Հանուն առողջ ապրելակերպի

Գրականություն

Աշխատանքը նվիրված է հայ ժողովրդական զրույցներում չար ոգիների կերպարների ուսումնասիրությանը և դրանց դասակարգմանը՝ ըստ կատարած գործառույթների։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ժողովրդական պատկերացումների, հավատալիքների և բանավոր ավանդության մեջ արտացոլված գերբնական էակների համակարգային ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես են տարբեր չար ոգիներ ներկայացվում, ինչ դեր են կատարում պատմությունների կառուցվածքում և ինչ հասարակական, բարոյական, հոգեբանական կամ բնապաշտական գաղափարներ են արտահայտում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չար ոգիների բազմազանության բացահայտումն ու դրանց գործառութային դասակարգումը։ Ժողովրդական զրույցներում գերբնական բացասական կերպարները կարող են հանդես գալ տարբեր իրավիճակներում՝ մարդկանց վախեցնելու, մոլորեցնելու, պատժելու, հիվանդություն կամ դժբախտություն պատճառելու, ճանապարհորդներին խանգարելու, սահմանված վարքականոնների խախտման հետևանքները ցուցադրելու կամ վտանգավոր վայրերի նկատմամբ զգուշություն ձևավորելու նպատակով։ Նման կերպարների միջոցով ժողովրդական բանահյուսությունը հաճախ բացատրում է այն երևույթները, որոնց համար ավանդական հասարակությունը չուներ ռացիոնալ կամ գիտական մեկնաբանություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել չար ոգիների արտաքին նկարագրությունները, բնակության վայրերը, վարքագիծը, մարդու հետ փոխհարաբերությունները և նրանց վերագրվող գերբնական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարածական միջավայրերին, որոնց հետ կապված են նման կերպարները։ Անտառները, քարանձավները, ջրային տարածքները, լքված վայրերը, ճանապարհները, գիշերային տարածությունը և բնակավայրերից հեռու վայրերը ժողովրդական պատկերացումներում հաճախ հանդես են գալիս որպես վտանգի և անորոշության միջավայր, որտեղ կարող են հայտնվել գերբնական էակներ։ Գործառութային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս չար ոգիների մասին պատկերացումները դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին կերպարների նկարագրությունների ամբողջություն, այլև որպես որոշակի կառուցվածք ունեցող համակարգ։ Կարելի է առանձնացնել, օրինակ, վախեցնող և հետապնդող, վնաս պատճառող, հիվանդություններ առաջացնող, մոլորեցնող կամ ճանապարհը շեղող, մարդկանց պատժող և արգելքներ սահմանող կերպարների խմբեր։ Միևնույն կերպարը կարող է միաժամանակ ունենալ մի քանի գործառույթ, ինչը ցույց է տալիս ժողովրդական հավատալիքների բազմաշերտ բնույթը։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր է նաև չար և բարեգործական կամ երկակի բնույթ ունեցող գերբնական էակների սահմանազատման խնդիրը։ Ժողովրդական մշակույթում գերբնական կերպարի բնույթը միշտ չէ, որ միանշանակ է․ որոշ էակներ կարող են վտանգավոր լինել մի իրավիճակում, բայց այլ հանգամանքներում հանդես գալ որպես պաշտպանող կամ պատժող ուժ։ Այդ երկակիությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ժողովրդական աշխարհընկալման մեջ բարու և չարի հարաբերակցության ավելի բարդ պատկերացումները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև չար ոգիների և սոցիալական նորմերի կապին։ Շատ զրույցներում գերբնական պատժի կամ վտանգի սպառնալիքը ծառայում է որպես վարքականոնների պահպանման միջոց։ Մարդկանց զգուշացվում է գիշերով որոշ վայրեր այցելելուց, անծանոթներին վստահելուց, արգելված գործողություններ կատարելուց կամ համայնքի կողմից անընդունելի վարք դրսևորելուց։ Այս առումով չար ոգիների կերպարները կատարում են ոչ միայն գեղարվեստական, այլև դաստիարակչական և սոցիալական վերահսկողության գործառույթ։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել դրանց կապը ժողովրդական բժշկության և հիվանդությունների մասին ավանդական պատկերացումների հետ։ Հիվանդությունը կամ մարմնական անբացատրելի վիճակները որոշ ավանդույթներում կարող էին վերագրվել գերբնական ազդեցության, իսկ համապատասխան զրույցներում ձևավորվում էին պաշտպանական ծեսերի, աղոթքների, հմայությունների կամ այլ միջոցների մասին պատկերացումներ։ Այդ նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել բանահյուսության և ժողովրդական բժշկական գիտելիքների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել տարբեր տարածաշրջաններից հավաքված ժողովրդական զրույցների համեմատական վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե նույնատիպ չար ոգիների պատկերացումները ինչպես են փոփոխվում տեղական միջավայրի, բարբառային ավանդույթի, կենցաղային պայմանների և մշակութային առանձնահատկությունների ազդեցությամբ։ Տարբերակների համադրումը կարող է բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայկական բանահյուսական մոտիվներ, այնպես էլ առանձին տեղական ավանդույթներին բնորոշ տարրեր։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը չար ոգիների կերպարները դիտարկում է որպես հայ ժողովրդական աշխարհընկալման կարևոր բաղադրիչ՝ ուսումնասիրելով դրանց գործառույթները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, տարածական կապերը և սոցիալ-մշակութային նշանակությունը։ Գործառութային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս համակարգել բանահյուսական բազմազան նյութը և բացահայտել, թե ինչ դեր են ունեցել գերբնական կերպարները վախի, վտանգի, հիվանդության, բարոյական նորմերի, արգելքների և անհայտ երևույթների ժողովրդական մեկնաբանության մեջ։ Թեման կարևոր է հայ բանահյուսության, ժողովրդական դիցաբանության, ազգագրության և ավանդական աշխարհայացքի ուսումնասիրության համար։

Ֆիզիկա

Էլեկտրոնախոռոչային անցումները կիսահաղորդչային ֆիզիկայի կարևոր գործընթացներից են, որոնք նկարագրում են էլեկտրոնի տեղափոխությունը վալենտային գոտուց դեպի հաղորդականության գոտի և դրա հետևանքով առաջացող «խոռոչի» (hole) ձևավորումը։ Երբ էլեկտրոնը ստանում է բավարար էներգիա՝ ջերմային, լուսային կամ էլեկտրական ազդեցությամբ, այն անցնում է ավելի բարձր էներգետիկ մակարդակ, թողնելով իր տեղում բաց տեղ, որը դիտարկվում է որպես դրական լիցք ունեցող խոռոչ։ Այս էլեկտրոն-խոռոչ զույգը կարող է շարժվել նյութի ներսում՝ մասնակցելով էլեկտրական հոսանքի ձևավորմանը և դառնալով կիսահաղորդչային սարքերի աշխատանքի հիմքը։ Էլեկտրոնախոռոչային անցումները հատկապես կարևոր են դիոդների, տրանզիստորների, արևային բջիջների և լուսադիոդների աշխատանքի համար, քանի որ դրանց միջոցով իրականացվում է էլեկտրական ազդանշանների կառավարումը, լույսի արտազատումը կամ էներգիայի փոխակերպումը։ Այս գործընթացը նաև կապված է վերամիավորման երևույթի հետ, երբ էլեկտրոնը կրկին լրացնում է խոռոչը՝ արձակելով էներգիա լույսի կամ ջերմության ձևով։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է մաքսային համակարգում սակագնային կարգավորման էությանը, նպատակներին, գործիքներին և կիրառման առանձնահատկություններին։ Սակագնային կարգավորումը պետության արտաքին տնտեսական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից է, որի միջոցով ներմուծվող և որոշ դեպքերում արտահանվող ապրանքների նկատմամբ սահմանվում են մաքսատուրքեր և համապատասխան սակագնային մեխանիզմներ։ Դրանց կիրառման միջոցով պետությունը կարող է ազդել արտաքին առևտրի ծավալների և կառուցվածքի, ներքին շուկայի պաշտպանության, տեղական արտադրողների մրցունակության, պետական բյուջեի եկամուտների և տնտեսական անվտանգության վրա։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել սակագնային կարգավորման տեսական հիմքերը և մաքսային համակարգում դրա իրականացման մեխանիզմները՝ բացահայտելով դրանց տնտեսական նշանակությունը և արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է մաքսային սակագնի հասկացությունը՝ որպես արտաքին առևտրի կարգավորման հիմնական տնտեսական գործիք։ Մաքսատուրքը կարող է կիրառվել ներմուծվող ապրանքի արժեքի, քանակի կամ որոշակի այլ բնութագրի հիման վրա։ Ըստ այդմ՝ տարբերակվում են արժեքային, հատուկ և համակցված մաքսատուրքեր։ Յուրաքանչյուր տեսակի կիրառումը տարբեր ազդեցություն կարող է ունենալ ներմուծման գների, պետական եկամուտների և ներքին արտադրության պաշտպանության վրա։ Սակագնային կարգավորման կարևոր բաղադրիչ է ապրանքների ճիշտ դասակարգումը։ Մաքսային նպատակներով ապրանքների դասակարգումը հնարավորություն է տալիս որոշել տվյալ ապրանքի նկատմամբ կիրառվող մաքսատուրքի դրույքաչափը և այլ կարգավորիչ պահանջները։ Դասակարգման ճշգրտությունը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես մաքսային վճարների ճիշտ հաշվարկման, այնպես էլ արտաքին առևտրի մասնակիցների համար հավասար մրցակցային պայմանների ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում մաքսային արժեքի որոշման խնդիրը։ Արժեքային մաքսատուրքի կիրառման դեպքում մաքսային վճարի չափը անմիջականորեն կախված է ապրանքի մաքսային արժեքից։ Հետևաբար մաքսային արժեքի որոշման հստակ և միասնական մեթոդաբանությունը կարևոր է մաքսային վճարների հաշվարկման ճշգրտության, պետության ֆինանսական շահերի պաշտպանության և արտաքին առևտրի մասնակիցների իրավունքների ապահովման համար։ Սակագնային կարգավորման միջոցով պետությունը կարող է պաշտպանել ներքին արտադրողներին արտաքին մրցակցությունից։ Ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ մաքսատուրքերի սահմանումը կարող է բարձրացնել դրանց վերջնական գինը և որոշակի պայմաններում բարելավել տեղական արտադրողների մրցակցային դիրքը։ Միաժամանակ չափազանց բարձր սակագները կարող են հանգեցնել ներմուծման կրճատման, սպառողների համար գների բարձրացման և շուկայում մրցակցության թուլացման։ Այդ պատճառով սակագնային քաղաքականության մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է հավասարակշռել արտադրողների, սպառողների և պետական ֆինանսական շահերը։ Սակագնային կարգավորման մյուս կարևոր գործառույթը պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորումն է։ Մաքսատուրքերը և դրանց հետ կապված վճարները կարող են հանդիսանալ պետական եկամուտների աղբյուր։ Սակայն ժամանակակից մաքսային քաղաքականության պայմաններում սակագնային կարգավորման նպատակը միայն հարկաբյուջետային եկամուտների հավաքագրումը չէ։ Ավելի մեծ նշանակություն են ստանում արտաքին առևտրի խթանումը, տնտեսական մրցունակության բարձրացումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը և առևտրային հոսքերի արդյունավետ կառավարումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է վերլուծվել նաև սակագնային կարգավորման ազդեցությունը արտաքին առևտրի վրա։ Մաքսատուրքերի փոփոխությունը կարող է ազդել ներմուծվող ապրանքների ծավալի, ներմուծման կառուցվածքի և առևտրային գործընկերների ընտրության վրա։ Ցածր սակագները կարող են նպաստել ապրանքների ներմուծման ընդլայնմանը և շուկայի ավելի մեծ բացությանը, մինչդեռ բարձր սակագները կարող են սահմանափակել որոշ ապրանքների ներմուծումը և խթանել դրանց տեղական արտադրությունը։ Այս ազդեցությունների գնահատումը կարևոր է արտաքին առևտրի երկարաժամկետ քաղաքականության ձևավորման համար։ Կարևոր է նաև տարբերակել սակագնային և ոչ սակագնային կարգավորման միջոցները։ Մաքսային համակարգում արտաքին առևտրի վրա ազդեցությունը կարող է իրականացվել ոչ միայն մաքսատուրքերի, այլև քանակական սահմանափակումների, լիցենզավորման, տեխնիկական պահանջների, սանիտարական և բուսասանիտարական միջոցների ու այլ կարգավորիչ մեխանիզմների միջոցով։ Սակագնային կարգավորումն այս համակարգում առանձնանում է նրանով, որ ունի անմիջական տնտեսական ազդեցություն ապրանքի ներմուծման արժեքի վրա։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև սակագնային արտոնությունների և նախապատվությունների կիրառումը։ Որոշ ապրանքների կամ երկրների նկատմամբ կարող են սահմանվել արտոնյալ պայմաններ՝ հաշվի առնելով միջազգային համաձայնագրերը, տնտեսական համագործակցության նպատակները կամ առանձին սոցիալական և տնտեսական առաջնահերթությունները։ Նման մեխանիզմները կարող են օգտագործվել արտաքին առևտրի խթանման, տնտեսական կապերի խորացման և որոշակի