն հնարավոր և իրականում հաճախ կիրառվող կառուցվածքները տարբերակելու համար։ Դրանք նաև հնարավորություն են տալիս գնահատել, թե արժութային որոշ մոդելներ որքանով են բնորոշ ժամանակակից լեզվին և ինչպիսի ժանրերում կամ հաղորդակցական իրավիճակներում են առավել հաճախ հանդիպում։ Առանձին նշանակություն ունի բայերի արժույթի և հաղորդակցական կառուցվածքի հարաբերակցությունը։ Նախադասության մեջ որոշ իմաստային մասնակիցների բացթողումը կարող է պայմանավորված լինել ոչ թե բայի կառուցվածքային հատկությամբ, այլ նրանով, որ համապատասխան տեղեկությունն արդեն հայտնի է զրուցակիցներին։ Նույն կերպ որոշ բաղադրիչների առաջադրումը կամ հատուկ շեշտադրումը կարող է կապված լինել տեղեկատվական կառուցվածքի հետ։ Այս հանգամանքը ցույց է տալիս, որ արժույթի ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է իրականացնել ոչ միայն մեկուսացված նախադասությունների, այլև ավելի լայն համատեքստի հիման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեսողական ընկալման և ճանաչողական իմաստների փոխհարաբերությունը։ Մարդկային լեզուներում տեսողությունը հաճախ ծառայում է գիտելիքի և ըմբռնման փոխաբերական հիմք։ Անգլերենում ևս ֆիզիկական տեսողություն նշանակող որոշ բայեր կարող են արտահայտել մտավոր ընկալում կամ իրավիճակի գիտակցում։ Այսպիսի իմաստային ընդլայնումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել, թե ինչպես է զգայական փորձի բառապաշարը ներգրավվում վերացական մտածողության արտահայտման մեջ և ինչպես են այդ փոփոխությունները վերակազմավորում բայի արժութային հնարավորությունները։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել կառուցվածքային լեզվաբանության, բառային իմաստաբանության, շարահյուսական վերլուծության, արժույթի տեսության, համատեքստային և կորպուսային ուսումնասիրության մեթոդները։ Օրինակների կառուցվածքային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հիմնական շարահյուսական մոդելները, իսկ իմաստային վերլուծությունը՝ որոշել դրանցում ներկայացված մասնակիցների դերերը։ Քանակական տվյալների կիրառումը կարող է լրացնել որակական վերլուծությունը՝ ցույց տալով տարբեր մոդելների տարածվածությունը իրական լեզվական նյութում։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է բայական իմաստի և նախադասության կառուցվածքի միջև փոխհարաբերությունների բացահայտման հնարավորությամբ։ Տեսողական ընկալման բայերը հարմար նյութ են այս խնդրի ուսումնասիրության համար, քանի որ միավորում են զգայական փորձը, նպատակաուղղված գործողությունը և ճանաչողական մեկնաբանությունը և կարող են հանդես գալ բազմաթիվ կառուցվածքային մոդելներում։ Դրանց ուսումնասիրությունը նպաստում է անգլերենի բայական համակարգի, իմաստային դերերի և շարահյուսական կառավարման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրությանը։ Գործնական նշանակությունը կապված է նաև անգլերենի ուսուցման, բառարանագրության և թարգմանության հետ։ Տեսողական ընկալման իմաստով մոտ բայերը միշտ չէ, որ կարող են փոխարինել միմյանց նույն քերականական կառուցվածքում, ուստի դրանց արժութային առանձնահատկությունների իմացությունը կարևոր է ճիշտ և բնական խոսքի ձևավորման համար։ Բառարաններում արժութային մոդելների հստակ ներկայացումը կարող է օգնել տարբերակել բայերի իմաստներն ու կառավարումը, իսկ թարգմանության ժամանակ՝ ընտրել նպատակային լեզվում համապատասխան կառուցվածքը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է ժամանակակից անգլերենի տեսողական ընկալման բայերի իմաստային կառուցվածքի և դրանց շարահյուսական իրացման միջոցների բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ միավորելով բառային իմաստաբանությունը, արժույթի տեսությունը, շարահյուսությունը, համակցելիության ուսումնասիրությունը և համատեքստային վերլուծությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել անգլերենի տեսական քերականությամբ, իմաստաբանությամբ, շարահյուսությամբ, բառագիտությամբ, կորպուսային լեզվաբանությամբ, թարգմանագիտությամբ և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայով զբաղվող լեզվաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։