ոլորտների զարգացման համար։ Սակագնային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման համար կարևոր է ուսումնասիրել նաև դրա ազդեցությունը սպառողների և արտադրողների բարեկեցության վրա։ Ներմուծման նկատմամբ մաքսատուրքերի փոփոխությունը կարող է փոխել ապրանքների ներքին գները, իսկ դրա հետևանքները կարող են տարբեր լինել՝ կախված շուկայի կառուցվածքից, պահանջարկի և առաջարկի էլաստիկությունից և ներքին արտադրության մրցունակությունից։ Հետևաբար սակագնային որոշումների ընդունումը պահանջում է տնտեսական հետևանքների բազմակողմանի գնահատում։ Ժամանակակից մաքսային համակարգում կարևոր նշանակություն ունի նաև մաքսային վարչարարության թվայնացումը։ Էլեկտրոնային հայտարարագրումը, ռիսկերի կառավարման համակարգերը, տվյալների ավտոմատ մշակումը և տեղեկատվական համակարգերի փոխկապակցվածությունը կարող են նպաստել սակագնային կարգավորման արդյունավետության բարձրացմանը։ Դրանք կարող են նվազեցնել վարչական ծախսերը, արագացնել մաքսային ձևակերպումները և սահմանափակել սխալների ու չարաշահումների հնարավորությունը։ Սակագնային կարգավորման արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև մաքսային վերահսկողության և իրավական կարգավորման հստակությունից։ Արտաքին առևտրի մասնակիցների համար անհրաժեշտ է ապահովել մաքսային կանոնների կանխատեսելիություն, միասնական կիրառություն և թափանցիկություն։ Հստակ կարգավորումները նպաստում են գործարար միջավայրի բարելավմանը և նվազեցնում են արտաքին առևտրով զբաղվող տնտեսվարողների համար անորոշությունները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է սակագնային քաղաքականության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմամբ։ Կարևոր է ձևավորել այնպիսի մաքսային սակագնային համակարգ, որը միաժամանակ կպաշտպանի երկրի տնտեսական շահերը, կնպաստի ներքին արտադրության զարգացմանը, չի ստեղծի անհարկի խոչընդոտներ արտաքին առևտրի համար և կապահովի պետական եկամուտների արդյունավետ հավաքագրում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը սակագնային կարգավորումը դիտարկում է որպես մաքսային համակարգի առանցքային տնտեսական գործիք, որը կապում է արտաքին առևտրի քաղաքականությունը ներքին տնտեսական զարգացման նպատակների հետ։ Մաքսատուրքերի ճիշտ կառուցվածքը, ապրանքների դասակարգման և մաքսային արժեքի որոշման արդյունավետ մեխանիզմները, սակագնային արտոնությունների հիմնավորված կիրառումը և ժամանակակից մաքսային վարչարարության զարգացումը կարող են նպաստել արտաքին առևտրի արդյունավետ կառավարմանը, ներքին շուկայի հավասարակշռված պաշտպանությանը և ազգային տնտեսության մրցունակության բարձրացմանը։

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը վերաբերում է կառավարման համակարգերի տեսության առաջադեմ ուղղություններին՝ մասնավորապես մատրիցային կարգավորիչների մշակմանը ցիրկուլյանտ և հակացիրքուլյանտ կառուցվածք ունեցող դինամիկ համակարգերի համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում ներկայացվում են այն մաթեմատիկական մոտեցումները, որոնք թույլ են տալիս նկարագրել և վերլուծել բազմաչափ համակարգերի կայունությունը, կառավարելիությունը և օպտիմալ արձագանքը տարբեր արտաքին խանգարումների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մատրիցային հաշվարկների կիրառմանը՝ համակարգերի վիճակային մոդելավորման, հետադարձ կապի նախագծման և ազդանշանների մշակման համար։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ցիրկուլյանտ կառուցվածքների սիմետրիկ հատկությունները և հակացիրքուլյանտ համակարգերում առաջացող հակասիմետրիկ դինամիկան, որոնք կարևոր դեր ունեն կառավարման օրենքների ձևավորման և կայունացման ռազմավարությունների մշակման մեջ։ Ներկայացված են տեսական հիմնավորումներ և կիրառական օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս նման կարգավորիչների արդյունավետությունը ինժեներական տարբեր խնդիրներում, ներառյալ ավտոմատացված համակարգերը, ռոբոտատեխնիկան և ազդանշանային մշակումը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է կողմնորոշված ալմաստե հատիկներով գործիքների ստեղծման գիտատեխնիկական հիմունքների և դրանց ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների մշակմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը ալմաստային հատիկների նպատակային դասավորվածությամբ գործիքների կառուցվածքի և արտադրության այնպիսի սկզբունքների բացահայտումն է, որոնք կարող են ապահովել բարձր կտրող հատկություններ, մաշակայունություն, աշխատանքի կայունություն և մշակման արդյունավետություն։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ալմաստի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, հատիկների ձևը, չափերը, կողմնորոշման առանձնահատկությունները և դրանց դասավորության ազդեցությունը գործիքի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ալմաստե հատիկների ամրացման, տեղադրման և աշխատանքային մակերեսում անհրաժեշտ դիրքի ապահովման տեխնոլոգիական խնդիրներին։ Վերլուծվում են գործիքների պատրաստման հիմնական փուլերը՝ ելանյութերի ընտրությունից և նախապատրաստումից մինչև ալմաստային բաղադրիչների կողմնորոշում, ամրացում, ձևավորում և վերջնական մշակման գործընթացներ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցության գնահատումը ստացվող գործիքների կառուցվածքի և շահագործական հատկությունների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել արտադրական գործընթացների առավել նպատակահարմար պայմանները։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև կողմնորոշված ալմաստային հատիկներով գործիքների կիրառման հնարավորությունները տարբեր դժվարամշակվող նյութերի մշակման ժամանակ՝ հաշվի առնելով կտրող գործընթացի արդյունավետությունը, գործիքի մաշվածությունը, մակերևույթի որակը և էներգետիկ ծախսերը։ Առաջարկվող մոտեցումները միտված են ալմաստային գործիքների տեխնիկական հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և դրանց արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը։ Աշխատության գիտական և գործնական արդյունքները կարող են նպաստել նոր սերնդի բարձրարդյունավետ հղկող և կտրող գործիքների ստեղծմանը, դրանց արտադրության գործընթացների օպտիմալացմանը և գործիքների ծառայության ժամկետի երկարացմանը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել մեքենաշինության, գործիքաշինության, նյութագիտության, հղկման տեխնոլոգիայի և արտադրական գործընթացների ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տեխնիկական բուհերի ուսանողներին։

Տնտեսագիտություն

Գիրքը նվիրված է շահույթի բաշխման և վերաբաշխման մեխանիզմների կատարելագործման հարցերին Հայաստանի Հանրապետության ադամանդագործական կազմակերպությունների օրինակով՝ դիտարկելով ոլորտի ֆինանսատնտեսական առանձնահատկությունները և կառավարման արդի մոտեցումները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ադամանդագործական ձեռնարկությունների գործունեության տնտեսական կառուցվածքը, եկամուտների ձևավորման աղբյուրները, շահույթի հաշվարկման և բաշխման սկզբունքները, ինչպես նաև դրանց արդյունավետության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է շահույթի վերաբաշխման տարբեր մոդելներ՝ ներառյալ աշխատավարձային քաղաքականությունը, ներդրումային ռեսուրսների ձևավորումը, կուտակային հիմնադրամների կիրառումը և պետական հարկային կարգավորումը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը կազմակերպությունների մրցունակության և կայուն զարգացման վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական կառավարման օպտիմալացմանը, արտադրողականության բարձրացմանը և շահույթի արդարացի բաշխման սոցիալ-տնտեսական նշանակությանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ առաջարկելով բարելավման ուղիներ ոլորտի արդյունավետ կառավարման համար։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, ֆինանսիստների, արտադրական կազմակերպությունների ղեկավարների, գիտահետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։